Adhyaya 38

Verse 1

इति श्रीब्रहामाण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भर्गवचरिते सप्तत्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३७// वसिष्ठ उवाच अन्तर्द्धानं गते कृष्णे रामस्तु सुमहायशाः / समुद्रिक्तमथात्मानं मेने कृष्णानुभावतः

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, proclamado por Vāyu, en la sección media, en el tercer Upoddhāta-pāda, en el Bhārgava-carita, concluye el capítulo trigésimo séptimo. Dijo Vasiṣṭha: Cuando Kṛṣṇa se ocultó, el muy glorioso Rāma creyó que su ser se hallaba intensamente agitado por el influjo de Kṛṣṇa.

Verse 2

अकृतव्रणसंयुक्तः प्रदीप्ताग्निरिव ज्वलन् / समायातो भार्गवो ऽसीपुरीं महिष्मतीं प्रति

Con el cuerpo sin herida, ardiendo como fuego encendido, el Bhārgava llegó en dirección a Asipurī, la ciudad de Mahīṣmatī.

Verse 3

यत्र पापहरा पुण्या नर्मदा सरितां वरा / पुनाति दर्शनादेव प्राणिनः पापिनो ह्यपि

Allí está la Narmadā, la más excelsa de las corrientes, santa y destructora del pecado; con solo contemplarla, purifica incluso a los seres pecadores.

Verse 4

पुरा त्रय हरेणापि निविष्टेन महात्मना / त्रिपुरस्य विनाशाय कृतो यत्नो महीपते

¡Oh rey de la tierra! En tiempos antiguos, incluso Hari, el magnánimo, se dispuso firmemente y se esforzó por la destrucción de Tripura.

Verse 5

तत्र किं वर्ण्यते पुण्यं नृणां देवस्वरूपिणाम् / सदृष्ट्वा नर्मदां भूप भर्गवः कुलनन्दनः

¡Oh rey! ¿Cómo describir el mérito sagrado de los hombres de naturaleza divina allí? Al ver el Narmadā, Bhārgava, gloria de su linaje, se llenó de gozo.

Verse 6

नमश्चकार सुप्रीतः शत्रुसाधनतत्परः / नमो ऽस्तु नर्मदे तुभ्यं हरदेहसमुद्भवे

Lleno de júbilo y entregado a someter a los enemigos, se postró: «¡Salve, Narmadā, nacida del cuerpo de Hari!»

Verse 7

क्षिप्रं नाशय शत्रून्मे वरदा भव शोभने / इत्येवं स नमस्कृत्य नर्मदां पापनाशिनीम्

«Oh hermosa, destruye pronto a mis enemigos; sé dadora de dones». Así, tras inclinarse, rindió homenaje a Narmadā, destructora del pecado.

Verse 8

दूतं प्रस्थापयामास कार्त्तवीर्यार्जुनं प्रति / दूत राजात्वया वाच्यो यदहं वच्मि ते ऽनघ

Luego envió un mensajero a Kārttavīrya Arjuna y dijo: «Oh emisario sin falta, dile al rey exactamente lo que te digo».

Verse 9

न संदेहस्त्वया कार्यो दूतः क्वापि न बध्यते / यद्बलं तु समाश्रित्य जमदग्निमुनिं नृपः

No debes albergar duda; al mensajero no se le encadena en lugar alguno. Apoyado en ese poder, el rey se acercó al sabio Jamadagni.

Verse 10

तिरस्त्वं कृतवान्मूढ तत्पुत्रो योद्धुमागतः / शीघ्रं निर्गच्छ मन्दात्मन्युद्धं रामाय देहि तत्

¡Necio! Lo has ultrajado; su hijo ha venido a combatir. ¡Alma mezquina!, sal pronto y entrega esa batalla a Rama.

Verse 11

भार्गवं त्वं समासाद्य गच्छ लोकान्तरं त्वरा / इत्येवमुक्त्वा राजानं श्रुत्वा तस्य वचस्तथा

«Enfréntate a Rāma, el Bhārgava, y apresúrate a partir a otro mundo». Dicho esto, el rey oyó aquellas palabras tal cual.

Verse 12

शीघ्रमागच्छ भद्रं ते विलंबो नेह शस्यते / तेनैवमुक्तो दूतस्तु गतो हैहयभूपतिम्

Ven pronto, para tu bien; aquí no se alaba la demora. Dicho así, el mensajero partió hacia el rey de los Haihayas.

Verse 13

रामोदितं तत्सकलं श्रावयामास संसदि / स राजात्रेयभक्तस्तु महाबलपराक्रमः

En la asamblea, él hizo oír íntegramente lo dicho por Rāma. Aquel rey era devoto de Atreya y poseía gran fuerza y valentía.

Verse 14

चुक्रोध श्रुत्वा वाच्यं तद्दूतमुत्तरमावहत् / कार्त्तवीर्य उवाच मया भुजबलेनैव दत्तदत्तेन मेदिनी

Al oír aquellas palabras, se airó y envió al mensajero con la respuesta. Dijo Kārttavīrya: «Con la sola fuerza de mis brazos, conforme al mandato de Datta, he obtenido esta tierra».

Verse 15

जिता प्रसह्य भूपालान्बद्ध्वानीय निजं पुरम् / तद्बलं मयि वर्त्तेत युद्धं दास्ये तवाधुना

He vencido por la fuerza a los reyes, los he atado y traído a mi ciudad. Que ese poder permanezca en mí; ahora te daré batalla.

Verse 16

इत्युत्क्वा विससर्ज्जाशु दूतं हैहयभूपतिः / सेनाध्यक्षं समाहूय प्रोवाच वदतां वरः

Dicho esto, el rey de los Haihayas despidió al mensajero sin demora. Luego llamó al jefe del ejército y, elocuente entre los elocuentes, le habló.

Verse 17

सज्जं कुरु महाभाग सैन्यं मे वीरसंमतः / योत्स्ये रामेण भृगुणा विलंबो मा भवत्विति

¡Oh afortunado, aprobado por los héroes! Prepara mi ejército. Lucharé contra Rāma del linaje de Bhṛgu; que no haya demora.

Verse 18

एवमुक्तो महावीरः सेनाध्यक्षः प्रतापनः / सैन्यं सज्जं विधायाशु चतुरङ्ग न्यवेदयत्

Al recibir tal orden, el valeroso y poderoso jefe del ejército preparó sin demora el ejército de cuatro cuerpos y lo informó al rey.

Verse 19

सैन्यं सज्जं समाकर्ण्य कार्त्तवीर्यो नृपो मुदा / सूतोपनीतं स्वरथमारुरोह विशांपते

Al oír que el ejército estaba ya dispuesto, el rey Kārttavīrya se llenó de gozo; y, conducido por su auriga, subió a su propio carro, señor de los pueblos.

Verse 20

तस्य राज्ञः समन्तात्तु सामन्ता मण्डलेश्वराः / अनेकाक्षौहिणीयुक्ताः परिवार्योपतस्थिरे

En torno a aquel rey se congregaron los vasallos y señores de los territorios, rodeándolo con numerosos ejércitos de akṣauhiṇī.

Verse 21

नागास्तु कोटिशस्तत्र हयस्यन्दनपत्तयः / असंख्याता महाराज सैन्ये सागरसन्निभे

¡Oh Mahārāja! En aquel ejército semejante al océano, los elefantes eran por millones; y los caballos, carros y soldados de a pie eran incontables.

Verse 22

दृश्यन्ते तत्र भूपाला नानावंशसमुद्भवाः / महावीरा महाकाया नानायुद्धविशारदाः

Allí se veían reyes nacidos de diversos linajes: grandes héroes, de cuerpos poderosos, expertos en múltiples artes de la guerra.

Verse 23

नानाशस्त्रास्त्रकुशला नानावाहगता नृपाः / नानालङ्कारसंयुक्ता मत्ता दानविभूषिताः

Aquellos reyes eran diestros en armas y proyectiles sagrados de muchas clases, montados en diversos vehículos; adornados con múltiples joyas, exultantes de ardor y ennoblecidos por la virtud de la dádiva.

Verse 24

महामात्रकृतेद्देशा भान्ति नागा ह्यनेकशः / नानाज्ञातिसमुत्पन्ना हयाः पवनरंहसः

Las tierras dispuestas por los mahāmātra resplandecían; numerosos elefantes brillaban. Había caballos nacidos de diversos linajes, veloces como el viento.

Verse 25

प्लवन्तो भान्ति भूपाल सादिभिः कृतशिक्षणाः / स्यन्दनानि सुदीर्घाणि जवनाश्वयुतानि च

¡Oh rey! Los caballos, adiestrados por jinetes y aurigas, lucían al saltar y correr. Y había carros larguísimos, uncidos con caballos yavana.

Verse 26

चक्रनिर्घोषयुक्तानि प्रावृण्मेघोपमानि च / पदातयस्तु राजन्ते खड्गचर्मधरा नृप

Aquellos carros, con el estruendo de sus ruedas, parecían nubes de la estación de lluvias. Y, oh rey, los infantes que portaban espada y escudo también resplandecían.

Verse 27

अहंपूर्वमहंपूर्वमित्यहंपूर्वकान्विताः / यदा प्रचलितं सैन्यं कार्त्तवीर्यार्जुनस्य वै

Con el clamor “¡yo primero, yo primero!”, henchidos del afán de ir delante, cuando el ejército de Kārttavīrya Arjuna se puso en marcha de veras.

Verse 28

तदा प्राच्छादितं व्योम रजसा च दिशो दश / नानावादित्रनिर्घोषैर्हयानां ह्रेषितैस्तथा

Entonces el cielo y las diez direcciones quedaron velados por el polvo; y resonaron los clamores de muchos instrumentos y los relinchos de los caballos.

Verse 29

गजानां बृंहितै राजन्व्याप्तं गगनमण्डलम् / मार्गे ददर्श राजेन्द्रो विपरीतानि भूपते

Oh rey, con los bramidos de los elefantes quedó colmado el círculo del cielo; en el camino el rey de reyes, oh señor de la tierra, vio presagios contrarios y funestos.

Verse 30

शकुनानि रणे तस्य मृत्युदौत्यकराणि च / मुक्तकेशां छिन्ननासां रुदतीं च दिगंबराम्

En su batalla aparecieron presagios cual mensajeros de la Muerte; y se vio también a una mujer digambara, de cabellos sueltos, nariz cercenada, llorando.

Verse 31

कृष्णवस्त्रपरीधानां वनितां स ददर्श ह / कुचैलं पतितं भग्नं नग्नं काषायवाससम्

Vio a una mujer vestida con ropas negras; y también vio un paño sucio, caído y roto, a un hombre desnudo y a otro con vestidura de color azafrán.

Verse 32

अङ्गहीनं ददर्शासौ नरं दुःशितमानसम् / गोधां च शशकं शल्यं रिक्तकुम्भं सरीमृपम्

Vio a un hombre sin miembros, de mente corrompida; y vio también una iguana, un conejo, un shalya (espina o flecha), una vasija vacía y una bestia de las aguas.

Verse 33

कार्पासं कच्छपं तैलं लवणं चास्थिखण्डकम् / स्वदक्षिणे शृगालं च कुर्वन्तं भैर्वं रवम्

Vio algodón, una tortuga, aceite, sal y un fragmento de hueso; y a su derecha vio un chacal que lanzaba un aullido terrible, como el de Bhairava.

Verse 34

रोगिणं पुंल्कसं चैव वृषं च श्येनभल्लुकौ / दृष्ट्वापि प्रययौ योद्धुं कालपाशावृतो हझात्

Aun viendo al enfermo, al puṃlkasa, al toro y al halcón con el oso, partió a combatir; como envuelto por el lazo de Kāla, quedó sin albedrío.

Verse 35

नर्मदोत्तरतीरस्थो ह्यकृतव्रणसंयुतः / वटच्छायासमासीनो रामो ऽपश्यदुपागतम्

En la ribera norte del Narmadā, sin herida alguna, Rāma, sentado a la sombra del baniano, vio al que se acercaba.

Verse 36

कार्त्तवीर्यं नृपवरं शतकोटिनृपान्वितम् / सहस्राक्षौहिणीयुक्तं दृष्ट्वा बभूव ह

Al ver a Kārttavīrya, el rey excelso, rodeado de innumerables reyes y provisto de mil ejércitos akṣauhiṇī, quedó sobrecogido.

Verse 37

अद्य मे सिद्धिमायातं कार्यं चिरसमीहितम् / यद्दृष्टिगोचरो जातः कार्तवीर्यो नृपाधमः

Hoy se ha cumplido la obra que por largo tiempo anhelé, pues Kārttavīrya, ese rey vil, ha entrado en el alcance de mi mirada.

Verse 38

इत्येवमुक्त्वा चोत्थाय धृत्वा परशुमायुधम् / व्यञ्जृभतारिनाशायसिंहः क्रुद्धो यथा तथा

Dicho esto, se levantó y empuñó el paraśu como arma; para aniquilar al enemigo, rugió como un león enfurecido.

Verse 39

दृष्ट्वा समुद्यतं रामं सैनिकानां वधाय च / चकंपिरे भृशं सर्वे मृत्योरिव शरीरिणः

Al ver a Rama alzarse para dar muerte a los soldados, todos los seres encarnados temblaron con fuerza, como ante la misma Muerte.

Verse 40

स यत्र यत्रानिलरंहसं भृगुश्चिक्षेप रोषेण युतः परश्वधम् / ततस्ततश्छिन्नभुजोरुकङ्घरा नागा हयाः शूरनरा निपेतुः

Dondequiera que el descendiente de Bhṛgu, colmado de ira, arrojaba el hacha con velocidad de viento, allí caían elefantes, caballos y héroes, con brazos, muslos y hombros cercenados.

Verse 41

यथा गजेन्द्रो मदयुक्समन्ततो नालं वनं भर्द्दयति प्रधावन् / तथैव रामो ऽपि मनोनिलौजा विमर्द्दयामास नृपस्य सेनाम्

Como un elefante soberbio, enloquecido por el celo, corre y aplasta por doquier el cañaveral, así también Rama, impetuoso como el viento del pensamiento, trituró el ejército del rey.

Verse 42

दृष्ट्वा तमित्थं प्रहरन्तमोजसा रामं रणे शस्त्रभृतां वरिष्ठम् / उद्यम्य चापं महदास्थितो रथं सृज्यं च कृत्वा किलमन्स्यराजः

Al ver a Rama, el más excelso entre los portadores de armas, golpear con tal vigor en la batalla, el rey Mānasya alzó su gran arco, subió al carro y se dispuso a soltar flechas.

Verse 43

आकृष्य वाणाननलोग्रतेजसः समाकिरन्भार्गवमाससाद / दृष्ट्वा तमायान्तमथो महात्मा रामो गृहीत्वा धनुषं महोग्रम्

Tensando flechas de fulgor feroz como el fuego, lo cubrió con una lluvia de saetas contra Bhārgava y se acercó; al verlo venir, el magnánimo Rama tomó su arco, terriblemente poderoso.

Verse 44

वायव्यमस्त्रं विदधे रुषाप्लुतो निवारयन्मङ्गलबाणवर्षम् / स चापि राजातिबलो मनस्वी ससर्ज रामाय तु पर्वतास्त्रम्

Arrebatado por la ira, dispuso el Astra de Vāyu y contuvo la lluvia de flechas auspiciosas. Entonces aquel rey, poderosísimo y de firme ánimo, lanzó contra Rama el Astra de la Montaña.

Verse 45

तस्तंभ तेनातिबलं तदस्त्रं वायव्यमिष्वस्त्रविधानदक्षः / रामो ऽपि तत्रातिबलं विदित्वा तं मत्स्यराजं विविधास्त्रपूगैः

Rāma, diestro en el uso del Vāyavya y de las armas de flecha, inmovilizó aquel astra de fuerza inmensa. Conociendo su poder, acometió al rey de los Matsyas con una lluvia de diversos astras.

Verse 46

किरन्तमाजौ प्रसभं सुमोच नारायणास्त्रं विधिमन्त्रयुक्तम् / नारायणास्त्रे भृगुणा प्रयुक्ते रामेण राजन्नृपतेर्वधाय

En plena batalla, contra quien arrojaba flechas con violencia, Rāma soltó el Nārāyaṇa-astra, unido a rito y mantra. Oh rey, ese Nārāyaṇa-astra, otorgado por Bhṛgu, fue empleado por Rāma para dar muerte a aquel soberano.

Verse 47

दिशस्तु सर्वाः सुभृशं हि तेजसा प्रजज्वलुर्मत्स्यपतिश्चकंपे / रामस्तु तस्याथ विलक्ष्य कम्पं बाणैश्चतुर्भिर्निजघान वाहान्

Con aquel fulgor, todas las direcciones ardieron intensamente y el señor de los Matsyas tembló. Rāma, al advertir su estremecimiento, abatió sus monturas con cuatro flechas.

Verse 48

शरेण चैकेन ध्वजं महात्मा चिच्छेद चापं च शरद्वयेन / बाणेन चैकेन प्रसह्य सारथिं निपात्य भूमौ रथमार्द्दयत्त्रिभिः

El magnánimo cortó el estandarte con una sola flecha y partió el arco con dos. Luego, con otra flecha derribó por fuerza al auriga en tierra, y con tres flechas destrozó el carro.

Verse 49

त्यक्त्वा रथं भूमिगतं च मङ्गलं परश्वधेनाशु जघान मूर्द्धनि / स भिन्नशीर्षो रुधिरं वमन्मुहुर्मर्च्छामवाप्याथ ममार च क्षणात्

Abandonando su carro y de pie en el suelo, golpeó rápidamente a Mangala en la cabeza con su hacha. Con la cabeza partida, vomitando sangre repetidamente, se desmayó y murió en un instante.

Verse 50

तत्सैन्यमस्त्रेण च संप्रदग्धं विनाशमायादथ भस्मसात्क्षणात् / तस्मिन्निपतिते राज्ञि चन्द्रवंशसमुद्भवे

Su ejército, completamente abrasado por el arma, fue destruido y convertido en cenizas en un momento. Cuando aquel rey, nacido del linaje lunar, cayó...

Verse 51

मङ्गले नृपतिश्रेष्ठे रामो हर्षमुपागतः

Cuando Mangala, el mejor de los reyes, hubo caído, Rama se llenó de alegría.