Adhyaya 26

Verse 1

नाम पञ्चविंशोध्यायः कन्योवाच / श्रीनिवासः किमर्थं वै आगतोत्र वदस्व मे / शेषाचलोपि कुत्रा भूत्कदायातश्च पापहा / स्वामिपुष्करिणी चात्र किमर्थं ह्यगता वद

La doncella dijo: «Dime: ¿por qué ha venido aquí Śrīnivāsa? ¿Y dónde estaba antes Śeṣācala, y cuándo llegó ese destructor del pecado? Además, ¿por qué motivo ha venido a estar aquí Svāmipuṣkariṇī? Dímelo».

Verse 2

जैगीषव्य उवाच शृणु भद्रे महाभागे व्यङ्कटेशस्य चागमम् / आवयोर्देवि पापानि विषमं यान्ति भामिनि

Jaigīṣavya dijo: «Escucha, oh dama bendita y noble, el relato sagrado de la venida de Vyaṅkaṭeśa. Oh Diosa, oh radiante: al oírlo, nuestros pecados se disipan y son arrojados a la aflicción».

Verse 3

आसीत्पुरा हिरण्याक्षः काश्यपो दितिनन्दनः / सनकादेश्च वाग्दण्डाद्द्वितीयद्वारपालकः

Antaño existió Hiraṇyākṣa, hijo de Kaśyapa y amado de Diti; y, por la maldición pronunciada por Sanaka y los demás sabios, llegó a ser el segundo guardián de la puerta.

Verse 4

बभूव दैत्ययोनौ च देवानां कण्टको बली / संजीवो विजयः प्रोक्तो हरिभक्तो महाप्रभुः

Nació en estirpe de daityas y se volvió un poderoso espino para los dioses. Se dice que era Saṃjīva, también llamado Vijaya: un gran ser, de gran poder, devoto de Hari.

Verse 5

हरिण्याक्षः स्वयं दैत्यो हरिभक्तविदूषकः / एतादृशो हिरण्याक्षस्तपस्तप्तुं समुद्यतः

Hiraṇyākṣa—daitya por sí mismo—se burlaba y denigraba a los devotos de Hari; tal era Hiraṇyākṣa cuando partió, resuelto a practicar austeridades severas.

Verse 6

तदा माता दितिर्देवी हिरण्याक्षमुवाच सा / दितिरुवाच / वत्सलस्त्वं महाभागमा तपस्वाष्टहायनः

Entonces la diosa Diti, su madre, habló a Hiraṇyākṣa. Diti dijo: «Hijo amado, oh muy afortunado: no practiques austeridades, pues apenas tienes ocho años».

Verse 7

त्वं मा ददस्व दुः खं मे पालयिष्यति कोविदः / क्षणमात्रं न जीवामि त्वां विना जीवनं न हि

No me causes dolor: tú solo, oh sabio, me protegerás. No puedo vivir ni un instante sin ti; en verdad, sin ti no hay vida para mí.

Verse 8

मा तप त्वं महाभाग मम जीवनहेतवे / एवमुक्तस्तु मात्रा स विजयोवशतोब्रवीत्

«No te aflijas, oh noble, por causa de mi vida.» Así interpelado por su madre, Vijaya, vencido por la emoción, habló.

Verse 9

हिरण्याक्षो मातरं प्राह जालं हित्वा विष्णोर्भजने ऽलं कुरुष्व / मयिस्नेहं पुत्रहेतोर्विरूढं सुखदुः खे चेह लोके परत्र

Hiraṇyākṣa dijo a su madre: «Abandona esta trampa mundana y entrégate por completo al bhajana, al culto de Viṣṇu. El afecto que ha crecido en ti hacia mí solo porque soy tu hijo—sabe que la dicha y el dolor surgen tanto en este mundo como en el más allá».

Verse 10

यावत्स्नेहं मयि मातः करोषि तावत्क्लेशं शाश्वतं यास्यसि त्वम् / मातश्च ते मयि पुत्रत्वबुद्धिस्त्वय्यप्येषा मातृबुद्धिर्ममापि

Mientras mantengas apego hacia mí, oh Madre, irás a una pena sin fin. Oh Madre, en ti está la idea de que yo soy tu hijo; y en mí también está esta idea de que tú eres mi madre.

Verse 11

ताते पूज्ये पितृबुद्धिर्ममास्ति तस्मिंस्तुते भर्तृबुद्धिर्हि मिथ्या / निर्माति यस्माद्धरिरेव सर्वं सम्यक् पाता नियतो ऽसौ मुरारिः

Oh padre venerable, en ti guardo el sentir de hija hacia su padre; mas pensar en ti como esposo es, en verdad, un error. Pues sólo Hari crea todas las cosas; y ese Murāri es ciertamente el Protector verdadero, firme e infalible.

Verse 12

अतो हि माता हरिरेव सर्वदा त्वन्यासां वै मातृता चोपचारात् / निर्मातृत्वं यदि मुख्यं त्वयि स्याद्द्रोणादीनां जननी का वदस्व

Por tanto, sólo Hari es siempre la Madre verdadera; la ‘maternidad’ de otras mujeres es sólo figurada y por convención. Si el ser la causa principal de la generación fuese en ti el criterio supremo, dime entonces: ¿quién sería la madre de Droṇa y de los demás?

Verse 13

मातृत्वं वै यदि मुख्यं त्वयि स्याद्धात्रादीनां जननी का वदस्व / यतः सदा याति जगत्तत्तो हरिः सदा पिता विष्णुरजः पुराणः

Si la maternidad fuese en ti el principio verdaderamente supremo, dime: ¿quién sería la madre de Dhātṛ, el Creador, y de los demás dioses? Puesto que el universo entero procede sin cesar de Él, por eso Hari—Viṣṇu, el no nacido, el antiguo—es por siempre el Padre.

Verse 14

सदा पिता मुख्यपिता यदि स्याद्गर्भस्थबाले पालकः को वदस्व / मातापित्रोः पालकत्वं यदि स्यात्कूर्मादीनां पालकौ कौ वदस्व

Si sólo el padre hubiera de ser tenido siempre por el progenitor principal, dime: ¿quién protege al niño mientras permanece en el vientre? Y si madre y padre son en verdad protectores, dime entonces: ¿quién protege a criaturas como las tortugas y otras semejantes?

Verse 15

मातापित्रोः पालकत्वं यदि स्यात्कृपादीनां रक्षकौ कौ वदस्व / पुन्नामकान्नारकाद्देह भजान्तस्मात्त्रातापुत्रविष्णुः पुराणः

Si la protección de la madre y del padre fuese en verdad el deber, dime: ¿quién protegerá a los desvalidos y a los demás? Puesto que el hijo libra a su padre del infierno llamado ‘Puṇ’, por eso se le llama ‘putra’, el salvador; y el antiguo Viṣṇu es el Salvador supremo.

Verse 16

न तारकोहं नरकाच्च सुभ्रूर्न वै भर्ता नापि पित्रादयश्च / न वै माता नानुजादिश्च सर्वः सर्वत्राता विष्णुरतो न चान्यः

Oh, de cejas hermosas, yo no soy el libertador del infierno; tampoco lo son la esposa ni el esposo, ni los padres y demás parientes. Ni la madre, ni el hermano menor y los otros—nadie en absoluto es el rescatador en todas partes. Sólo Viṣṇu es el Protector universal; no hay otro.

Verse 17

मायां मदीयां ज्ञानशस्त्रेण च्छित्वा भक्त्या हरेः स्मरणं त्वं कुरुष्व / यद्भक्तिरूपूर्वं स्मरणं नाम विष्णोस्तत्सर्वथा पापहरं च मातः

Corta Mi propia māyā con el arma del conocimiento, y practica con bhakti el recuerdo de Hari. Pues ese recuerdo del Nombre de Viṣṇu—precedido y modelado por la devoción—es, en todo sentido, destructor del pecado, oh Madre.

Verse 18

यो वा भक्त्या स्मरणं नाम विष्णोः करोत्यसौ पापहरो भविष्यति / अयं देहो दुर्ल्लभः कर्मभूमौ तत्रापि मध्ये भजनं विष्णुमूर्तेः

Quien, con devoción, recuerda el Nombre de Viṣṇu, ése llegará a ser removedor del pecado. Este cuerpo humano es difícil de obtener en la tierra del karma (el mundo mortal); y aun dentro de él, rara en verdad es la adoración a la forma de Viṣṇu.

Verse 19

आयुर्गतं व्यर्थमेव त्वदीयं शीघ्रं भजेः श्रीनिवासस्य पादम् / उपदिश्यैवं मातरं पुत्रवर्यो दैत्यावेशात्सोभवद्वै तपस्वी

«Tu vida se consume en vano. Refúgiate pronto a los pies de Śrīnivāsa (Viṣṇu).» Habiendo así instruido a su madre, aquel hijo excelente—por la fuerza avasalladora de un daitya (influjo demoníaco/posesión)—se convirtió, en verdad, en un asceta.

Verse 20

चतुर्मुखं प्रीणयित्वैव भक्त्या ह्यवध्यत्वं प्राप तस्मान्महात्मा / ततो भूमिं करवद्वेष्टयित्वा निन्ये तदा दैत्यवर्यो महात्मा

Habiendo complacido con bhakti a Brahmā, el de cuatro rostros, aquel magnánimo obtuvo de él la invulnerabilidad. Luego, el más excelso de los Dānavas, ese gran ser, envolvió la tierra como si fuera algo sostenido en la palma de la mano y se la llevó.

Verse 21

श्रीमुष्टदेशे प्रादुरासीद्धरिस्तु वाराहविष्णुस्त्वजनः पुराणः / भित्त्वाचाब्धिं विविशे तं महात्मा रसातले संस्थितं भूतलं च

En la tierra llamada Śrīmuṣṭa se manifestó Hari: el Viṣṇu primordial, no nacido, en la forma de Varāha, el Jabalí divino. Partiendo el océano, aquel Magnánimo entró en Rasātala, el mundo inferior, y sacó a la Tierra que allí estaba asentada.

Verse 22

स्वदंष्ट्राग्रे स्थापयित्वाऽजगाम तदागमादागतो दैत्यवर्यः / तं कर्णमूले ताडयित्वा जघान प्रसादयामास च पूर्ववद्भुवम्

Poniéndola sobre la punta de su propio colmillo, partió. Al partir, llegó el más excelso de los Daityas; golpeándolo en la raíz de la oreja, lo mató, y luego apaciguó de nuevo a la Tierra, dejándola como antes.

Verse 23

सुदिग्गजान्स्थापयित्वा च विष्णुः श्रीमुष्टे वै संस्थितः श्रीवराहः / तदा हरिश्चिन्तयामास विष्णुर्भक्त्या मदीयं मानुषं देहमद्य

Tras establecer a los nobles elefantes de las direcciones, Viṣṇu—Śrī Varāha—permaneció firme en Śrīmuṣṭi. Entonces Hari, Viṣṇu, meditó con devoción: «Hoy, que mi cuerpo humano (mi encarnación) se manifieste».

Verse 24

आराधयिष्यन्ति च मां क्व एते तेषां दयां कुत्र वाहं करिष्ये / एवं हरिश्चिन्तयित्वा सुकन्ये वैकुण्ठलोकादचलं शेष संज्ञम् / वीन्द्रस्कन्धे स्थापयित्वा स्वयं च समागतोभूद्भूतलं भूतलेशः

«¿Dónde me adorarán estos seres, y en qué lugar les mostraré compasión?» Así, oh doncella de bella gracia, reflexionó Hari; luego, desde Vaikuṇṭha trajo al Inamovible llamado Śeṣa, lo colocó sobre el hombro de Vīndra, y el Señor de la tierra descendió al mundo terrenal.

Verse 25

सुवर्णमुखरीतीरमारभ्य गरुडध्वजः / श्रीकृष्णवेणीपर्यन्तं स्थापया मास तं गिरिम्

Desde la ribera de Suvarṇamukharī hasta Śrīkṛṣṇaveṇī, Garuḍadhvaja—el Señor del estandarte de Garuḍa—hizo que aquel monte quedara establecido.

Verse 26

गिरेः पुच्छे तु श्रीशैलं मध्यमे ऽहोबलं स्मृतम् / मुखं च श्रीनिवासस्य क्षेत्रं च समुदाहृतम्

En la cola de la montaña se halla Śrīśaila; en su centro se recuerda Ahobila. En su boca está el campo sagrado de Śrīnīvāsa—así se proclama.

Verse 27

अल्पेन तपसाभीष्टं सिध्यत्यस्मिन्नहोबले / गङ्गादिसर्वतीर्थानि पुण्यानि ह्यत्र संति वै

En este santo Ahobala, aun con poca austeridad se cumple lo deseado; pues aquí, en verdad, están presentes todos los tīrtha sagrados, comenzando por el Gaṅgā, colmados de mérito.

Verse 28

य एनं सेवते नित्यं श्रद्धाभक्तिसमन्वितः / ज्ञानार्थी ज्ञानमाप्नोति द्रव्यार्थी द्रव्यमाप्रुयात्

Quien lo sirve a diario, colmado de fe (śraddhā) y devoción (bhakti), el que busca conocimiento alcanza conocimiento, y el que busca riqueza obtiene riqueza.

Verse 29

पुत्रार्थी पुत्रमाप्नोति नृपो राज्यं च विन्दति / यंयं कामयते मर्त्यस्तन्तमाप्नोति सर्वथा

Quien anhela un hijo obtiene un hijo; el rey halla su reino. Cualquier deseo que un mortal albergue, eso mismo lo alcanza sin falta, de toda manera.

Verse 30

चिन्तितं साध्यते यस्मात्तस्माच्चिन्तामणिं विदुः / पुष्करिण्याश्च बाहुल्याद्गिरावस्मिन्सरः सु च / पुष्कराद्रिरिति प्राहुरेवं तत्त्वार्थवेदिनः

Porque allí se cumple cuanto se contempla, los sabios lo conocen como Cintāmaṇi, la joya que concede los deseos. Y como en esta montaña abundan los estanques de loto—hay aquí, en verdad, un hermoso lago—los conocedores de la verdad declaran que se llama Puṣkarādri (la Montaña del Loto).

Verse 31

शातकुंभस्वरूपत्वात्कनकाद्रिं च तं विदुः / वैकुण्ठादागतेनैव वैकुण्ठाद्रिरिति स्मृतः

Por ser de la naturaleza de śātakuṃbha (oro purísimo), lo conocen como Kanakādri, la Montaña de Oro. Y como ha venido de Vaikuṇṭha, se la recuerda como Vaikuṇṭhādri, la Montaña de Vaikuṇṭha.

Verse 32

अमृतैश्वर्यसंयुक्तो व्यङ्कटाद्रिरिति स्मृतः / व्यङ्कटेशस्य शैलस्य माहात्म्यं यावदस्ति हि

Dotado de prosperidad como amṛta (imperecedera) y de señorío divino, se le recuerda como Vyaṅkaṭādri. En verdad, mientras perdure la grandeza de la montaña de Vyaṅkaṭeśa, perdurarán también este nombre y esta gloria.

Verse 33

तावद्वक्तुं समग्रेण न समर्थश्चतुर्मुखः / व्यङ्कटाद्रौ परां भक्तिं ये कुर्वन्ति दिनेदिने / पङ्गर्जङ्घाल एव स्यादचक्षुः पद्मलोचनः

Ni siquiera Brahmā, el de cuatro rostros, es capaz de describirlo por completo. Quienes, día tras día, practican la devoción suprema en Veṅkaṭādri (Tirumala) —para alabarlos como corresponde, aun el Señor de ojos de loto quedaría como si fuese cojo y sin vista.

Verse 34

मूको वाग्मी भवेदेव बधिरः श्रावको भवेत् / वन्ध्या स्याद्बहुपुत्रा च निर्धनः सधनो भवेत्

En verdad, el mudo se vuelve elocuente; el sordo se vuelve un oyente atento; la mujer estéril es bendecida con muchos hijos; y el pobre se vuelve rico.

Verse 35

एतत्सर्वं गिरौ भक्तिमात्रेणैव भवेद्ध्रुवम् / तत्त्वतो व्यङ्कटाद्रेस्तु स्वरूपं वेत्ति को भुवि

Todo esto, ciertamente, se alcanza con seguridad en la montaña sagrada por la devoción solamente. Pero ¿quién en la tierra puede conocer de verdad, en su esencia, la naturaleza del Señor Veṅkaṭādri?

Verse 36

यस्मादस्य गिरेः पुण्यं माहात्म्यं वेत्ति यः पुमान् / मायावी परमानन्दं त्यक्त्वा वैकुण्ठमुत्तमम् / स्वामिपुष्करिणीतीरे रमया सहमोदते

Quien conoce la santa gloria de este monte—su sagrada grandeza—sabe que el Señor maravilloso, aun dejando el supremo Vaikuṇṭha de la dicha más alta, se deleita junto a Ramā (Lakṣmī) en la ribera del lago sagrado del Señor, Svāmipuṣkariṇī.

Verse 37

कल्याणाद्भुतगात्राय कामितार्थप्दायिने / श्रीमद्व्यङ्कटनाथाय श्रीनिवासाय ते नमः

Saludo reverente a Ti—Śrī Vyaṅkaṭanātha, Śrīnivāsa—cuyo cuerpo es auspicioso y maravilloso, y que otorgas a los devotos las metas anheladas.

Verse 38

श्रीस्वामिपुष्करिण्याश्च माहात्म्यं शृणु कन्यके / स्वामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोस्ति सर्वदा

Oh doncella, escucha la sagrada grandeza de la santa Svāmi Puṣkariṇī. En el mismo centro de Svāmi Puṣkariṇī, Śrīnivāsa (el Señor Viṣṇu) mora siempre.

Verse 39

स्नानं कुर्वन्ति ये तत्र तेषां मुक्तिः करे स्थिता / तिस्रः कोट्योर्धकोटिश्च तीर्थानि भुवनत्रये / तानि सर्वाणि तत्रैव संति तीर्थे हरेः सदा

Quienes se bañan allí tienen la liberación, por así decirlo, en la palma de la mano. En los tres mundos hay tres crores y medio de lugares de peregrinación; todos ellos están eternamente presentes allí mismo, en ese santo tīrtha de Hari (Viṣṇu).

Verse 40

तत्तीर्थं श्रीनिवासाख्यं सर्वदेवनमस्कृतम् / तदेव श्रीनिवासस्य मन्दिरं परिकीर्तितम्

Ese santo tīrtha se llama Śrīnivāsa y es venerado por todos los dioses; y ese mismo lugar es también celebrado como el templo de Śrīnivāsa.

Verse 41

तद्दर्शनादेव कन्ये यान्ति पापानि भस्मसात् / एकैकस्नानमात्रेण सत्संगो भवति ध्रुवम्

Oh doncella, con solo contemplar esa presencia sagrada, los pecados quedan reducidos a cenizas. Con un solo baño allí, ciertamente se alcanza el satsanga, la compañía de los virtuosos.

Verse 42

सत्संगाज्ज्ञानमासाद्य ज्ञानान्मोक्षं च विन्दति / अधिकारिणां भवेदेवं विपरीतमयोगिनाम्

Por la compañía de los virtuosos se alcanza el verdadero conocimiento; y de ese conocimiento se obtiene la liberación (moksha). Así sucede con los buscadores aptos; para los indisciplinados y no unidos al yoga, el fruto es el contrario.

Verse 43

तीर्थानां स्नानमात्रेण मोक्षं यान्तीति ये विदुः / ते सर्वे असुरा ज्ञेयास्ते यान्ति ह्यधमां गतिम्

Quienes creen que la liberación se alcanza meramente con bañarse en los tīrthas, los lugares sagrados de peregrinación, deben ser tenidos por asúricos en su visión; en verdad, van a un destino inferior.

Verse 44

श्रीनिवासस्य तीर्थेस्मिन्वायुकोणे च कन्यके / आस्ते वायुः सदा विष्णोः पूजां कर्तुमनुत्तमाम्

En este tīrtha de Śrīnivāsa, en el rincón del viento (suroeste) en Kanyāka, Vāyu mora siempre, realizando la adoración insuperable al Señor Viṣṇu.

Verse 45

वायुतीर्थं च तत्प्रोक्तं हस्तद्वादशकान्तरम् / हस्तषट्कप्रमाणं च पश्चिमे समुदाहृतम् / उत्तरे हस्तषट्कं तु वायुतीर्थमुदाहृतम्

Ese lugar es declarado Vāyu-tīrtha, con un intervalo de doce hastas (medidas de mano). En el lado occidental su extensión se dice de seis hastas, y en el lado septentrional también seis hastas se describen como Vāyu-tīrtha.

Verse 46

ये वेष्णवा वैष्णवदासवर्याः स्नानं सुर्युस्तत्र पूर्वं सुकन्ये / मध्वान्तस्थाः श्रीनिवासस्तु नित्यमत्र स्नानात्प्रीयतां मे दयालुः

Oh doncella virtuosa: esos devotos—los más excelsos entre los servidores de los vaiṣṇavas—se bañan allí primero al salir el sol. En esa región sagrada mora eternamente Śrīnivāsa (Viṣṇu); que el Señor compasivo se complazca conmigo por este baño.

Verse 47

ये मध्वतीर्थे स्नातुमिच्छन्ति देवि रुद्रादयो वायुभक्ता महान्तः / सदा स्नानं तत्र कुर्वन्ति देवि प्रातः काले चोदयात्पूर्वमेव

Oh Diosa, los grandes seres—Rudra y otros—que se sustentan del aliento vital (vāyu) desean bañarse en el Madhva Tīrtha. Oh Diosa, allí realizan siempre su baño al alba, incluso antes de la salida del sol.

Verse 48

ये वायुतीर्थे विसृजन्ति देहजं मलं मूत्रं वमनं श्लेष्मकं च / ये ऽपानशुद्धिं लिङ्गशुद्धिं च कन्ये कुर्वन्ति ते ह्यसुरा राक्षसाश्च

Quienes, en el sagrado Vāyu-tīrtha, descargan inmundicias del cuerpo—heces, orina, vómito y flema—y quienes allí realizan la limpieza del ano y la limpieza de los genitales, oh doncella, han de ser tenidos ciertamente por asuras y rākṣasas.

Verse 49

शृण्वन्ति ये भागवतं पुराणं किं वर्णये तस्य पुण्यं तु देवि / ये कृष्णमन्त्रं तु जपन्ति देवि ह्यष्टा क्षरं मन्त्रवरं सुगोप्यम्

Oh Diosa, ¿cómo podría yo describir el mérito de quienes escuchan el Bhāgavata Purāṇa? Y oh Diosa, quienes recitan el Kṛṣṇa-mantra—el supremo mantra, de ocho sílabas, celosamente custodiado—alcanzan también un mérito extraordinario.

Verse 50

तेषां हरिः प्रीयते केशवोलं मध्वान्तस्थो नात्र विचार्यमस्ति / एवं दानं तत्र कुर्वन्ति ये वै द्विजाग्र्याणां वैष्णवानां विदां च

Hari—Keshava mismo—se complace en ellos; Él mora en la esencia misma de la dulzura (madhu), y no hay duda de ello. Por tanto, quienes allí dan limosna de este modo—en especial a los más eminentes entre los dvijas, a los vaiṣṇavas y a los sabios—realizan verdaderamente el don correcto.

Verse 51

तेषां पुण्यं नैव जानन्ति देवा जानात्येवं श्रीनिवासो हरिस्तु / शालग्रामं वायुतीर्थे ददन्ते तेषां पुण्यं वेत्ति स व्यङ्कटेशः

Ni siquiera los dioses conocen en verdad el mérito pleno de esos devotos; sólo Hari—Śrīnivāsa—lo conoce así. Quienes ofrecen un Śālagrāma en el Vāyu-tīrtha, su mérito lo conoce por completo el Señor Vyaṅkaṭeśa.

Verse 52

सुदुर्लभो वायुतीर्थे ऽभिषेको निष्कामबुद्ध्या वैष्णवानां च देवि / तत्रापि तीर्थे लभ्यते भाग्ययोगाद्भागवतस्य श्रवणं विष्णुदासैः

Oh Diosa, es sumamente raro obtener el abhiṣeka (baño sagrado) en Vāyu-tīrtha con mente desapegada, en compañía de los vaiṣṇavas. Aun en ese lugar santo, por la conjunción de la buena fortuna, se alcanza a oír el Bhāgavata de labios de los siervos de Viṣṇu.

Verse 53

तथैव तीर्थे दुर्लभं तत्र देवि शालग्रामस्य द्विजवर्ये च दानम् / जंबूफलाकारसुनीलवर्णं मुखद्वयं चक्रचतुष्टयान्वितम्

Asimismo, oh Diosa, en un lugar de peregrinación es muy raro obtener el don de un Śālagrāma a un excelente brāhmaṇa. Se describe con forma de fruto de jambu, de color azul profundo, con dos rostros y marcado con cuatro emblemas de disco (cakra).

Verse 54

सुकेसरैः संयुतं स्वर्णचिह्नध्वजां कुशैर्वज्रचिह्नैर्यवैश्च / जानार्दनीं मूर्तिमाहुर्महान्तो दानं तस्या दुर्लभं तत्र तीर्थे

Los grandes sabios declaran que, en ese tīrtha, hay una imagen de Janārdana: adornada con finos cabellos, portando un estandarte con emblemas de oro, y asociada con hierba kuśa, granos de cebada (yava) y signos como el vajra. En ese tīrtha, la ofrenda (dāna) a esa forma es sumamente rara.

Verse 55

अत्युत्तमं मूर्तिदानं तु भद्रे सुदुर्ल्लभं परमं नात्र लोभः / सुदुर्लभं बहुदोग्ध्याश्च गृष्टेर्दानं तथा वस्त्ररत्नादिकानाम्

Oh noble, el don de una mūrti (imagen consagrada) es supremamente excelente y rarísimo; no debe haber codicia en este asunto. Raros son también los dones de una vaca de abundante leche y de una vaca recién parida por primera vez, y asimismo la entrega de vestidos, joyas y otros bienes valiosos.

Verse 56

अत्युत्तमं द्रव्यदानं च देवि स्वापेक्षितं दानमाहुर्महान्तः / स्वस्यानपेक्षं फलदानं च वस्त्रादानं तस्य व्यर्थमाहुर्महान्तः

Oh Diosa, los sabios declaran que la dádiva de riqueza es la forma más excelsa de caridad; y que aun el don ofrecido con expectativa de retorno o reconocimiento sigue llamándose “dar”. Pero si uno ofrece frutos o vestiduras guardando en el corazón la esperanza de su propia recompensa, los sabios dicen que tal dádiva se vuelve estéril.

Verse 57

अत्युत्तमं गृष्टिदानं च पुण्यं नैवाप्यते दुग्धदोहाश्च गावः / अत्युत्तमे वस्त्रदाने सुबुद्धिः सुदुर्घटा परमा वै जनानाम्

El don de una vaca gṛṣṭi es supremamente excelente y de gran mérito, pues no se consiguen con facilidad vacas que den leche en abundancia. Del mismo modo, la determinación de ofrecer las mejores vestiduras es rarísima entre la gente: esa suprema sensatez es muy difícil de hallar.

Verse 58

अत्युत्तमं भागवतस्य पुस्तकं सुदुर्घटं वायुतीर्थं च कन्ये / अत्युत्तमं द्रव्यदानं च देवि सुदुर्घटं वायुतीर्थं नृणां हि / सुदुर्लभो वैष्णवैस्तत्त्वविद्भिर्हरेर्विचारो वायुतीर्थे च कन्ये

Oh doncella, la Escritura Bhāgavata es supremamente excelente; y también lo es el Vāyu-tīrtha, aunque es muy difícil de alcanzar. Oh Diosa, el don de riqueza es supremamente excelente; en verdad, para los hombres el Vāyu-tīrtha es arduo de llegar. Y rara es, entre los vaiṣṇavas conocedores de la verdad, la profunda contemplación de Hari—especialmente en el Vāyu-tīrtha, oh doncella.

Verse 59

श्रीनिवासस्य तीर्थस्य उत्तरस्यां दिशि स्थितम् / चन्द्रतीर्थ मिति प्रोक्तं तत्रास्ते चन्द्रमाः सदा

Al norte del sagrado vado de Śrīnivāsa se halla un lugar llamado Candratīrtha; allí la Luna (Candramā) mora eternamente.

Verse 60

श्रीनिवासस्य पूजां च तत्र स्थित्वा करोत्ययम् / तत्र स्नानं प्रकुर्वन्ति पुण्यदेशे च कन्यके

Permaneciendo allí, él realiza la adoración de Śrīnivāsa. Y allí mismo, oh doncella, la gente efectúa el baño ritual en ese lugar santo y meritorio.

Verse 61

गुरुतल्पादिपापेभ्यो मुच्यन्ते नात्र संशयः / तत्र स्नात्वा पूर्वभागे शालग्रामं ददाति यः

Quedan libres de pecados como profanar el lecho del maestro (y otras faltas gravísimas); de ello no hay duda. Quien se baña allí y, en la parte oriental, ofrece una Śālagrāma como dádiva sagrada (dāna), alcanza esa liberación.

Verse 62

ज्ञानद्वारा मोक्षमेति नात्र कार्या विचारणा / दधिवामनमूर्तेश्च दानं तत्र सुदुर्लभम्

Por la puerta del conocimiento verdadero se alcanza la liberación (mokṣa); no hay que dudar de ello. Sin embargo, el dāna ofrecido allí a la forma llamada Dadhivāmana es sumamente raro.

Verse 63

बदरीफलमात्रं तु वतुलं नीलवर्णकम् / प्रसन्नवदनं सूक्ष्मं सुस्निग्धं कन्यके शुभे

Oh doncella auspiciosa, es sólo del tamaño de un fruto de badarī (azufaifo): redondo, de tono azulado; de rostro sereno, de forma sutil, y de superficie suave y lustrosa.

Verse 64

चक्रद्वयसमायुक्तं गौपूरैः पञ्चभिर्युतम् / चापबाणसमायुक्तमनतं कुण्डलाकृतिम्

Está provisto de un par de ruedas (cakra), unido a cinco soportes llamados gaupūra, y equipado con arco y flechas; es firme, no se dobla, y tiene forma de pendiente (anillo).

Verse 65

वनमाल सुखयुतं मूर्ध्नसाहस्रसंयुतम् / रौप्यबिन्दुसमायुक्तं सव्ये भद्रार्धमात्रकम्

Lleva la guirnalda del bosque (vanamālā) que otorga dicha, y sobre la cabeza porta el signo ligado al esplendor mil veces; está adornado con puntos plateados—en el lado izquierdo hay una señal auspiciosa de la medida de medio ārdha.

Verse 66

चन्द्रेण सहितं देवि दधिवामनमुच्यते / एतादृशं कलौ नॄणां दुर्लभं बहुभाग्यदम् / लक्ष्मीनारायणसमां तां मूर्तिं विद्धि भामिनि

Oh Diosa, esa forma—acompañada por la Luna—se llama Dadhivāmana. En la era de Kali, tal visión es rara entre los hombres y otorga gran buena fortuna. Sabe, oh hermosa, que esa imagen es igual a Lakṣmī y a Nārāyaṇa mismos.

Verse 67

सुदुर्लभं तस्य मूर्तेश्च दानं तच्चन्द्रतीर्थे श्रवणं दुर्घटं च / सम्यक् स्वरूपं दधिवामनस्य सुदुर्घटं श्रवणं वैष्णवाच्च

Rarísimo es el dāna, la ofrenda hecha a esa sagrada mūrti; y rara también es la escucha de ello en Candratīrtha. Asimismo, es muy difícil oír correctamente la verdadera naturaleza de Dadhivāmana—difícil incluso de obtenerla de un devoto vaiṣṇava.

Verse 68

तत्र स्नात्वा वामनस्य स्वरूपश्रवणाद्विदुर्दानफलं समं च / दशहस्तप्रमाणं तु चन्द्रतीर्थमुदाहृतम्

Habiéndose bañado allí, y por oír acerca de la divina forma de Vāmana, los sabios declaran que se obtiene un mérito igual al fruto de la caridad. Ese vado sagrado se llama Candra-tīrtha, y se dice que mide diez palmos de mano.

Verse 69

मध्याह्ने दुर्लभं स्नानं नृणां तत्र सुमङ्गले / तत्र स्थित्वा धन्यनरः सदा भजति वै हरिम्

Al mediodía, el baño allí es raro para la gente común—pero ese lugar es sumamente auspicioso. Permaneciendo allí, el hombre bendito adora sin cesar a Hari (Viṣṇu).

Verse 70

वराहमूर्तिदानं तु शालग्रामस्य दुर्लभम् / जंबूफलप्रमाणं तु एतद्वै कुक्कुटाण्डवत्

Pero es rara la ofrenda de un Śālagrāma en la forma de la encarnación Varāha. Su tamaño se dice que es como un fruto de jambū, en verdad comparable a un huevo de gallina.

Verse 71

वदनं वलयाकारं प्रमाणं चणकादिवत् / देवस्य वामभागे च मध्यदेशं विहाय च

El rostro debe modelarse en forma circular, como un aro, y su medida ha de ser como la de un garbanzo y semejantes; y debe colocarse en el lado izquierdo de la Deidad, dejando aparte la región central.

Verse 72

चक्रद्वयसमायुक्तंमूर्धदेशे च भामिनि / सुवर्णबिन्दुना युक्तं भूवराहाख्यमुच्यते

Oh hermosa, el signo que está unido a un par de marcas de rueda en la región de la cabeza, y que va acompañado de un punto de oro, se dice que es conocido como la marca ‘Bhū‑Varāha’.

Verse 73

पूजां कृत्वा भूवराहस्य मर्तेर्दानं दत्त्वा श्रवणं चापि कृत्वा / तत्र स्थितं भूवराहं च दृष्ट्वा स वै नरः कृतकृत्यो हि लोके

Habiendo realizado la adoración de Bhū‑Varāha, habiendo dado caridad en el vado sagrado (tīrtha) y habiendo también escuchado la recitación sagrada; y luego, al contemplar a Bhū‑Varāha allí presente, ese hombre en verdad se vuelve en este mundo alguien que ha cumplido el propósito de su vida.

Verse 74

तत्र स्नात्वा भूवराहस्य मर्तेः शृणोति यो लक्षणं सम्यगेव / स तेन पुण्यं समुपैति देवि स मुक्तिभाङ् नात्र विचार्यमस्ति

Oh Diosa, quien se baña allí y luego escucha debidamente el relato veraz de las señales del lugar sagrado de Bhū‑Varāha, por ese acto alcanza mérito; y llega a ser digno de la liberación (mokṣa): de ello no hay duda.

Verse 75

ईशानकोणे श्रीनिवासस्य देवि रौद्रं तीर्थं परमं पावनं च / तत्र स्थित्वा रुद्रदेवो महात्मा पूजां करोति श्रीनिवासस्य नित्यम्

Oh Diosa, en el cuadrante nororiental de Śrīnivāsa se halla el tīrtha Raudra, supremo y purificador. Morando allí, el magnánimo Señor Rudra realiza continuamente la adoración de Śrīnivāsa.

Verse 77

हस्ताष्टकं तत्प्रमाणं वदन्ति तत्र स्नानं वैष्णवैः कार्यमेव / तत्र स्नात्वा प्रयतो वै मुरारेः कथां दिव्यां शृणुयादादरेण / स्नानं पानं तत्र दानं च कुर्याल्लक्ष्मीनृसिंहप्रीयते देवि नित्यम्३,२६।७६ // बदरीफलमात्रं च वर्तुलं बिन्दुसंयुतम्

Dicen que su medida es de ocho manos; allí, los vaiṣṇavas deben ciertamente realizar el baño sagrado. Habiéndose bañado allí con dominio de sí, uno debe escuchar con reverencia la narración divina de Murāri (Viṣṇu). Allí debe bañarse, beber el agua santa y también dar limosna; oh Diosa, Lakṣmī‑Nṛsiṃha se complace siempre. (La línea siguiente comienza:) «Del tamaño de un fruto de badarī, redondo y marcado con un punto…»

Verse 78

देवस्य वामभागे तु चक्रद्वयसमन्वितम् / सुवर्णरेखासंयुक्तं किञ्चिद्रक्तसमन्वितम्

En el lado izquierdo de la deidad hay una marca que porta dos discos (chakras), unida por líneas doradas y teñida de un leve enrojecimiento.

Verse 79

वैश्यवर्णं सवदनं पद्मरेखादिचिह्नितम् / लक्ष्मीनृसिंहं तं विद्धि भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्

Reconoce esa forma—de tonalidad vaiśya, de rostro benigno, marcada con líneas de loto y otros signos auspiciosos—como Lakṣmī‑Nṛsiṃha, dador tanto del goce mundano como de la liberación.

Verse 80

एता दृशं गण्डिकायाः शिलाया मूर्तेर्दानं दुर्घटं विद्धि वीन्द्र / तत्र स्नात्वा श्रीनृसिंहस्वरूपं लक्ष्मीपतेः शृणुयाद्भक्तियुक्तः

Oh el mejor de los reyes, sabe que es difícil lograr el don de una imagen (mūrti) tallada en una piedra Gaṇḍikā de esta clase. Habiéndose bañado allí, el devoto debe escuchar (la gloria/el relato) de la auspiciosa forma de Śrī Nṛsiṃha, del Señor de Lakṣmī (Viṣṇu).

Verse 81

मूर्तेर्दानात्फलमाप्नोति देवि सत्यंसत्यं नात्र विचार्यमस्ति

Oh Diosa, mediante la donación de una imagen consagrada se obtiene en verdad su fruto—verdad, verdad; no hay aquí nada que dudar ni debatir.

Verse 82

ईशानशक्रयोर्मध्ये ब्रह्मतीर्थमुदाहृतम् / दुर्लभं मानुषाणां तु स्नानं सर्वार्थसाधकम्

Entre Īśāna y Śakra se halla el vado sagrado llamado Brahma-tīrtha. Para los humanos, es raro obtener el baño allí; sin embargo, se dice que cumple toda meta digna.

Verse 83

शालग्रामस्य दानं तु दुर्लभं तत्र वै नृणाम् / लक्ष्मीनारायणस्यैव मूर्तेर्दानं सुदुर्लभम्

Para las personas, el don de un Śālagrāma es en verdad raro; más raro aún es ofrecer una imagen sagrada (mūrti) de Lakṣmī-Nārāyaṇa.

Verse 84

स्थलमौदुंबरसमं तत्प्रमाणमुदाहृतम् / छत्त्राकारं वर्तुलं च प्रसन्नवदनं शुभम्

Se declara que su medida es igual a la extensión de un sitio de madera de udumbara; debe ser de forma de sombrilla y circular, con rostro sereno, auspicioso en todo.

Verse 85

चणकप्रदेशमात्रं च वदनं समुदाहृतम् / सव्ये दक्षिणपार्श्वे च समयोः पुष्कलान्वितम्

Se dice que el rostro es sólo del tamaño de la medida de un garbanzo; y en los lados izquierdo y derecho por igual, está dotado de plena simetría y plenitud.

Verse 86

गोयूथवत्सवर्णं च चतुश्चक्रसमन्वितम् / गोखुरैश्च समायुक्तं सुवर्णकिणसंयुतम्

Es del color de una manada de vacas, provisto de cuatro ruedas; adornado con ornamentos en forma de pezuñas y engalanado con remaches y herrajes de oro.

Verse 87

वनमालाभिसंयुक्तं वज्रपुङ्खैश्च संयुतम् / एतादृशीं दरेर्मूर्ति लक्ष्मीनारायणं विदुः

Adornado con una guirnalda de flores del bosque y provisto de ornamentos duros como el vajra, tal forma es conocida como Lakṣmī-Nārāyaṇa.

Verse 88

कलौ नृणां तस्य लाभो दुर्लभः संस्मृतो भुवि / दानं च सुतरां देवि दर्लभं किं वदामि ते

En la era de Kali, para los hombres, alcanzar ese mérito se recuerda como algo difícil de obtener en la tierra. Y la caridad, oh Diosa, es aún más difícil—¿qué más he de decirte?

Verse 89

ब्रह्मतीर्थे च संस्नाय श्रोतव्या वै हरेः कथा / गण्डिकायाः शिलायाश्च लक्ष्मीनारायणस्य तु

Tras bañarse en el Brahma-tīrtha, ciertamente debe escucharse el relato sagrado de Hari—en especial en relación con la Gaṇḍikā y la piedra santa (śilā) de Lakṣmī-Nārāyaṇa.

Verse 90

लक्षणं यो विजानाति तदा तत्सदृशं फलम् / प्राप्नोत्येव न संदेहो नात्र कार्या विचारणा

Quien conoce los verdaderos signos distintivos obtiene, sin falta, un fruto acorde con ello; no hay duda—no hace falta más deliberación aquí.

Verse 91

श्रीनिवासस्य तीर्थस्य पूर्वे स्यादिन्द्रतीर्थकम् / श्रीनिवासस्य पूजां तु कर्तुमास्ते शचीपतिः

Al oriente del tīrtha sagrado de Śrīnivāsa se halla el lugar santo llamado Indra-tīrtha; allí permanece Indra, señor de Śacī, para rendir culto a Śrīnivāsa.

Verse 92

शालग्रामशिलादानं कर्तव्यं श्रोत्रियायवै / शालग्रामशिलादानं हत्याकोटिविनाशनम्

Debe ofrecerse una piedra Śālagrāma (Śālagrāma-śilā) a un brāhmaṇa erudito, conocedor de los Vedas. Se dice que el don de la Śālagrāma destruye incluso crores de pecados de homicidio.

Verse 93

तस्मिंस्तीर्थे तु यो देवि सीतारामशिलाभिधाम् / ददाति भूतले भद्रे भूपतेः सदृशो भवेत्

Oh Diosa, quien en ese tirtha sagrado ofrezca sobre la tierra la piedra llamada Sītā–Rāma-śilā—oh bienaventurada—llegará a ser comparable a un rey.

Verse 94

सीतारामशिला देवि द्विविधा संप्रकीर्तिता / पञ्चचक्रयुता काचित्षट्रचक्रेण च संयुता

Oh Diosa, la piedra sagrada Sītā–Rāma-śilā se proclama de dos clases: una marcada con cinco chakras, y otra dotada de seis chakras.

Verse 95

तत्रापि षट्रचक्रयुता ह्युत्तमा संप्रकीर्तिता / पञ्चचक्रयुतायाश्च फलं द्विगुणमीरितम्

Aun entre ellas, la que está dotada de seis chakras se proclama la suprema; y para la que posee cinco chakras, se dice que el fruto del mérito es doble.

Verse 96

कुक्कुटाण्डप्रमाणं च सुसिग्धं नीलवर्णकम् / वदनत्रयसंयुक्तं सट्चक्रैः केसरैर्युतम्

Se dice que es del tamaño de un huevo de gallina, suave y lustrosa, de color azul; dotada de tres rostros, y provista de seis marcas circulares (chakras) y de filamentos como cabellos (kesara).

Verse 97

स्वर्णरेखासमायुक्तं ध्वजवज्राङ्कुशैर्युतम् / एतादृशं तु वै भद्रे सीतारामाभिधं स्मृतम्

Adornado con líneas de oro y marcado con los emblemas del estandarte, el vajra y el aguijón—tal forma, oh bienaventurada, es recordada con el nombre de «Sītā–Rāma».

Verse 98

वदनेवन्दने देवि सीतारामस्य कोशकम् / दुर्लभं तु कलौ नॄणां स्वसाम्राज्यप्रदं शुभम्

Oh Diosa, el sagrado «tesoro» (fórmula protectora) de Sītā y Rāma debe recitarse para la pronunciación y la reverente salutación; en la era de Kali es raro que los hombres lo obtengan, pero es auspicioso y concede la soberanía propia (dominio de sí).

Verse 99

इन्द्रतीर्थे महादेवि सीताराम भिधाशिला / या तद्दानं दुर्लभं तन्नाल्पस्य तपसः फलम्

Oh Gran Diosa, en Indra-tīrtha hay una piedra sagrada conocida como «Sītā–Rāma». La dádiva u ofrenda de esa piedra es rara de realizar, y no es fruto de una austeridad pequeña: sólo un gran tapas conduce a tal mérito.

Verse 100

दानस्य शक्त्यभावे तु श्रोतव्यं लक्षणं हरेः / शालग्राम शिलादानाद्यत्फलं तत्फलं लभेत्

Pero si a uno le falta la capacidad de dar limosna, debe escuchar (o recitar) la sagrada descripción de los signos y características de Hari; así obtiene el mismo mérito que se gana al donar una piedra de Śālagrāma y ofrendas semejantes.

Verse 101

आग्नेयकोणे श्रीनिवासस्य देवि तीर्थं त्वास्ते वह्निसंज्ञं सुशस्तम् / स वह्निदेवः श्रीनिवासस्य पूजां कर्तुं ह्यास्ते सर्वदा तीर्थमध्ये

Oh Diosa, en el ángulo sudeste del recinto sagrado de Śrīnivāsa hay un excelente tīrtha llamado «Vahni». Allí el propio dios del Fuego, Vahni, permanece siempre en medio de ese tīrtha para realizar la adoración de Śrīnivāsa.

Verse 102

यो वा तीर्थे वह्निसंज्ञे च देवि भक्त्या स्नानं कुरुते ऽजं स्मरन्हि / ज्ञानद्वारा मोक्षमाप्नोति देवि तत्र स्नानं दुर्ल्लभं वै नृणां च

Oh Diosa, quien con devoción se baña en el tīrtha llamado Vahni, recordando al No Nacido (Ajā), alcanza la liberación por la puerta del conocimiento verdadero. Pero, oh Diosa, tal baño allí es en verdad raro de obtener para los seres humanos.

Verse 103

ज्ञात्वा स्नानं दुष्करं तीर्थराजे भक्तिस्तस्मिन्दुर्ल्लभा चैव देवि / शालग्रामे तच्छिलायाश्च दानं सुदुर्लभं वासुदेवाभिधायाः

Sabiendo que el baño en el “Rey de los Tīrthas” es difícil de realizar, y que la devoción a ese lugar sagrado es también rara, oh Devī, (debe saberse asimismo que) el don de la piedra Śālagrāma—la entrega de esa śilā sagrada llamada Vāsudeva—es sumamente difícil de obtener y, por ello, de mérito supremo.

Verse 104

ह्रस्वं तथा वर्तुलं नीलवर्णं सूक्ष्मं मुखं मुखचक्रं सुशुद्धम् / सुवेणुयुक्तं वासुदेवाभिधेयं दानं कलौ दुर्लभं तस्य भद्रे

De baja estatura, de forma redondeada, de color azul; con un rostro sutil y purísimo, y un disco facial resplandeciente; provisto de una flauta: éste es el don llamado “Vāsudeva”. Oh bienaventurada, en la era de Kali tal ofrenda es difícil de obtener y de realizar rectamente.

Verse 105

दाने तस्याः शक्त्य भावे च देवि स्नात्वा तीर्थे वासुदेवाभिधस्य / सम्यक् श्राव्यं लक्षणं वै शिलायास्तयोस्तुल्यं फलमाहुर्महान्तः

Oh Diosa, cuando falta la capacidad para hacer ese don, debe uno bañarse en el tīrtha llamado Vāsudeva y escuchar debidamente la descripción de la śilā sagrada y de sus signos. Los sabios declaran que ambos actos otorgan un mérito igual.

Verse 106

दक्षिणे श्रीनिवासस्य यमतीर्थं च संस्मृतम् / तत्रास्ते यमराजस्तु पूजां कर्तुं हरेः सदा

Al sur de Śrīnivāsa se halla un tīrtha sagrado recordado como Yama-tīrtha. Allí reside Yamarāja, siempre dedicado a rendir culto a Hari.

Verse 107

तत्र स्नानं च दानं चाप्यक्षयं परमं स्मृतम् / शालग्रामशिलादानं कार्यं तत्र महामुने

Allí, el baño ritual y la limosna son recordados también como méritos supremamente imperecederos. Oh gran sabio, allí debe realizarse la donación de una piedra de Śālagrāma.

Verse 108

पट्टाभिरामसंज्ञायाः शिलाया दानमिष्यते / तच्चूतफलवत्स्थूलं वदनत्रयसंयुतम्

Se prescribe la donación de la piedra sagrada llamada “Paṭṭābhirāma”. Debe ser grande y robusta como un fruto de mango, y estar provista de tres rostros.

Verse 109

शिरश्चक्रेण रहितं सप्तचक्रैः समन्वितम् / नीलवर्णं स्वर्णरेखं गोशुराद्यैः समन्वितम्

Carece de la rueda en la cabeza, pero está provista de siete ruedas; es de color azul, con líneas doradas, y acompañada de signos que comienzan con “gośurā” y otros semejantes.

Verse 110

पट्टवर्धनरामं तु दुर्लभं बहुभाग्यदम् / पट्टवर्धनरामं तु यो ददाति च तत्र वै / पट्टाभिषिक्तो भवति नात्र कार्या विचारणा

El don llamado “Paṭṭavardhana Rāma” es raro y concede gran fortuna. Quien, en verdad, lo ofrezca allí se vuelve como uno ungido para el trono; no hay aquí necesidad de duda ni deliberación.

Verse 111

श्रीनिवासस्य नैरृत्ये नैरृतं तीर्थमुत्तमम् / आस्ते हि निरृतिस्तत्र पूजां कुर्तुं च सर्वदा

Al suroeste de Śrīnivāsa se halla el excelente tīrtha llamado Nairṛta. Allí, en verdad, mora la diosa Nirṛti, siempre dispuesta a recibir adoración.

Verse 112

तत्र स्नानं प्रकर्तव्यं पुनर्जन्म न विद्यते / शालग्रामशिलायाश्चः पुरुषोत्तमसंज्ञिकाम्

Allí debe realizarse sin falta el baño sagrado; entonces ya no hay renacimiento (se queda libre del samsāra). Y allí está la piedra Śālagrāma, conocida con el nombre de «Puruṣottama».

Verse 113

मूर्तिं ददाति यो मर्त्यः स याति परमां गतिम् / औदुंबरफलाकारं प्रसन्नवदनं शुभम्

El mortal que dona una imagen sagrada (mūrti) alcanza el destino supremo. Esa imagen ha de ser auspiciosa: con forma semejante al fruto del udumbara y con un rostro sereno y grato.

Verse 114

चक्रद्व्यसमायुक्तं शिरश्चक्रसमन्वितम् / सुवर्णबिन्दुसंयुक्तं वज्राङ्कुशसमान्वतम्

Está provista de un par de discos (cakra) y lleva un disco en la cabeza; está engastada con puntos de oro y equipada con un aṅkuśa semejante al vajra, el rayo.

Verse 115

तन्मूर्तिदानं दुर्लभं तत्र देवः प्रीणाति यस्माच्छ्रीनिवासो महात्मा / यदा दानं दुर्घटं स्याच्च देवि तदा श्रोतव्यं लक्षणं तस्य मूर्तेः

Ese don de la imagen (mūrti-dāna) es difícil de realizar; por él la Divinidad se complace, pues el gran Śrīnivāsa queda satisfecho. Pero, oh Devi, cuando tal ofrenda sea ardua de llevar a cabo, entonces deben escucharse y comprenderse las características (lakṣaṇa) de esa imagen.

Verse 116

पाशिनैरृतयोर्मध्ये शेषतीर्थं परं स्मृतम् / तत्र स्नात्वा शेषमूर्तिं प्रददाति द्विजातये

Entre la región de los Pāśins y la de los Nairṛtas se recuerda el tīrtha supremo llamado Śeṣa-tīrtha. Tras bañarse allí, debe ofrecerse una imagen de Śeṣa a un dos veces nacido (brāhmaṇa).

Verse 117

स याति परमं लोकं पुनरावृत्तिवर्जितम् / औदुंबरफलाकारं कुण्डलाकृतिमेव च

Él alcanza la morada suprema, libre de retorno (renacimiento). Allí, su forma se asemeja al fruto del udúmbara y adopta también una figura de anillo, como un aro en espiral.

Verse 118

शेषवद्वदनं तस्य तस्मिंश्चक्रद्वयं स्मृतम् / फलं तमेकचक्रेण संयुतं वल्मिकान्वितम्

Se dice que su boca es como la de Śeṣa, el rey de las serpientes; y sobre ello se describe un par de ruedas. Ese fruto está unido a una sola rueda y lleva la marca de un hormiguero (anthill).

Verse 119

किञ्चिद्वर्णसमायुक्तं शेषमूर्ति मतिस्फुटम् / सुप्ता प्रबुद्धा द्विविधा शेषमूर्तिरुदाहृता

Se dice que la forma residual (śeṣa-mūrti) está apenas teñida de color y posee una cognición indistinta. Esta forma residual se declara de dos clases: dormida y despierta.

Verse 120

फणोन्नता प्रबुद्धा स्यात्सप्तलक्षफणान्विता / तत्रापि दुर्लभा सुप्ता महाभाग्यकरीस्मृता

Cuando está plenamente despierta, se dice que se alza con las capuchas erguidas, dotada de siete lakhs de capuchas; y aun así, el estado “dormido” es raro y se recuerda como otorgador de gran fortuna.

Verse 121

इह लोके परत्रापि मोक्षदा नात्र संशयः / नवचक्रादुपक्रम्य विंशत्यन्तं च यत्र सः

En este mundo y en el más allá, ello otorga mokṣa, la liberación; de esto no hay duda. Es la disposición/práctica sagrada en la que se avanza comenzando desde el navacakra (nueve chakras) y se llega hasta el vigésimo círculo o nivel.

Verse 122

अनन्त इति विज्ञेयो ह्यनन्तफलदायकः / विश्वंभरः स विज्ञेयो विंशत्यूर्ध्वं वरानने

Reconócelo como “Ananta”, pues otorga frutos sin límite. Reconócelo también como “Viśvambhara”, oh de bello rostro, en la serie de nombres más allá del vigésimo.

Verse 123

तत्रापि केसरैश्चैक्रर्लक्षणैश्च समन्वितम् / कलौ तु दुर्लभं नणां तद्दानं चातिदुर्लभम्

Aun allí, debe estar provisto de filamentos (kesara) y acompañado de los signos de la rueda sagrada (cakra). Pero en la era de Kali, tal cosa es rara entre los hombres—y más rara aún es su donación.

Verse 124

स्नानं कृत्वा शेषतीर्थे विशुद्धेनैव चेतसा / एतेषां लक्षणं श्रुत्वा प्रयाति परमां गतिम्

Habiéndose bañado en el sagrado Śeṣa-tīrtha con la mente purificada, y habiendo escuchado las señales distintivas de estas prácticas, uno alcanza el destino supremo.

Verse 125

ततः परं महाभागे वारुणं तीर्थमुत्तमम् / तत्रास्ते वरुणो देवः पूजां कर्तुं हरेः सदा

Después de eso, oh muy afortunada, está el tīrtha excelso llamado Vāruṇa. Allí mora el dios Varuṇa, siempre dedicado a rendir culto a Hari (el Señor Viṣṇu).

Verse 126

तत्र स्नानं प्रकर्तव्यं दातव्यं दानमुत्तमम् / शिशुमारं च मत्स्यं च त्रिविक्रममथापि वा / दातव्यं भूतिकामेन तीर्थेस्मिन्विरवर्णिनि

Allí debe realizarse sin falta el baño sagrado y ofrecerse la caridad más excelsa. Puede donarse (una imagen o representación de) Śiśumāra, del Pez (Matsya) o incluso de Trivikrama. Quien anhele prosperidad, oh de noble tez, debe hacer tales dones en este tīrtha.

Verse 127

जंबूफलसमाकारा पुच्छे सूक्ष्मा सबिन्दुका / चक्रत्रया च वदने पुच्छोपरि सचक्रका

Su forma es como el fruto de jambu; en la punta de la cola es muy sutil y lleva un pequeño punto. En el rostro hay tres marcas circulares, y sobre la cola hay también una señal semejante a una rueda (cakra).

Verse 128

श्रीवत्सबिन्दुमालाढ्या मत्स्यमूर्तिरुदाहृता / पुच्छादधश्चक्रयुतं शिशुमारमुदाहृतम्

Esa forma es llamada la Encarnación como Pez (Matsya-mūrti), adornada con la marca de Śrīvatsa y con una guirnalda de puntos (bindu). Y aquella que lleva un disco (cakra) bajo la cola es declarada Śiśumāra, la forma celeste.

Verse 129

वक्रचक्रयुतश्चेत्स्यात्त्रिविक्रम उदाहृतः / एतेषां लक्षणं श्रुत्वा वारुणे तीर्थ उत्तमे

Si (la señal sagrada) va acompañada de un disco curvo, se declara que es Trivikrama (Viṣṇu). Habiendo oído las marcas distintivas de estas (señales), han de comprenderse en el excelente vado sagrado de Varuṇa, el Vāruṇa-tīrtha.

Verse 130

एतद्दानफलं प्राप्य मोदते विष्णुमन्दिरे / पूर्वौक्ता मूर्तयो यस्मिन् गृहे तिष्ठन्ति भामिनि / भागीरथी तीर्थवरा संनिधत्ते न संशयः

Al obtener el fruto de esta dádiva piadosa, el alma se regocija en la morada de Viṣṇu. Oh hermosa, en la casa donde las formas sagradas antes descritas son instaladas y permanecen, allí—sin duda—está presente Bhāgīrathī (el Ganges), la más excelsa de las peregrinaciones.

Verse 131

स्वामि पुष्करिणीस्नानं दुर्घटं तु कलौ नृणाम् / तत्र स्थितानां तीर्थानां स्नानं चाप्यतिदुर्घटम्

Oh Señor, en la era de Kali es difícil para los hombres bañarse en los estanques sagrados de los templos (puṣkariṇī); y aun el baño en los tīrtha santos allí presentes es sumamente difícil.

Verse 132

शालग्रामशिलादानं दुर्घटं च तथा स्मृताम् / स्वामिपुष्करिणीतीरे कन्यादानं सुदुर्घटम्

También se recuerda como difícil de realizar el don de la piedra Śālagrāma; y entregar a una doncella en matrimonio en la ribera del estanque sagrado del Señor (Svāmipuṣkariṇī) es sumamente difícil, y por ello de gran mérito.

Verse 133

दुर्घटं कपिलादानं भक्ष्यदानं सुदुर्घटम् / स्वामिपुष्करिणीतीर्थे तीर्थेष्वन्येषु भामिनि

El don de una vaca kapilā, de color rojizo, es difícil de realizar, y la ofrenda de alimento es aún más difícil. Oh amada, esto es así especialmente en el tīrtha de Svāmipuṣkariṇī, y también en los demás lugares santos de peregrinación.

Verse 134

स्नानं कुरु यथान्या यं शय्यादानं तथा कुरु / जैगीषव्येन मुनिना त्वेवमुक्ता च कन्यका

«Realiza el baño ritual conforme al debido procedimiento; y del mismo modo, realiza el don de un lecho.» Así instruida por el sabio Jaigīṣavya, la doncella fue exhortada de esta manera.

Verse 135

स्वामिपुष्करिणीस्नानं सा चकार धृतव्रता / तीर्थेष्वेतेषु सुस्नाता दानं चक्रे सुभामिनी

Firme en sus votos, ella se bañó en el estanque sagrado llamado Svāmī-puṣkariṇī. Habiéndose bañado debidamente en estos tīrthas, aquella dama resplandeciente realizó entonces actos de caridad.

Verse 136

उवास तत्र सा दवी त्रिः सप्तकन्दिनानि च / स्वामिपुष्करणीतीरमहिमानं शृणोति यः / स याति परमां भक्तिं श्रीनिवासे जगन्मये

Aquella Diosa moró allí durante tres veces siete días. Quien escuche la gloria de la ribera del estanque sagrado del Señor (Svāmipuṣkaraṇī) alcanza la devoción suprema a Śrīnivāsa, el Señor del universo, omnipenetrante.