Adhyaya 15

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने मदनकामेश्वरप्रादुर्भावो नाम चतुर्दशो ऽध्यायः तच्छ्रुत्वा वचनं देवी मन्दस्मितमुखांबुजा / उवाच स ततो वाक्यं ब्रह्मविष्णुमुखान्सुरान्

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, en la sección Uttara, en el diálogo de Hayagrīva y Agastya, dentro del relato de Lalitā, se halla el capítulo decimocuarto llamado “La manifestación de Madana-Kāmeśvara”. Al oír estas palabras, la Diosa, de rostro-loto y suave sonrisa, habló entonces a los dioses encabezados por Brahmā y Viṣṇu.

Verse 2

स्वतन्त्राहं सदा देवाः स्वेच्छाचारविहारिणी / ममानुरूपचरितो भविता तु मम प्रियः

Oh dioses, yo soy siempre independiente, y me muevo según mi propia voluntad; mi amado será, en verdad, de conducta acorde a la mía.

Verse 3

तथेति तत्प्रतिश्रुत्य सर्वेर्देवैः पितामहः / उवाच च महादेवीं धर्मार्थसहितं वचः

Al oír de todos los dioses la promesa: “Así sea”, el Pitāmaha Brahmā habló a la Mahādevī con palabras colmadas de dharma y de propósito (artha).

Verse 4

कालक्रीता क्रयक्रीता पितृदत्ता स्वयंयुता / नारीपुरुषयोरेवमुद्वाहस्तु चतुर्विधः

Kālakrītā, krayakrītā, pitṛdattā y svayaṃyutā: así se dice que el matrimonio entre mujer y varón es de cuatro clases.

Verse 5

कालक्रीता तु वेश्या स्यात्क्रयक्रीता तु दासिका / गन्धर्वोद्वाहिता युक्ता भार्या स्यात्पितृदत्तका

La mujer adquirida por un tiempo se llama veśyā; la comprada por precio se llama dāsikā. La unida por el rito gandharva, y la entregada por el padre, es llamada esposa.

Verse 6

समानधर्मिणी युक्ता भार्या पितृवशंवदा / यदद्वैतं परं ब्रह्म सदसद्भाववर्जितम्

La esposa, concorde en el mismo dharma y bien dispuesta, es la que obedece la voluntad del padre. Mas el Brahman supremo, no-dual, está libre de toda condición de ser y no ser.

Verse 7

चिदानन्दात्मकं तस्मात्प्रकृतिः समजायत / त्वमेवासीच्च तद्ब्रह्म प्रकृतिः सा त्वमेव हि

De Aquel cuya esencia es conciencia y bienaventuranza (cit-ānanda), nació Prakṛti. Tú mismo eras ese Brahman; y esa Prakṛti, en verdad, eres tú.

Verse 8

त्वमेवानादिरखिला कार्यकारणरूपिणी / त्वामेव हि विचिन्वन्ति योगिनः सनकादयः

Tú eres el Sin-comienzo, el Todo, con forma de causa y efecto. A ti, en verdad, te buscan los yoguis, como Sanaka y los demás.

Verse 9

सदसत्कर्मरूपां च व्यक्ताव्यक्तो दयात्मिकाम् / त्वामेव हि प्रशंसंति पञ्चब्रह्मस्वरूपिणीम्

Tú eres la forma del karma, de lo real y lo irreal; manifiesto e inmanifiesto, de corazón compasivo. A ti te alaban como Aquel de naturaleza Pañca-Brahma, las cinco formas de Brahman.

Verse 10

त्वामेव हि सृजस्यादौ त्वमेव ह्यवसि क्षणात् / भजस्व पुरुषं कञ्चिल्लोकानुग्रहकाम्यया

Tú misma creas al comienzo y tú misma sostienes en un instante; por deseo de favorecer a los mundos, elige a algún Purusha.

Verse 11

इति विज्ञापिता देवी ब्रह्मणा सकलैः सुरैः / स्रजमुद्यम्य हस्तेन चक्षेप गगनान्तरे

Así, suplicada por Brahmā y por todos los dioses, la Diosa alzó la guirnalda con la mano y la arrojó al firmamento.

Verse 12

तयोत्सृष्टा हि सा माला शोभयन्ती नभस्थलम् / पपात कण्ठदेशे हि तदा कामेश्वरस्य तु

La guirnalda arrojada por ellos, embelleciendo el cielo, cayó entonces sobre la región del cuello de Kāmeśvara.

Verse 13

ततो मुमुदिरे देवा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः / ववृषुः पुष्पवर्षाणि मन्दवातेरिता घनाः

Entonces los dioses, con Brahmā y Viṣṇu a la cabeza, se regocijaron; las nubes, movidas por una brisa suave, derramaron lluvias de flores.

Verse 14

अथोवाच विधाता तु भगवन्तं जनार्दनम् / कर्तव्यो विधिनोद्वाहस्त्वनयोः शिवयोर्हरे

Luego el Creador (Brahmā) dijo al Bienaventurado Janārdana: «¡Oh Hari! Debe celebrarse, conforme al rito, el matrimonio de estos dos: Śiva y Śivā».

Verse 15

मुहुर्तो देवसम्प्राप्तो जगन्मङ्गलकारकः / त्वद्रूपा हि महादेवी सहजश्च भवानपि

Ha llegado este instante propicio, alcanzado por los dioses, que trae bienaventuranza al mundo. La Gran Diosa es en verdad tu propia forma, y tú también eres por naturaleza su compañero.

Verse 16

दातुमर्हसि कल्याणीमस्मै कामशिवाय तु / तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य देवदेवस्त्रिविक्रमः

Eres digna de otorgar a la Bienaventurada (Kalyāṇī) a este Kāma-Śiva. Al oír sus palabras, el Dios de los dioses, Trivikrama, asintió.

Verse 17

ददौ तस्यै विधानेन प्रीत्या तां शङ्कराय तु / देवर्षिपितृमुख्यानां सर्वेषां देवयोगिनाम्

Según el rito prescrito, y con gozo, se la entregó a Śaṅkara, ante los devaṛṣis, los principales Pitṛs y todos los yoguis divinos.

Verse 18

कल्याणं कारयामास शिवयोरादिकेशवः / उपायनानि प्रददुः सर्वे ब्रह्मादयः सुराः

Ādi-Keśava hizo celebrar el sagrado matrimonio de Śiva y la Diosa. Todos los dioses, con Brahmā a la cabeza, ofrecieron presentes.

Verse 19

ददौ ब्रह्मेक्षुचापं तु वज्रसारमनश्वरम् / तयोः पुष्पायुधं प्रादादम्लानं हरिरव्ययम्

Brahmā otorgó el arco de caña de azúcar, de esencia adamantina e imperecedera. Hari, el Inmutable, dio a ambos el arma de flores que no se marchita.

Verse 20

नागपाशं ददौ ताभ्यां वरुणो यादसांपतिः / अङ्कुशं च ददौ ताभ्यां विश्वकर्मा विशांपतिः

Varuṇa, señor de los seres acuáticos, les otorgó a ambos el lazo de nāga; y Viśvakarmā, protector de los pueblos, les dio también el aguijón (aṅkuśa).

Verse 21

किरीटमग्निः प्रायच्छत्ताटङ्कौ चन्द्रभास्करौ / नवरत्नमयीं भूषां प्रादाद्रत्नाकरः स्वयम्

Agni les concedió la corona; la Luna y el Sol les dieron los pendientes (tāṭaṅka); y Ratnākara en persona ofreció un adorno hecho de nueve gemas.

Verse 22

ददौ सुराणामधिपो मधुपात्रमथाक्षयम् / चिन्तामणिमयीं मालां कुबेरः प्रददौ तदा

El soberano de los dioses otorgó un recipiente de hidromiel inagotable; y entonces Kubera entregó una guirnalda hecha de cintāmaṇi.

Verse 23

साम्राज्यसूचकं छत्रं ददौ लक्ष्मीपतिः स्वयम् / गङ्गा च यमुना ताभ्यां चामरे चन्द्रभास्वरे

Lakṣmīpati en persona dio el parasol, signo del imperio; y el Ganges y el Yamunā les entregaron abanicos cāmara, resplandecientes como la luz lunar.

Verse 24

अष्टौ च वसवो रुद्रा आदित्याश्चाश्विनौ तथा / दिक्पाला मरुतः साध्या गन्धर्वाः प्रमथेश्वराः / स्वानिस्वान्यायुधान्यस्यै प्रददुः परितोषिताः

Los ocho Vasus, los Rudras, los Ādityas y los Aśvines; los Dikpālas, los Maruts, los Sādhyas, los Gandharvas y los señores de los Pramathas—todos, complacidos, le entregaron sus propias armas.

Verse 25

रथांश्च तुरगान्नागान्महावेगान्महाबलान् / उष्टानरोगानश्वांस्तान्क्षुत्तृष्णापरिवर्जितान् / ददुर्वज्रोपमाकारान्सायुधान्सपरिच्छदान्

Otorgaron carros, caballos y elefantes—de gran ímpetu y gran fuerza—y también camellos sin enfermedad y corceles libres de hambre y sed; de figura semejante al vajra, con armas y con todo su ajuar.

Verse 26

अथाभिषेकमातेनुः साम्राज्ये शिवयोः शिवम् / अथाकरोद्विमानं च नाम्ना तु कुसुमाकरम्

Luego celebraron el auspicioso abhiṣeka en el imperio del divino par de Śiva; y después construyeron un vimāna llamado Kusumākara.

Verse 27

विधाताम्लानमालं वै नित्यं चाभेद्यमायुधैः / दिवि भुव्यन्तरिक्षे च कामगं सुसमृद्धिमत्

Vidhātā otorgó una guirnalda que jamás se marchita y que es eternamente impenetrable a las armas; se mueve a voluntad por el cielo, la tierra y el espacio, colmada de abundancia.

Verse 28

यद्गन्धघ्राणमात्रेण भ्रान्तिरोगक्षुर्धातयः / तत्क्षणादेव नश्यन्ति मनोह्लादकरं शुभम्

Con sólo aspirar su fragancia, la confusión, la enfermedad y los defectos de los dhātu más burdos se desvanecen al instante; es auspiciosa y deleita el corazón.

Verse 29

तद्विमानमथारोप्य तावुभौ दिव्यदंपती / चामख्याजनच्छत्रध्वजयष्टिमनोहरम्

Luego la pareja divina subió a aquel vimāna; era encantador, adornado con cāmaras, abanicos ceremoniales, parasoles, estandartes y varas de insignia.

Verse 30

वीणावेणुमृदङ्गादिविविधैस्तौर्यवादनैः / सेव्यमाना सुरगणैर्निर्गत्य नृपमन्दिरात्

Rodeada por los variados sones de vīṇā, veṇu, mṛdaṅga y otros instrumentos, y servida por las huestes de los devas, salió del palacio real.

Verse 31

ययौ वीथीं विहारेशा शोभयन्ती निजौजसा / प्रतिहर्म्याग्रसंस्थाभिरप्सरोभिः सहस्रशः

La señora del paseo avanzó, embelleciendo la calle con su propio fulgor, acompañada por miles de apsaras situadas en los pórticos de los palacios.

Verse 32

सलाजाक्षतहस्ताभिः पुरन्ध्रीभिश्च वर्षिता / गाथाभिर्मङ्गलार्थाभिर्वीणावेण्वादिनिस्वनैः / तुष्यन्ती वीवीथिवीथीषु मन्दमन्दमथाययौ

Las mujeres, con laja y akṣata en las manos, la colmaron de ofrendas; se entonaron cantos auspiciosos y resonaron la vīṇā y el veṇu; complacida, avanzó lentamente por calle tras calle.

Verse 33

प्रतिगृह्याप्स रोभिस्तु कृतं नीराजनाविधिम् / अवरुह्य विमानग्रात्प्रविवेश महासभाम्

Tras aceptar el rito de nīrājana realizado por las apsaras, descendió del vimāna y entró en la gran asamblea.

Verse 34

सिंहासनमधिष्ठाय सह देवेन शंभुना / यद्यद्वाञ्छन्ति तत्रस्था मनसैव महाजनाः / सर्वज्ञा साक्षिपातेन तत्तत्कामानपूरयत्

Sentada en el trono junto al dios Śambhu, cuanto desearan en su mente los grandes allí reunidos, ella, omnisciente, lo cumplía con solo posar su mirada.

Verse 35

तद्दृष्ट्वा चरितं देव्या ब्रह्मा लोक पितामहः / कामाक्षीति तदाभिख्यां ददौ कामेश्वरीति च

Al contemplar la sagrada hazaña de la Diosa, Brahmā, el Pitāmaha del mundo, le otorgó entonces el nombre de ‘Kāmākṣī’ y también el de ‘Kāmeśvarī’.

Verse 36

ववर्षाश्चर्यमेघो ऽपि पुरे तस्मिंस्तदाज्ञया / महार्हाणि च वस्तूनि दिव्यान्याभरणानि च

Por su mandato, en aquella ciudad llovió desde una nube prodigiosa: objetos de gran valor y ornamentos divinos.

Verse 37

चिन्तामणिः कल्पवृक्षः कमला कामधेनवः / प्रतिवेश्म ततस्तस्थुः पुरो देव्याजयाय ते

Entonces la Cintāmaṇi, el árbol Kalpavṛkṣa, Kamalā y las vacas Kāmadhenū se dispusieron ante cada morada, para proclamar la victoria de la Diosa.

Verse 38

तां सेवैकरसाकारां विमुक्तान्यक्रियागुणाः / सर्वकामार्थसंयुक्ता हृष्यन्तः सार्वकालिकम्

Unificados en el servicio a Ella, liberados de cualidades inertes, colmados de todo deseo y propósito, se regocijaban en todo tiempo.

Verse 39

पितामहो हरिश्चैव महादेवश्च वासवः / अन्ये दिशामधीशास्तु सकला देवतागणाः

Allí estaban Pitāmaha Brahmā, Hari, Mahādeva, Vāsava (Indra) y los demás señores de las direcciones: toda la asamblea de los dioses.

Verse 40

देवर्षयो नारदाद्याः सनकाद्याश्च योगिनः / महर्षयश्च मन्वाद्या वशिष्ठाद्यास्तपोधनाः

Los devarṣis como Nārada, los yoguis como Sanaka, y los mahārṣis como Manu y Vasiṣṭha, ricos en austeridad, estaban allí reunidos.

Verse 41

गन्धर्वाप्सरसो यक्षा याश्चान्या देवजातयः / दिवि भूम्यन्तरिक्षेषु ससंबाधं वसंति ये

Gandharvas, apsaras, yakṣas y otras estirpes divinas—que habitan apiñadas en el cielo, en la tierra y en el espacio—también estaban allí.

Verse 42

ते सर्वे चाप्यसंबाधं निवसंति स्म तत्पुरे

Y todos ellos moraban en aquella ciudad sin estrechez ni agobio, con plena holgura.

Verse 43

एवं तद्वत्सला देवी नान्यत्रैत्यखिलाज्जनात् / तोषयामास सततमनुरागेण भूयसा

Así, la Diosa, llena de ternura hacia todos, sin apartarse de la gente para ir a otro lugar, los complacía sin cesar con amor aún mayor.

Verse 44

राज्ञो महति भूर्लोके विदुषः सकलेप्सिताम् / राज्ञी दुदोहाभीष्टानि सर्वभूतलवासिनाम्

En Bhūrloka, para aquel gran rey sabio, la reina, como si ordeñara lo deseado, otorgó a todos los moradores de la tierra los dones anhelados.

Verse 45

त्रिलोकैकमहीपाले सांबिके कामशङ्करे / दशवर्षसहस्राणि ययुः क्षण इवापरः

Bajo el reinado de Kāmaśaṅkara, único soberano de los tres mundos y amado de Ambikā, diez mil años transcurrieron como si fueran un instante más.

Verse 46

ततः कदा चिदागत्य नारदो भगवानृषिः / प्रणम्य परमां शक्तिं प्रोवाच विनयान्वितः

Entonces, en cierta ocasión, llegó el venerable sabio Nārada; tras postrarse ante la Suprema Śakti, habló con humilde reverencia.

Verse 47

पर ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमैश्वरि / मदसद्भावसंकल्पविकल्पकलनात्मिका

¡Oh Parameśvarī! Tú eres el Brahman supremo, la Morada suprema, la Pureza suprema; tú misma eres la esencia que mide y configura los saṅkalpa y vikalpa de mis estados de ser y no-ser.

Verse 48

जगदभ्युदयार्थाय व्यक्तभावमुपागता / असज्जनविनाशार्था सज्जनाभ्युदयार्थिनी / प्रवृत्तिस्तव कल्याणि साधूनां रक्षणाय हि

¡Oh Kalyāṇī! Para el bienestar y la elevación del mundo has asumido forma manifiesta; para destruir a los malvados, hacer prosperar a los virtuosos y proteger a los sādhus es tu sagrada acción.

Verse 49

अयं भण्डो ऽसुरो देवि बाधते जगतां त्रयम् / त्वयैकयैव जेतव्यो न शक्यस्त्वपरैः सुरैः

¡Oh Devī! Este asura llamado Bhaṇḍa atormenta a los tres mundos; sólo tú puedes vencerlo, pues los demás devas no son capaces.

Verse 50

त्वत्सेवैकपरा देवाश्चिरकालमिहोषिताः / त्वदाज्ञया गमिष्यन्ति स्वानिस्वानि पुराणि तु

Los dioses han permanecido aquí largo tiempo, entregados sólo a Tu servicio; por Tu mandato partirán a sus propias moradas celestes.

Verse 51

अमङ्गलानि शून्यानि समृद्धार्थानि संत्वतः / एवं विज्ञापिता देवी नारदेनाखिलेश्वरी / स्वस्ववासनिवासाय प्रेषयामास चामरान्

En Tu presencia, lo infausto queda vacío y los fines se colman de prosperidad. Así informada por Nárada, la Diosa, Soberana de todo, envió a los Cāmaras a sus propias moradas.

Verse 52

ब्रह्माणं च हरिं शंभुं वासवादीन्दिशां पतीन् / यथार्हं पूजयित्वा तु प्रेषयामास चांबिका

Ambikā honró debidamente a Brahmā, a Hari, a Śambhu y a Indra con los señores de las direcciones, y luego los despidió.

Verse 53

अपराधं ततस्त्यक्तुमपि संप्रेषिताः सुराः / स्वस्वांशैः शिवयोः सेवामादिपित्रोरकुर्वत

Después, los dioses fueron enviados también para abandonar la falta; y, mediante sus propias porciones, rindieron servicio a Śiva y a Śivā, los Padres primordiales.

Verse 54

एतदाख्यानमायुष्यं सर्वमङ्गलकारणम् / आविर्भावं महादेव्यास्तस्या राज्याभिषेचनम्

Este relato es dador de larga vida y causa de toda dicha: la manifestación de la Mahādevī y su consagración real.

Verse 55

यः प्रातरुत्थितो विद्वान्भक्तिश्रद्धासमन्वितः / जपेद्धनसमृद्धः स्यात्सुधासंमितवाग्भवेत्

Quien, al levantarse al alba, siendo sabio y colmado de bhakti y śraddhā, recita el japa, alcanza prosperidad y su palabra se vuelve dulce como el néctar.

Verse 56

नाशुभं विद्यते तस्य परत्रेह च धीमतः / यशः प्राप्नोति विपुलं समानोत्तमतामपि

Para ese prudente no hay infortunio ni aquí ni en el más allá; alcanza una fama inmensa y también una excelencia digna de los mejores.

Verse 57

अचला श्रीर्भवेतस्य श्रेयश्चैव पदेपदे / कदाचिन्न भयं तस्य तेजस्वी वीर्यवान्भवेत्

Su Śrī permanece firme e inamovible, y en cada paso hay bienaventuranza; jamás le asalta el temor; se vuelve resplandeciente y lleno de vigor.

Verse 58

तापत्रयविहीनश्च पुरुषार्थैश्च पूर्यते / त्रिसंध्यं यो जपेन्नित्यं ध्यात्वा सिंहासनेश्वरीम्

Queda libre de los tres sufrimientos y colmado de los fines del hombre quien, meditando en la Diosa Siṃhāsaneśvarī, recita el japa cada día en las tres sandhyā.

Verse 59

षण्मासान्महतीं लक्ष्मीं प्राप्नुयाज्जापकोत्तमः

El mejor practicante del japa obtiene la gran Lakṣmī en el plazo de seis meses.