Adhyaya 41

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते कार्त्तवीर्यवधो नाम चत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ४०// वसिष्ठ उवाच दृष्ट्वा पितुर्वधं घोरं तत्पुत्रास्ते शतं त्वरा / वारयामासुरत्युग्रं भार्गवं स्वबलेः पृथक्

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, en la sección media proclamada por Vāyu, en el tercer upoddhāta-pāda del relato de Bhārgava, concluye el capítulo cuadragésimo llamado “La muerte de Kārttavīrya”. Dijo Vasiṣṭha: Al ver la terrible muerte de su padre, sus cien hijos se apresuraron, cada cual con su propia fuerza, a contener al sumamente fiero Bhārgava.

Verse 2

एकैकाक्षैहिणीयुक्ताः सर्वे ते युद्धदुर्मदाः / संग्रामं तुमुलं चक्रुः संरब्धास्तु पितुर्वधात्

Todos ellos, cada cual con una akṣauhiṇī de tropas, estaban ebrios de furor guerrero. Encolerizados por la muerte de su padre, desataron una batalla tumultuosa.

Verse 3

रामस्तु दृष्ट्वा तत्पुत्राञ्छूरान्रणविशारदान् / परश्वधं समादाय युयुधे तैश्च संगरे

Rāma, al ver a aquellos hijos, héroes diestros en la lid, tomó su hacha (paraśu) y combatió contra ellos en la batalla.

Verse 4

तां सेनां भगवान्रामः शताक्षौहिणिसंमिताम् / निजघान त्वरायुक्तो मुहुर्त्तद्वयमात्रतः

El Bienaventurado Rama aniquiló con presteza aquel ejército, equivalente a cien akṣauhiṇīs, en tan sólo el lapso de dos muhūrtas.

Verse 5

निःशेषितं स्वसैन्यं तु कुठारेणैव लीलया / दृष्ट्वा रामेण तेसर्वे युयुधुर्वीर्यसंमताः

Al ver que su propio ejército había sido exterminado por el hacha como si fuera un juego, todos ellos, célebres por su valor, se lanzaron a combatir contra Rama.

Verse 6

नानाविधानि दिव्यानि प्रहरन्तो महोजसः / परितो मण्डलं चक्रुर्भार्गवस्य महात्मनः

Los guerreros de gran vigor, lanzando diversas armas divinas, formaron un círculo en torno al magnánimo Bhārgava.

Verse 7

अथ रामो ऽपि बलवांस्तेषां मण्डलमध्यगः / विरेजे भगवान्साक्षाद्यथा नाभिस्तु चक्रगा

Entonces el poderoso Rama, situado en medio de su círculo, resplandeció como el propio Señor, tal como el cubo brilla en el centro de una rueda.

Verse 8

नृत्यन्निवाचौ विरराज रामः शतं पुनस्ते परितो भ्रमन्तः / रेजुश्च गोपी गणमध्यसंस्थः कृष्णो यथा ताः परितो भ्रमन्त्यः

Como si danzara, Rama resplandecía en el campo de batalla; ellos, de nuevo en centenas, giraban a su alrededor. Así como Krishna brilla en medio del grupo de gopīs, mientras ellas giran en torno a Él.

Verse 9

तदा तु सर्वे द्रुहिणप्रधानाः समागताः स्वस्वविमानसंस्थाः / समाकिरन्नन्दनमाल्यवर्षैः समन्ततो राममहीनवीर्यम्

Entonces todos los dioses principales, encabezados por Druhiṇa (Brahmā), reunidos en sus propios vimānas, cubrieron por doquier a Rāma, de fuerza sin medida, con una lluvia de guirnaldas del jardín Nandana.

Verse 10

यः शस्त्रपादादुदतिष्ठत ध्वनिर् हुंकारगर्भो दिवमस्पृशन्स वै / तौर्यत्रिकस्येव शरक्षतानि भान्तीव यद्वन्नखदन्तपाताः

Del choque de las armas se alzó un estruendo preñado de bramido, que pareció rozar el cielo; y los golpes de uñas y colmillos relucían como heridas de flecha que brillan al compás del triple tañido de los instrumentos.

Verse 11

क्रन्दन्ति शस्त्रैः क्षतविक्षताङ्गा गायन्ति यद्वत्किल गीतविज्ञाः / एवं प्रवृत्तं नृपयुद्धमण्डलं पश्यन्ति देवा भृशविस्मिताक्षः

Los de miembros heridos y desgarrados por las armas claman, y aun así cantan como peritos en el canto; de este modo, los dioses contemplan con ojos muy asombrados el círculo de batalla de los reyes en pleno curso.

Verse 12

ततस्तु रामो ऽवनिपालपुत्राञ्जिघांसुराजौ विविधास्त्रपूगैः / पृथक्चकारातिब लांस्तु मण्डलद्विच्छिद्य पङ्क्तिं प्रभुरात्तचापः

Luego Rāma, el Señor, deseoso de dar muerte a los hijos de los reyes, alzó el arco y, con haces de diversas armas, partió en dos el círculo de batalla y separó la fila de los más poderosos.

Verse 13

एकैकशस्तान्निजघान वीराञ्छतं तदा पञ्च ततः पलायिताः / शूरो वृषास्यो वृषशूरसेनौ जयध्वजश्चापि विभिन्नधैर्याः

Entonces abatió a cien héroes, uno por uno, con cada golpe; y luego cinco—Śūra, Vṛṣāsya, Vṛṣa, Śūrasena y Jayadhvaja—con el ánimo quebrado, huyeron.

Verse 14

महाभयेनाथ परीतचिता हिमाद्रिपादान्तरकाननं च / पृथग्गतास्ते सुपरीप्सवो नृपा न को ऽपि कांस्विद्ददृशे भृशार्त्तः

Aterrados por un gran pavor, aquellos reyes se dispersaron por la selva al pie del Himalaya; en su extrema aflicción, nadie vio a nadie en parte alguna.

Verse 15

रामो ऽपि हत्वा नृपचक्रमाजौ राज्ञः सहायर्थमुपागतं च / समन्वितो ऽसावकृतव्रणेन सस्नौ मुदागत्य च नर्मदायाम्

Rama también, tras abatir en batalla el cerco de ejércitos de los reyes y junto a quienes acudieron en ayuda del monarca, sin herida alguna, llegó gozoso y se bañó en el Narmadā.

Verse 16

स्रात्वा नित्यक्रियां कृत्वा संपूज्य वृषभध्वजम् / प्रतस्थे द्रष्टुमुर्वीश शिवं कैलासवासिनम्

Tras bañarse y cumplir los ritos cotidianos, y habiendo venerado debidamente al Señor del estandarte del Toro, el soberano partió para contemplar a Śiva, morador del Kailāsa.

Verse 17

गुरुपत्नीमुमां चापि सुतौ स्कन्दविनायकौ / मनोयायी महात्मासावकृतव्रणसंयुतः

Aquel gran espíritu, con la mente puesta en Umā, esposa del Maestro, y en los hijos Skanda y Vināyaka, avanzó veloz como el pensamiento, sin herida alguna.

Verse 18

कृतकार्यो मुदा युक्तः कैलासं प्राप्य तत्क्षणम् / ददर्श तत्र नगरीं महतीमलकाभिधम्

Cumplida su misión y colmado de gozo, al instante alcanzó el Kailāsa y allí contempló la gran ciudad llamada Alakā.

Verse 19

नानामणिगणाकीर्णभवनैरुपशोभिताम् / नानारुपधरैर्यक्षैः शोभितां चित्रभूषणैः

Aquella ciudad resplandecía con palacios colmados de innumerables gemas, y era embellecida por yakṣas de múltiples formas, adornados con ornamentos maravillosos.

Verse 20

नानावृक्षसमाकीणैर्वनैश्चोपवनैर्युताम् / दीर्घिकाभिः सुदीर्घाभिस्तडागैश्चोपशोभिताम्

Estaba rodeada de bosques y jardines rebosantes de árboles diversos, y embellecida por largas lagunas y estanques resplandecientes.

Verse 21

सर्वतो ऽप्यावृतां बाह्ये सीतयालकनन्दया / तत्र देवाङ्गनास्नानमुक्तकुङ्कुमपिञ्जरम्

Aun por fuera, la ciudad estaba cercada por doquier por la nívea Alakanandā; allí, el kuṅkuma desprendido del baño de las doncellas celestes teñía las aguas de un rojo dorado.

Verse 22

तृषाविर हिताश्चांभः पिबन्ति करिणो मुदा / यत्र संगीतसंनादा श्रूयन्ते तत्रतत्र ह

Apagada la sed, los elefantes bebían el agua con alegría; y dondequiera que se oía el resonar de la música, allí mismo se esparcía su dulce eco.

Verse 23

गन्धर्वैरप्सरोभिश्च सततं सहकारिभिः / तां दृष्ट्वा भार्गवो राजन्मुदा परमया युतः

Al contemplar aquella ciudad, siempre acompañada por gandharvas y apsarās como fieles asistentes, oh rey, Bhārgava quedó colmado de suprema alegría.

Verse 24

ययौ तदूर्ध्वं शिखरं यत्र शेवपरं गृहम् / ततो ददर्श राजेन्द्र स्निग्धच्छायं महावटम्

Subió a aquella cumbre elevada donde había una morada consagrada a Śiva. Entonces, oh rey soberano, vio un gran baniano de sombra suave y densa.

Verse 25

तस्याधस्ताद्वरावासं सुसेव्यं सिद्धसंयुतम् / ददर्ंश तत्र प्राकारं शतयोजनमण्डलम्

Debajo de él había una morada excelente, digna de ser visitada y acompañada por siddhas. Allí vio un recinto amurallado que abarcaba cien yojanas.

Verse 26

नानारत्नाचितं रम्यं चतुर्द्वारं गणावृतम् / नन्दीश्वरं महाकालं रक्ताक्षं विकटोदरम्

Era un lugar hermoso, engastado con muchas gemas, de cuatro puertas y rodeado por los gaṇas: Nandīśvara, Mahākāla, Raktākṣa y Vikaṭodara.

Verse 27

पिङ्गलाक्षं विशालाक्षं विरूपाक्षं घटोदरम् / मन्दारं भैरवं बाणं रुरुं भैरवमेव च

Pingalākṣa, Viśālākṣa, Virūpākṣa, Ghaṭodara; Mandāra, Bhairava, Bāṇa, Ruru y también Bhairava mismo.

Verse 28

वीरकं वीरभद्रं च चण्डं भृङ्गिं रिटिं मुखम् / सिद्धेन्द्रनाथरुद्रांश्च विद्याधरमहोरगान्

Vīraka, Vīrabhadra, Caṇḍa, Bhṛṅgi, Riṭi y Mukha; y también Siddhendra, Nātharudra, los Vidyādharas y los Mahoragas.

Verse 29

भूतप्रेतपिशाचांश्च कूष्माण्डान्ब्रह्मराक्षसान् / वेतालान्दानवेन्द्रांश्च योगीन्द्रांश्च जटाधरान्

Vio a los bhūta, preta y piśāca; a los kūṣmāṇḍa y brahmarākṣasa; a los vetāla, a los señores dānava y a los yogīndra de cabellera enmarañada.

Verse 30

यक्षकिंपुरुषांश्चैव डाकिनीयो गिनीस्तथा / दृष्ट्वा नन्द्या५या तत्र प्रविष्टो ऽन्तर्मुदान्वितः

Vio también a los yakṣa y kiṃpuruṣa, y a las ḍākinī y gini; y, por mandato de Nandī, entró allí con gozo en lo íntimo.

Verse 31

ददर्श तत्र भुवनैरावृतं शिवमन्दिरम् / चतुर्योजनविस्तीर्णं तत्र प्राग्द्वारसंस्थितौ

Allí contempló el templo de Śiva, rodeado por los mundos, extendido por cuatro yojana; y allí, en la puerta oriental, ellos estaban apostados.

Verse 32

दृष्ट्वा वामे कार्त्तिकेय दक्ष चैव विनायकम् / ननाम भार्गवस्तौ द्वौ शिवतुल्यपराक्रमौ

Al ver a Kārttikeya a la izquierda y a Vināyaka a la derecha, Bhārgava se postró ante ambos, de valor igual al de Śiva.

Verse 33

पार्षदप्रवरास्तत्र क्षेत्रपालाश्च संस्थिताः / रत्नसिंहासनस्थाश्च रत्नभूषमभूषिताः

Allí estaban los más excelsos pārṣada y los kṣetrapāla; sentados en tronos de gemas, resplandecían adornados con joyas preciosas.

Verse 34

भार्गवं प्रविशन्तं तु ह्यपृच्छञ्शिवमन्दिरम् / विनायको महाराज क्षणं तिष्ठेत्युवाच ह

Cuando Bhārgava iba a entrar en el templo de Śiva, Vināyaka le preguntó y dijo: «Oh gran rey, detente un instante».

Verse 35

निद्रितो ह्युमया युक्तो महादेवो ऽधुनेति च / ईश्वराज्ञां गृहीत्वाहमत्रागत्यक्षणान्तरे

Ahora Mahādeva duerme unido a Umā; tras recibir el mandato del Señor, he venido aquí en un instante.

Verse 36

त्वया सार्द्धं प्रवेक्ष्यामि भ्रातस्तिष्ठात्र सांप्रतम् / विनायकचश्चैवं श्रुत्वा भार्गवनन्दनः

Hermano, entraré contigo; por ahora quédate aquí. Al oír así a Vināyaka, el descendiente de Bhārgava…

Verse 37

प्रवक्तुमुपचक्राम गणेशं त्वरयान्वितः / राम उवाच गत्वा ह्यन्तःपुरं भ्रातः प्रणम्य जगदीश्वरौ

Con premura, comenzó a hablar a Gaṇeśa. Rāma dijo: «Hermano, ve al aposento interior y, tras postrarte ante los dos Señores del mundo…»

Verse 38

पार्वतीशङ्करौ सद्यो यास्यामि निजमन्दिरम् / कार्त्तवीर्यः सुचन्द्रश्च सपुत्रबलबान्धवः

Tras postrarme de inmediato ante Pārvatī y Śaṅkara, iré a mi propio santuario. Kārttavīrya y Sucandra también, con hijos, fuerzas y parientes…

Verse 39

अन्ये सहस्रशो भूपाः कांबोजाः पङ्लवाः शाकाः / कान्यकुब्जाः कोशलेशा मायावन्तो महाबलाः

Miles de otros reyes —los Kambojas, Pahlavas, Shakas, gobernantes de Kanyakubja y Kosala— maestros de la ilusión y de gran poder.

Verse 40

निहताः समरे सर्वे मया शंभुप्रसादतः / तमिमं प्रणिपत्यैव यास्यामि स्वगृहं प्रति

Todos fueron muertos por mí en la batalla gracias a la gracia de Shambhu. Solo después de inclinarme ante Él regresaré a mi hogar.

Verse 41

इत्युक्त्वा भार्गवस्तत्र तस्थौ गणपतेः पुरः / प्रोवाच मधुरं वाक्यं भार्गवे स गणाधिपः

Habiendo dicho esto, Bhargava se paró allí frente a Ganapati. Aquel Señor de los Ganas dirigió dulces palabras a Bhargava.

Verse 42

विनायक उवाच ज्ञणं तिष्ट महाभाग दर्शनं ते भविष्यति / अद्य विश्वेश्वरो भ्रातर्भवान्या सह वर्त्तते

Vinayaka dijo: "Espera un momento, oh noble, tendrás Su visión. Hoy, hermano, el Señor del Universo está con Bhavani".

Verse 43

स्त्रीपुंसोर्युक्त योस्तात सहैकासनसंस्थयोः / करोति सुखभङ्गं यो नरकं स व्रजेद्ध्रुवम्

"Oh querido, quien perturba la felicidad de un hombre y una mujer unidos, sentados en un mismo asiento, seguramente va al infierno".

Verse 44

विशेषतस्तु पितरं गुरुं वा भूपतिं द्विजः / र७स्यं समुपासिनं न पश्येदिति निश्चयः

En especial, el dvija no debe mirar al padre, al maestro o al rey cuando éste practica una observancia secreta; tal es la determinación.

Verse 45

कामतो ऽकामतो वापि पश्येद्यः सुरतोन्मुखम् / स्त्रीविच्छेदो भवेत्तस्य ध्रुवं सप्रसु जन्मसु

Quien, con deseo o sin querer, mire a alguien inclinado al juego amoroso, sufrirá sin duda separación de la mujer, aun a través de muchos nacimientos.

Verse 46

श्रोणिं वक्षः स्थलं वक्त्रं यः पश्यति परस्त्रियः / मातुर्वापि भगिन्या वा दुहितुः स नराधमः

Quien mire las caderas, el pecho o el rostro de la mujer ajena—sea madre, hermana o hija—ése es el más vil de los hombres.

Verse 47

भार्गव उवाच अहो श्रुतमपूर्वं किं वचनं तव वक्त्रतः / ब्रान्त्या विनिर्गतं वापि हास्यार्थमथवोदितम्

Dijo Bhārgava: «¡Ah! ¿Qué palabra inaudita he oído de tu boca? ¿Ha salido por confusión, o fue dicha con intención de burla?»

Verse 48

कामिनां सविकाराणामेतच्छास्त्रनिदर्शनम् / निर्विकारास्य च शिशोर्न दोषः कश्चिदेव हि

Ésta es una indicación de las śāstra para los lujuriosos sujetos a perturbación; pero en el niño sin alteración no hay falta alguna.

Verse 49

यास्याम्यन्तः पुरं भ्रातस्तव किं तिष्ठ बालक / यथादृष्टं करिष्यामि तत्र यत्समयोचितम्

Oh hermano, entraré en el palacio interior; ¿por qué te quedas ahí, muchacho? Haré tal como he visto, y allí haré lo que sea oportuno al tiempo.

Verse 50

तत्रैव माता तातश्च त्वया नाम निरूपितौ / जगतां पितरौ तौ च पार्वतीपरमेश्वरौ

Allí mismo has señalado por su nombre a la madre y al padre; ellos dos son los progenitores del mundo: Párvatī y Parameśvara.

Verse 51

इत्युक्त्वा भार्गवो राजन्नन्तर्गन्तुं समुद्यतः / विनायकस्तदोत्थाय वारयामास सत्वरम्

Dicho esto, oh rey, el Bhārgava se dispuso a entrar; entonces Vināyaka se levantó y, con presteza, lo detuvo.

Verse 52

वाग्युद्धं च तयोरासीन्मिथो हस्तविकर्षणम् / दृष्ट्वा सकन्दस्तु संभ्रान्तो बोधयामास तौ तदा

Entre ambos hubo una guerra de palabras y forcejeo de manos; al verlo, Skanda se turbó y entonces amonestó a los dos.

Verse 53

बाहुभ्यां द्वौ समुद्गृह्य पृथगुत्सारितौ तथा / अथ क्रुद्धो गणेशाय भार्गवः परवीरहा / परश्वधं समादाय सप्रक्षेप्तुं समुद्यतः

Con sus brazos alzó a los dos y los apartó por separado; luego Bhārgava, matador de héroes enemigos, airado contra Gaṇeśa, tomó el hacha (paraśu) y se dispuso a arrojarla.

Verse 54

तं दृष्ट्वा गजाननो भृगुवरं क्रोधात्क्षिपन्तं त्वरा स्वात्मार्थं परशुं तदा निजकरेणोद्धृत्य वेगेन तु / भूर्लोकं भुवः स्वरपि तस्योर्ध्वं महर्वैजनं लोकं चापि तपो ऽथ सत्यमपरं वैकुण्ठमप्यानयत्

Al verlo, Gajānana contempló al excelso Bhṛgu que, airado, arrojaba el hacha; entonces, para su propia salvaguarda, alzó el hacha con su mano y, con ímpetu, lo condujo por Bhūrloka, Bhuvaḥ y Svarga, y más arriba a Maharloka, Vaijana-loka, Tapoloka, Satyaloka, e incluso al supremo Vaikuṇṭha.

Verse 55

तस्योर्ध्वं च विदर्शयन्भृगुवरं गोलोकमीशात्मजो निष्पात्याधरलोकसप्तक मपीत्थं दर्शयामास च / उद्धृत्याथ ततो हि गर्भसलिले प्रक्षप्तमात्रं त्वरा भीतं प्राणपरिप्सुमानयदथो तत्रैव यत्रास्थितः

Mostrándole a Bhṛgu el ámbito superior, el hijo del Señor le reveló también Goloka; y, sacando a la vista los siete mundos inferiores, los mostró del mismo modo. Luego, apenas fue arrojado a las aguas del seno cósmico, lo alzó de allí; y al temeroso, ansioso de salvar la vida, lo devolvió con presteza al mismo lugar donde estaba.