Adhyaya 36

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः सूत उवाच इदनमन्यते परं स्थानं गुह्याद् गुह्यतमं महत् / महादेवस्य देवस्य महालयमिति श्रुतम्

Así, en el Śrī Kūrma Purāṇa, en la compilación de seis mil ślokas, en la sección posterior, concluye el capítulo trigésimo quinto. Dijo Sūta: «Éste es tenido por el supremo morada—vasta y más secreta que lo secreto—conocida por la tradición como Mahālaya, el gran santuario del dios Mahādeva».

Verse 2

तत्र देवादिदेवेन रुद्रेण त्रिपुरारिणा / शिलातले पदं न्यस्तं नास्तिकानां निदर्शनम्

Allí, Rudra—Dios de los dioses, destructor de Tripura—imprimió una huella sobre una losa de piedra, como señal manifiesta para los incrédulos.

Verse 3

तत्र पुशुपताः शान्ता भस्मोद्धूलितविग्रहाः / उपासते महादेवं वेदाध्ययनतत्पराः

Allí, los devotos Pāśupata, serenos y cubiertos con la ceniza sagrada, adoran a Mahādeva, firmes en el estudio y la recitación de los Vedas.

Verse 4

स्नात्वा तत्र पदं शार्वं दृष्ट्वा भक्तिपुरः सरम् / नमस्कृत्वाथ शिरसा रुद्रसामीप्यमाप्नुयात्

Habiéndose bañado allí, y tras contemplar la huella sagrada de Śarva y el lago que se halla ante Bhaktipura, uno debe inclinar la cabeza en reverencia; así alcanza la cercanía de Rudra.

Verse 5

अन्यच्च देवदेवस्य स्थानं शंभोर्महात्मनः / केदारमिति विख्यातं सिद्धानामालयं शुभम्

Y además, hay un santo asiento del Dios de los dioses—del magnánimo Śambhu (Śiva)—conocido como Kedāra, morada auspiciosa de los Siddhas.

Verse 6

तत्र स्नात्वा महादेवमभ्यर्च्य वृषकेतनम् / पीत्वा चैवोदकं शुद्धं गाणपत्यमवाप्नुयात्

Allí, tras bañarse y adorar a Mahādeva—Śiva, cuyo estandarte lleva al toro—y beber también esa agua pura, se alcanza el estado bienaventurado (o mundo) de Gaṇapati (Gaṇeśa).

Verse 7

श्राद्धदानादिकं कृत्वा ह्यक्ष्यं लभते फलम् / द्विजातिप्रवरैर्जुष्टं योगिभिर्यतमानसैः

Habiendo realizado ritos como el śrāddha y obras de caridad, uno obtiene en verdad un mérito imperecedero; mérito que se acrecienta en la compañía de los mejores entre los dos veces nacidos y de los yoguis de mente disciplinada en el empeño espiritual.

Verse 8

तीर्थं प्लक्षावतरणं सर्वपापविनाशनम् / तत्राभ्यर्च्य श्रीनिवासं विष्णुलोके महीयते

El vado sagrado llamado Plakṣāvataraṇa destruye todos los pecados. Quien adore allí a Śrīnivāsa es honrado en el mundo de Viṣṇu.

Verse 9

अन्यं मगधराजस्य तीर्थं स्वर्गगतिप्रदम् / अक्षयं विन्दति स्वर्गं तत्र गत्वा द्विजोत्तमः

En la tierra del rey de Magadha hay otro vado sagrado que concede el paso al cielo. El mejor de los dos veces nacidos, al ir allí, alcanza un cielo imperecedero.

Verse 10

तीर्थं कनखलं पुण्यं महापातकनाशनम् / यत्र देवेन रुद्रेण यज्ञो दक्षस्य नाशितः

Kanakhala es un lugar santo de peregrinación, meritorio y destructor de grandes pecados: allí el dios Rudra arruinó el sacrificio de Dakṣa.

Verse 11

तत्र गङ्गामुपस्पृश्य शुचिर्भावसमन्वितः / मुच्यते सर्वपापैस्तु ब्रह्मलोकं लभेन्मृतः

Allí, tras tocar ritualmente el Gaṅgā, uno queda puro y con el ánimo consagrado. Se libera de todos los pecados y, al morir, alcanza Brahmaloka.

Verse 12

महातीर्थमिति ख्यातं पुण्यं नारायणप्रियम् / तत्राभ्यर्च्य हृषीकेशं श्वेतद्वीपं निगच्छति

Este lugar sagrado es célebre como “Mahātīrtha”, un tīrtha meritorio y amado por Nārāyaṇa. Quien adore allí a Hṛṣīkeśa alcanza Śvetadvīpa.

Verse 13

अन्यच्च तीर्थप्रवरं नाम्ना श्रीपर्वतं शुभम् / तत्र प्राणान् परित्यज्य रुद्रस्य दयितो भवेत्

Y además, existe un lugar de peregrinación supremo y auspicioso llamado Śrīparvata. Quien allí abandona el aliento vital llega a ser amado por Rudra (Śiva).

Verse 14

तत्र सन्निहितो रुद्रो देव्या सह महेश्वरः / स्नानपिण्डादिकं तत्र कृतमक्षय्यमुत्तमम्

Allí, Rudra—Mahēśvara—mora en persona junto con la Diosa. Por ello, cuanto se realiza allí—como el baño sagrado y las ofrendas de piṇḍa y ritos afines—se vuelve excelso y otorga mérito imperecedero.

Verse 15

गोदावरी नदी पुण्या सर्वपापविनाशनी / तत्र स्नात्वा पितॄन् देवांस्तर्पयित्वा यथाविधि / सर्वपापविसुद्धात्मा गोसहस्रफलं लभेत्

El río Godāvarī es sagrado y destruye todos los pecados. Tras bañarse allí y ofrecer debidamente tarpaṇa (libaciones de agua) a los antepasados y a los dioses según la norma, uno queda purificado de toda falta y obtiene el mérito equivalente a donar mil vacas.

Verse 16

पवित्रसलिला पुण्या कावेरी विपुला नदी / तस्यां स्नात्वोदकं कृत्वा मुच्यते सर्वपातकैः / त्रिरात्रोपोषितेनाथ एकरात्रोषितेन वा

El Kaverī es un río vasto, de aguas purificadoras y sagradas. Quien se baña en él y realiza el rito de ofrenda de agua queda libre de toda culpa—ya haya observado ayuno por tres noches, o incluso por una sola noche.

Verse 17

द्विजातीनां तु कथितं तीर्थानामिह सेवनम् / यस्य वाङ्मनसो शुद्धे हस्तपादौ च संस्थितौ / अलोलुपो ब्रह्मचारो तीर्थानां फलमाप्नुयात्

Para los nacidos dos veces (dvija) se ha enseñado aquí el servicio a los tīrtha, los vados sagrados. Aquel cuya palabra y mente son puras, cuyas manos y pies están disciplinados, que está libre de codicia y vive en brahmacarya, ése alcanza de verdad el fruto de los tīrtha.

Verse 18

स्वामितीर्थं महातीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् / तत्र सन्निहितो नित्यं स्कन्दो ऽमरनमस्कृतः

Svāmī-tīrtha es un gran lugar de peregrinación, célebre en los tres mundos. Allí mora siempre Skanda, venerado sin cesar por los inmortales, en presencia manifiesta.

Verse 19

स्नात्वा कुमारधारायां कृत्वा देवादितर्पणम् / आराध्य षण्मुखं देवं स्कन्देन सह मोदते

Tras bañarse en la corriente sagrada llamada Kumāra-dhārā y ofrecer el tarpaṇa (libación de agua) a los dioses y a los demás, quien adore debidamente al Señor de Seis Rostros—Ṣaṇmukha—se regocija en compañía de Skanda.

Verse 20

नदी त्रैलोक्यविख्याता ताम्रपर्णोति नामतः / तत्र स्नात्वा पितॄन् भक्त्या तर्पयित्वा यथाविधि / पापकर्तॄनपि पितॄस्तारयेन्नात्र संशयः

Hay un río célebre en los tres mundos, llamado Tāmraparṇī. Quien se baña allí y, con devoción, ofrece tarpaṇa a los Pitṛs (ancestros) según el rito prescrito, puede liberar incluso a los antepasados que obraron pecado; de ello no hay duda.

Verse 21

चन्द्रतीर्थमिति ख्यातं कावेर्याः प्रभवे ऽक्षयम् / तीर्थं तत्र भवेद् वस्तुं मृतानां स्वर्गतिर्ध्रुवा

En el manantial del Kāverī hay un tīrtha imperecedero, conocido como Candratīrtha. Quien deja la vida allí alcanza con certeza el camino al cielo.

Verse 22

विन्ध्यपादे प्रपश्यन्ति देवदेवं सदाशिवम् / भक्त्या ये ते न पश्यन्ति यमस्य सदनं द्विजाः

En Vindhyapāda contemplan a Sadāśiva, el Dios de los dioses. Quienes lo ven allí con devoción no verán la morada de Yama, oh nacidos dos veces.

Verse 23

देविकायां वृषो नाम तीर्थं सिद्धनिषेवितम् / तत्र स्नात्वोदकं दत्वा योगसिद्धिं च विन्दति

En el río Devikā hay un vado sagrado llamado Vṛṣa, frecuentado por siddhas. Quien se baña allí y ofrece agua como oblación ritual alcanza también el logro en el Yoga.

Verse 24

दशाश्वमेधिकं तीर्थं सर्वपापविनाशनम् / दशानामश्वमेधानां तत्राप्नोति फलं नरः

Este vado sagrado llamado Daśāśvamedhika destruye todos los pecados. Quien lo visita obtiene allí un mérito igual al de diez sacrificios Aśvamedha.

Verse 25

पुण्डरीकं महातीर्थं ब्राह्मणैरुपसेवितम् / तत्राभिगम्य युक्तात्मा पौण्डरीकफलं लभेत्

Puṇḍarīka es un gran tīrtha, visitado por los brāhmaṇas. Quien llega allí con el ánimo disciplinado e integrado obtiene el mérito espiritual llamado “fruto de Puṇḍarīka”.

Verse 26

तीर्थेभ्यः परमं तीर्थं ब्रह्मतीर्थमिति श्रुतम् / ब्रह्माणमर्चयित्वा तु ब्रह्मलोके महीयते

Entre todos los tīrthas, se dice que el supremo es el Brahma-tīrtha. Tras adorar allí a Brahmā, uno es honrado y exaltado en el mundo de Brahmā (Brahma-loka).

Verse 27

सरस्वत्या विनशनं प्लक्षप्रस्त्रवणं शुभम् / व्यासतीर्थं परं तीर्थं मैनाकं च नगोत्तमम् / यमुनाप्रभवं चैव सर्वपापविशोधनम्

“(Estos son): el lugar donde desaparece el Sarasvatī, el auspicioso manantial en Plakṣa, el vado de Vyāsa—tīrtha supremo—el monte Maināka, el mejor de los montes, y también la región de origen del Yamunā: todos ellos purifican y limpian todo pecado.”

Verse 28

पितॄणां दुहिता देवी गन्धकालीति विश्रुता / तस्यां स्नात्वा दिवं याति मृतो जातिस्मरो भवेत्

La Diosa, célebre como Gandhakālī, es tenida por hija de los Pitṛs (Padres ancestrales). Quien se baña en sus aguas sagradas alcanza el cielo; y aun el que ha muerto puede volverse recordador de nacimientos pasados.

Verse 29

कुबेरतुङ्गं पापघ्नं सिद्धचारणसेवितम् / प्राणांस्तत्र परित्यज्य कुबेरानुचरो भवेत्

Kuberatuṅga es un lugar sagrado que destruye el pecado, frecuentado por Siddhas y Cāraṇas. Quien allí entrega su vida se convierte en servidor de Kubera.

Verse 30

उमातुङ्गमिति ख्यातं यत्र सा रुद्रवल्लभा / तत्राभ्यर्च्य महादेवीं कोसहस्रफलं लभेत्

Aquel lugar es célebre como Umātuṅga, donde ella—la amada de Rudra—mora. Al adorar allí a Mahādevī, se obtiene un mérito equivalente a cien mil (actos de culto).

Verse 31

भृगुतुङ्गे तपस्तप्तं श्राद्धं दानं तथा कृतम् / कुलान्युभयतः सप्त पुनातीति श्रुतिर्मम

En Bhṛgutunga se practica la austeridad; y también se realizan śrāddha y dádivas caritativas. Esta es mi enseñanza sagrada: tales actos purifican siete generaciones de la familia por ambos linajes (paterno y materno).

Verse 32

काश्यपस्य महातीर्थं कालसर्पिरिति श्रुतम् / तत्र श्राद्धानि देयानि नित्यं पापक्षयेच्छया

El gran vado sagrado de Kāśyapa es conocido por la tradición como Kālasarpa. Allí deben ofrecerse regularmente los ritos de śrāddha, con el deseo de que los pecados se destruyan.

Verse 33

दशार्णायां तथा दानं श्राद्धं होमस्तथा जपः / अक्षयं चाव्ययं चैव कृतं भवति सर्वदा

Asimismo, en la tierra de Daśārṇā, cuanto se realiza—la dádiva (dāna), el śrāddha para los antepasados, el homa de ofrenda al fuego y el japa de recitación—se vuelve de fruto inagotable e imperecedero, en todo tiempo.

Verse 34

तीर्थं द्विजातिभिर्जुष्टं नाम्ना वै कुरुजाङ्गलम् / दत्त्वा तु दानं विधिवद् ब्रह्मलोके महीयते

Hay un tīrtha, frecuentado por los dvijāti (los “nacidos dos veces”), llamado Kurujāṅgala. Quien allí ofrece caridad conforme al rito debido es honrado en el mundo de Brahmā, el Brahmaloka.

Verse 35

वैतरण्यां महातीर्थे स्वर्णवेद्यां तथैव च / धर्मपृष्ठे च सरसि ब्रह्मणः परमे शुभे

En el gran tīrtha de Vaitaraṇī, y asimismo en Svarṇavedī; y en el lago llamado Dharmapṛṣṭha, supremamente auspicioso y excelso, perteneciente a Brahmā—(el baño sagrado y la adoración allí) otorgan gran mérito.

Verse 36

भरतस्याश्रमे पुण्ये पुण्ये श्राद्धवटे शुभे / महाह्रदे च कौशिक्यां दत्तं भवति चाक्षयम्

Cuanto se da en el santo āśrama de Bharata—en el auspicioso Śrāddha‑vaṭa (el baniano de los ritos a los antepasados) y en el gran lago del Kauśikī—se convierte en dádiva akṣaya, de mérito infalible e imperecedero.

Verse 37

मुञ्जपृष्ठे पदं न्यस्तं महादेवेन धीमता / हिताय सर्वभूतानां नास्तिकानां निदर्शनम्

Sobre el lecho de hierba muñja, el sabio Mahādeva dejó impresa Su huella: signo auspicioso para el bien de todos los seres y prueba manifiesta para corregir a los incrédulos.

Verse 38

अल्पेनापि तु कालेन नरो धर्मपरायणः / पाप्मानमुत्सृजत्याशु जीर्णां त्वचमिवोरगः

Aun en poco tiempo, el hombre entregado al dharma desecha pronto el pecado, como la serpiente muda su piel gastada.

Verse 39

नाम्ना कनकनन्देति तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् / उदीच्यां मुञ्जपृष्ठस्य ब्रह्मर्षिगणसेवितम्

Hay un tīrtha sagrado, célebre en los tres mundos, llamado Kanakanandā. Se halla en la región septentrional de Muñjapṛṣṭha y es frecuentado y venerado por huestes de brahmarṣis, los videntes divinos.

Verse 40

तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति सशरीरा द्विजातयः / दत्तं चापि सदा श्राद्धमक्षयं समुदाहृतम् / ऋणैस्त्रिभिर्नरः स्नात्वा मुच्यते क्षीणकल्मषः

Habiéndose bañado allí, se dice que los dvijas (los nacidos dos veces) ascienden al cielo con su propio cuerpo. Y el Śrāddha ofrecido allí es proclamado siempre como de fruto imperecedero. Al bañarse allí, el hombre—con sus culpas ya consumidas—queda libre de las tres deudas: con los dioses, con los sabios y con los antepasados.

Verse 41

मानसे सरसि स्नात्वा शक्रस्यार्धासनं लभेत् / उत्तरं मानसं गत्वा सिद्धिं प्राप्नोत्यनुत्तमाम्

Al bañarse en el lago Mānasa, se obtiene un asiento igual a la mitad de la dignidad de Śakra (Indra). Y al ir al Mānasa del norte, se alcanza la siddhi suprema, sin igual.

Verse 42

तस्मान्निर्वर्तयेच्छ्राद्धं यथाशक्ति यथाबलम् / कामान् सलभते दिव्यान् मोक्षोपायं च विन्दति

Por ello, debe cumplirse debidamente el Śrāddha según la capacidad y la fuerza de cada uno; al hacerlo, se alcanzan cumplimientos divinos de deseos dignos y también se halla el medio hacia la liberación (mokṣa).

Verse 43

पर्वतो हिमवान्नाम नानाधातुविभूषितः / योजनानां सहस्राणि सो ऽशीतिस्त्वायतो गिरिः / सिद्धचारणसंकीर्णो देवर्षिगणसेवितः

Hay una montaña llamada Himavān (el Himalaya), engalanada con muchas clases de minerales y metales. Se extiende por ochenta mil yojanas. Está colmada de Siddhas y Cāraṇas, y es frecuentada y venerada por multitudes de Devarṣis, los sabios divinos.

Verse 44

तत्र पुष्करिणी रम्या सुषुम्ना नाम नामतः / तत्र गत्वा द्विजो विद्वान् ब्रह्महत्यां विमुञ्चति

Allí hay un lago sagrado y deleitoso, conocido con el nombre de Suṣumnā. Quien es dvija (brāhmaṇa) y sabio, al ir a ese lugar, queda liberado del pecado de brahma-hatyā (matar a un brāhmaṇa).

Verse 45

श्राद्धं भवति चाक्षय्यं तत्र दत्तं महोदयम् / तारयेच्च पितॄन् सम्यग् दश पूर्वान् दशापरान्

El Śrāddha realizado allí se vuelve imperecedero; cuanto se ofrece en ese lugar otorga un gran despertar espiritual. En verdad, uno libera debidamente a sus Pitṛs (antepasados): diez generaciones anteriores y diez posteriores.

Verse 46

सर्वत्र हिमवान् पुण्यो गङ्गा पुण्या समन्ततः / नद्यः समुद्रगाः पुण्याः समुद्रश्च विशेषतः

De toda manera, el Himavat es santo; el Gaṅgā es santo por todos sus lados. Los ríos que van al océano son santos, y el océano mismo es especialmente santo.

Verse 47

बदर्याश्रममासाद्य मुच्यते कलिकल्मषात् / तत्र नारायणो देवो नरेणास्ते सनातनः

Al llegar a Badarī-āśrama, uno queda libre de las impurezas de la era de Kali. Allí mora eternamente el dios Nārāyaṇa junto con Nara.

Verse 48

अक्षयं तत्र दानं स्यात् जप्यं वापि तथाविधम् / महादेवप्रियं तीर्थं पावनं तद् विशेषतः / तारयेच्च पितॄन् सर्वान् दत्त्वा श्राद्धं समाहितः

En ese lugar, toda dána (ofrenda) se vuelve mérito inagotable, y del mismo modo todo japa realizado allí da fruto infalible. Ese tīrtha sagrado es especialmente purificador y amado por Mahādeva. Quien, con mente recogida, ofrece allí el Śrāddha, libera a todos sus antepasados.

Verse 49

देवदारुवनं पुण्यं सिद्धगन्धर्वसेवितम् / महादेवेन देवेन तत्र दत्तं महद् वरं

El Bosque de Deodar es sagrado y meritorio, frecuentado y servido por Siddhas y Gandharvas. Allí, el gran dios Mahādeva concedió una poderosa bendición.

Verse 50

मोहयित्वा मुनीन् सर्वान् पुनस्तैः संप्रपूजितः / प्रसन्नो भगवानीशो मुनीन्द्रान् प्राह भावितान्

Tras primero confundir a todos los munis y luego ser nuevamente venerado por ellos, el Bienaventurado Señor—Īśa—complacido, habló a aquellos príncipes de ascetas, cuyas mentes habían sido refinadas por la devoción y la disciplina.

Verse 51

इहाश्रमवरे रम्ये निवसिष्यथ सर्वदा / मद्भावनासमायुक्तास्ततः सिद्धिमवाप्स्यथ

En este āśrama excelente y deleitoso moraréis siempre. Y, unidos a la contemplación de Mí, alcanzaréis después la siddhi, la perfección.

Verse 52

ये ऽत्र मामर्चयन्तीह लोके धर्मपरा जनाः / तेषां ददामि परमं गाणपत्यं हि शाश्वतम्

A quienes en este mundo, entregados al dharma, Me adoran aquí, les concedo el supremo y eterno estado de Gaṇapatya: el señorío entre los Gaṇas.

Verse 53

अत्र नित्यं वसिष्यामि सह नारायणेन च / प्राणानिह नरस्त्यक्त्वा न भूयो जन्म विन्दति

Aquí moraré eternamente, junto con Nārāyaṇa. Quien aquí entrega su aliento vital no vuelve a nacer de nuevo.

Verse 54

संस्मरन्ति च ये तीर्थं देशान्तरगता जनाः / तेषां च सर्वपापानि नाशयामि द्विजोत्तमाः

Oh, el mejor de los dos veces nacidos: aun quienes han partido a otras tierras, si tan solo recuerdan este tīrtha sagrado, yo destruyo todos sus pecados.

Verse 55

श्राद्धं दानं तपो होमः पिण्डनिर्वपणं तथा / ध्यानं जपश्च नियमः सर्वमत्राक्षयं कृतम्

Aquí, el śrāddha, la dádiva, la austeridad, las ofrendas al fuego, la ofrenda de piṇḍa, así como la meditación, el japa y las observancias—todo lo realizado se vuelve de mérito imperecedero (akṣaya).

Verse 56

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन द्रष्टव्यं हि द्विजातिभिः / देवदारुवनं पुण्यं महादेवनिषेवितम्

Por ello, con todo empeño, los dos veces nacidos deben ir a contemplar el santo bosque de Devadāru, santificado por la presencia y el servicio constante de Mahādeva (Śiva).

Verse 57

यत्रेस्वरो महादेवो विष्णुर्वा पुरुषोत्तमः / तत्र सन्निहिता गङ्गातीर्थान्यायतनानि च

Dondequiera que el Señor esté presente—sea como Mahādeva (Śiva) o como Viṣṇu, el Puruṣottama—allí se entiende que están verdaderamente presentes el Gaṅgā y todos sus tīrtha, junto con los santuarios y moradas sagradas.