Adhyaya 10

Verse 1

श्रीशुक उवाच इति दानवदैतेया नाविन्दन्नमृतं नृप । युक्ता: कर्मणि यत्ताश्च वासुदेवपराङ्‌मुखा: ॥ १ ॥

Dijo Śukadeva: Oh rey, los Dānava y Daitya se entregaron con plena atención y esfuerzo al batido del océano, pero por estar de espaldas a Vāsudeva (Śrī Kṛṣṇa) no pudieron obtener el néctar.

Verse 2

साधयित्वामृतं राजन्पाययित्वा स्वकान्सुरान् । पश्यतां सर्वभूतानां ययौ गरुडवाहन: ॥ २ ॥

Oh rey, después de que el Señor Supremo concluyó los asuntos del batido del océano y dio a beber el néctar a los devas, Sus amados devotos, ante la mirada de todos los seres partió, llevado por Garuḍa, hacia Su propia morada.

Verse 3

सपत्नानां परामृद्धिं द‍ृष्ट्वा ते दितिनन्दना: । अमृष्यमाणा उत्पेतुर्देवान्प्रत्युद्यतायुधा: ॥ ३ ॥

Al ver la suprema prosperidad de sus rivales, los devas, los hijos de Diti no pudieron tolerarlo; ardieron de ira y avanzaron contra los devas con las armas en alto.

Verse 4

तत: सुरगणा: सर्वे सुधया पीतयैधिता: । प्रतिसंयुयुधु: शस्त्रैर्नारायणपदाश्रया: ॥ ४ ॥

Luego, los semidioses, reanimados al beber el néctar y siempre refugiados en los pies de loto de Nārāyaṇa, contraatacaron a los demonios con diversas armas.

Verse 5

तत्र दैवासुरो नाम रण: परमदारुण: । रोधस्युदन्वतो राजंस्तुमुलो रोमहर्षण: ॥ ५ ॥

Oh Rey, en la orilla del Océano de Leche estalló una batalla sumamente feroz entre los semidioses y los demonios; era tan terrible que oírla bastaba para erizar la piel.

Verse 6

तत्रान्योन्यं सपत्नास्ते संरब्धमनसो रणे । समासाद्यासिभिर्बाणैर्निजघ्नुर्विविधायुधै: ॥ ६ ॥

En aquella lucha, ambos bandos, con el corazón encendido por la ira y la enemistad, se enfrentaron y se golpearon mutuamente con espadas, flechas y toda clase de armas.

Verse 7

शङ्खतूर्यमृदङ्गानां भेरीडमरिणां महान् । हस्त्यश्वरथपत्तीनां नदतां निस्वनोऽभवत् ॥ ७ ॥

Se alzó un estruendo inmenso: caracolas, trompetas, tambores mṛdaṅga, bherīs y ḍamarīs, junto con los bramidos de elefantes, caballos y soldados en carros y a pie.

Verse 8

रथिनो रथिभिस्तत्र पत्तिभि: सह पत्तय: । हया हयैरिभाश्चेभै: समसज्जन्त संयुगे ॥ ८ ॥

En aquel campo de batalla, los guerreros en carros lucharon contra guerreros en carros, la infantería contra la infantería, los jinetes contra los jinetes y los de elefantes contra los de elefantes; así se combatía entre iguales.

Verse 9

उष्ट्रै: केचिदिभै: केचिदपरे युयुधु: खरै: । केचिद्गौरमुखैरृक्षैर्द्वीपिभिर्हरिभिर्भटा: ॥ ९ ॥

Unos guerreros lucharon montados en camellos, otros en elefantes, otros en asnos. Algunos cabalgaron monos de rostro blanco, otros tigres y otros leones; así todos se entregaron al combate.

Verse 10

गृध्रै: कङ्कैर्बकैरन्ये श्येनभासैस्तिमिङ्गिलै: । शरभैर्महिषै: खड्‌गैर्गोवृषैर्गवयारुणै: ॥ १० ॥ शिवाभिराखुभि: केचित् कृकलासै: शशैर्नरै: । बस्तैरेके कृष्णसारैर्हंसैरन्ये च सूकरै: ॥ ११ ॥ अन्ये जलस्थलखगै: सत्त्वैर्विकृतविग्रहै: । सेनयोरुभयो राजन्विविशुस्तेऽग्रतोऽग्रत: ॥ १२ ॥

Oh Rey, algunos soldados combatieron montados en buitres, águilas, patos, halcones y aves bhāsa. Otros montaron timiṅgilas, otros śarabhas, y otros búfalos, rinocerontes, vacas, toros, vacas salvajes y aruṇas; así entraron en la guerra.

Verse 11

गृध्रै: कङ्कैर्बकैरन्ये श्येनभासैस्तिमिङ्गिलै: । शरभैर्महिषै: खड्‌गैर्गोवृषैर्गवयारुणै: ॥ १० ॥ शिवाभिराखुभि: केचित् कृकलासै: शशैर्नरै: । बस्तैरेके कृष्णसारैर्हंसैरन्ये च सूकरै: ॥ ११ ॥ अन्ये जलस्थलखगै: सत्त्वैर्विकृतविग्रहै: । सेनयोरुभयो राजन्विविशुस्तेऽग्रतोऽग्रत: ॥ १२ ॥

Otros soldados lucharon montados en chacales, ratas, lagartos, conejos e incluso en seres humanos. Unos cabalgaron cabras, otros ciervos kṛṣṇasāra, otros cisnes y otros jabalíes; así se entregaron a la guerra.

Verse 12

गृध्रै: कङ्कैर्बकैरन्ये श्येनभासैस्तिमिङ्गिलै: । शरभैर्महिषै: खड्‌गैर्गोवृषैर्गवयारुणै: ॥ १० ॥ शिवाभिराखुभि: केचित् कृकलासै: शशैर्नरै: । बस्तैरेके कृष्णसारैर्हंसैरन्ये च सूकरै: ॥ ११ ॥ अन्ये जलस्थलखगै: सत्त्वैर्विकृतविग्रहै: । सेनयोरुभयो राजन्विविशुस्तेऽग्रतोऽग्रत: ॥ १२ ॥

Oh Rey, montados en criaturas del agua, de la tierra y del cielo, incluso en seres de formas deformes, ambos ejércitos se encararon y avanzaron, línea tras línea, hacia el frente.

Verse 13

चित्रध्वजपटै राजन्नातपत्रै: सितामलै: । महाधनैर्वज्रदण्डैर्व्यजनैर्बार्हचामरै: ॥ १३ ॥ वातोद्धूतोत्तरोष्णीषैरर्चिर्भिर्वर्मभूषणै: । स्फुरद्भ‍िर्विशदै: शस्त्रै: सुतरां सूर्यरश्मिभि: ॥ १४ ॥ देवदानववीराणां ध्वजिन्यौ पाण्डुनन्दन । रेजतुर्वीरमालाभिर्यादसामिव सागरौ ॥ १५ ॥

Oh Rey, oh descendiente de Pāṇḍu, las filas de dioses y demonios estaban adornadas con doseles, estandartes multicolores y sombrillas blancas y puras, con mangos engastados de gemas y perlas. Abanicos de plumas de pavo real y chāmaras se mecían; sus vestiduras ondeaban al viento, y bajo los rayos del sol relucían escudos, ornamentos y armas limpias y afiladas. Así, ambos ejércitos brillaban como dos océanos con guirnaldas de criaturas acuáticas.

Verse 14

चित्रध्वजपटै राजन्नातपत्रै: सितामलै: । महाधनैर्वज्रदण्डैर्व्यजनैर्बार्हचामरै: ॥ १३ ॥ वातोद्धूतोत्तरोष्णीषैरर्चिर्भिर्वर्मभूषणै: । स्फुरद्भ‍िर्विशदै: शस्त्रै: सुतरां सूर्यरश्मिभि: ॥ १४ ॥ देवदानववीराणां ध्वजिन्यौ पाण्डुनन्दन । रेजतुर्वीरमालाभिर्यादसामिव सागरौ ॥ १५ ॥

Oh rey, oh descendiente de Pāṇḍu: los ejércitos de los devas y de los dānavas iban adornados con toldos, estandartes multicolores y sombrillas de blanco puro, con mangos engastados de gemas y perlas; además, con abanicos y cāmaras de plumas de pavo real. Sus mantos y turbantes ondeaban al viento, y bajo los rayos del sol relucían sus escudos, ornamentos y armas limpias y afiladas, deslumbrando la vista. Así, ambas formaciones parecían dos océanos, con hileras de seres acuáticos como guirnaldas.

Verse 15

चित्रध्वजपटै राजन्नातपत्रै: सितामलै: । महाधनैर्वज्रदण्डैर्व्यजनैर्बार्हचामरै: ॥ १३ ॥ वातोद्धूतोत्तरोष्णीषैरर्चिर्भिर्वर्मभूषणै: । स्फुरद्भ‍िर्विशदै: शस्त्रै: सुतरां सूर्यरश्मिभि: ॥ १४ ॥ देवदानववीराणां ध्वजिन्यौ पाण्डुनन्दन । रेजतुर्वीरमालाभिर्यादसामिव सागरौ ॥ १५ ॥

Oh rey, oh descendiente de Pāṇḍu: las dos formaciones de los héroes devas y dānavas estaban engalanadas con estandartes multicolores y sombrillas blancas; sus ropas y turbantes ondeaban al viento, y al sol relucían armaduras, joyas y armas limpias y afiladas. Así, ambos ejércitos parecían dos mares con guirnaldas de criaturas acuáticas.

Verse 16

वैरोचनो बलि: सङ्ख्ये सोऽसुराणां चमूपति: । यानं वैहायसं नाम कामगं मयनिर्मितम् ॥ १६ ॥ सर्वसाङ्ग्रामिकोपेतं सर्वाश्चर्यमयं प्रभो । अप्रतर्क्यमनिर्देश्यं द‍ृश्यमानमदर्शनम् ॥ १७ ॥ आस्थितस्तद् विमानाग्र्यं सर्वानीकाधिपैर्वृत: । बालव्यजनछत्राग्र्यै रेजे चन्द्र इवोदये ॥ १८ ॥

Para aquella batalla, Mahārāja Bali, hijo de Virocana y célebre jefe supremo de los asuras, se sentó en un maravilloso aeroplano llamado Vaihāyasa, construido por el dānava Maya y capaz de moverse según el deseo. Oh rey, aquella nave, provista de armas para toda clase de combate, era un prodigio: inconcebible e indescriptible; a veces se veía y a veces no. Bajo una espléndida sombrilla protectora y abanicado con los mejores cāmaras, rodeado de sus capitanes, Bali resplandecía como la luna que se alza al anochecer e ilumina todas las direcciones.

Verse 17

वैरोचनो बलि: सङ्ख्ये सोऽसुराणां चमूपति: । यानं वैहायसं नाम कामगं मयनिर्मितम् ॥ १६ ॥ सर्वसाङ्ग्रामिकोपेतं सर्वाश्चर्यमयं प्रभो । अप्रतर्क्यमनिर्देश्यं द‍ृश्यमानमदर्शनम् ॥ १७ ॥ आस्थितस्तद् विमानाग्र्यं सर्वानीकाधिपैर्वृत: । बालव्यजनछत्राग्र्यै रेजे चन्द्र इवोदये ॥ १८ ॥

Oh rey, oh señor: el vehículo llamado Vaihāyasa, construido por el dānava Maya y capaz de moverse a voluntad, estaba provisto para toda clase de combate y rebosaba maravillas. Era inconcebible e indescriptible; a veces se veía y a veces no.

Verse 18

वैरोचनो बलि: सङ्ख्ये सोऽसुराणां चमूपति: । यानं वैहायसं नाम कामगं मयनिर्मितम् ॥ १६ ॥ सर्वसाङ्ग्रामिकोपेतं सर्वाश्चर्यमयं प्रभो । अप्रतर्क्यमनिर्देश्यं द‍ृश्यमानमदर्शनम् ॥ १७ ॥ आस्थितस्तद् विमानाग्र्यं सर्वानीकाधिपैर्वृत: । बालव्यजनछत्राग्र्यै रेजे चन्द्र इवोदये ॥ १८ ॥

Bali, sentado en aquel vehículo supremo y rodeado por los jefes de todas las divisiones, era servido bajo una sombrilla excelente y abanicado con suaves abanicos y los mejores cāmaras. Resplandecía como la luna al alzarse, iluminando todas las direcciones.

Verse 19

तस्यासन्सर्वतो यानैर्यूथानां पतयोऽसुरा: । नमुचि: शम्बरो बाणो विप्रचित्तिरयोमुख: ॥ १९ ॥ द्विमूर्धा कालनाभोऽथ प्रहेतिर्हेतिरिल्वल: । शकुनिर्भूतसन्तापो वज्रदंष्ट्रो विरोचन: ॥ २० ॥ हयग्रीव: शङ्कुशिरा: कपिलो मेघदुन्दुभि: । तारकश्चक्रद‍ृक् शुम्भो निशुम्भो जम्भ उत्कल: ॥ २१ ॥ अरिष्टोऽरिष्टनेमिश्च मयश्च त्रिपुराधिप: । अन्ये पौलोमकालेया निवातकवचादय: ॥ २२ ॥ अलब्धभागा: सोमस्य केवलं क्लेशभागिन: । सर्व एते रणमुखे बहुशो निर्जितामरा: ॥ २३ ॥ सिंहनादान्विमुञ्चन्त: शङ्खान्दध्मुर्महारवान् । द‍ृष्ट्वा सपत्नानुत्सिक्तान्बलभित् कुपितो भृशम् ॥ २४ ॥

Rodeando a Maharaja Bali por todos lados estaban los comandantes de los demonios en sus carros. Entre ellos estaban Namuci, Sambara, Bana, Vipracitti y Ayomukha.

Verse 20

तस्यासन्सर्वतो यानैर्यूथानां पतयोऽसुरा: । नमुचि: शम्बरो बाणो विप्रचित्तिरयोमुख: ॥ १९ ॥ द्विमूर्धा कालनाभोऽथ प्रहेतिर्हेतिरिल्वल: । शकुनिर्भूतसन्तापो वज्रदंष्ट्रो विरोचन: ॥ २० ॥ हयग्रीव: शङ्कुशिरा: कपिलो मेघदुन्दुभि: । तारकश्चक्रद‍ृक् शुम्भो निशुम्भो जम्भ उत्कल: ॥ २१ ॥ अरिष्टोऽरिष्टनेमिश्च मयश्च त्रिपुराधिप: । अन्ये पौलोमकालेया निवातकवचादय: ॥ २२ ॥ अलब्धभागा: सोमस्य केवलं क्लेशभागिन: । सर्व एते रणमुखे बहुशो निर्जितामरा: ॥ २३ ॥ सिंहनादान्विमुञ्चन्त: शङ्खान्दध्मुर्महारवान् । द‍ृष्ट्वा सपत्नानुत्सिक्तान्बलभित् कुपितो भृशम् ॥ २४ ॥

También estaban presentes Dvimurdha, Kalanabha, Praheti, Heti, Ilvala, Sakuni, Bhutasantapa, Vajradamstra y Virocana.

Verse 21

तस्यासन्सर्वतो यानैर्यूथानां पतयोऽसुरा: । नमुचि: शम्बरो बाणो विप्रचित्तिरयोमुख: ॥ १९ ॥ द्विमूर्धा कालनाभोऽथ प्रहेतिर्हेतिरिल्वल: । शकुनिर्भूतसन्तापो वज्रदंष्ट्रो विरोचन: ॥ २० ॥ हयग्रीव: शङ्कुशिरा: कपिलो मेघदुन्दुभि: । तारकश्चक्रद‍ृक् शुम्भो निशुम्भो जम्भ उत्कल: ॥ २१ ॥ अरिष्टोऽरिष्टनेमिश्च मयश्च त्रिपुराधिप: । अन्ये पौलोमकालेया निवातकवचादय: ॥ २२ ॥ अलब्धभागा: सोमस्य केवलं क्लेशभागिन: । सर्व एते रणमुखे बहुशो निर्जितामरा: ॥ २३ ॥ सिंहनादान्विमुञ्चन्त: शङ्खान्दध्मुर्महारवान् । द‍ृष्ट्वा सपत्नानुत्सिक्तान्बलभित् कुपितो भृशम् ॥ २४ ॥

Hayagriva, Sankusira, Kapila, Meghadundubhi, Taraka, Cakradrk, Sumbha, Nisumbha, Jambha y Utkala también estaban allí.

Verse 22

तस्यासन्सर्वतो यानैर्यूथानां पतयोऽसुरा: । नमुचि: शम्बरो बाणो विप्रचित्तिरयोमुख: ॥ १९ ॥ द्विमूर्धा कालनाभोऽथ प्रहेतिर्हेतिरिल्वल: । शकुनिर्भूतसन्तापो वज्रदंष्ट्रो विरोचन: ॥ २० ॥ हयग्रीव: शङ्कुशिरा: कपिलो मेघदुन्दुभि: । तारकश्चक्रद‍ृक् शुम्भो निशुम्भो जम्भ उत्कल: ॥ २१ ॥ अरिष्टोऽरिष्टनेमिश्च मयश्च त्रिपुराधिप: । अन्ये पौलोमकालेया निवातकवचादय: ॥ २२ ॥ अलब्धभागा: सोमस्य केवलं क्लेशभागिन: । सर्व एते रणमुखे बहुशो निर्जितामरा: ॥ २३ ॥ सिंहनादान्विमुञ्चन्त: शङ्खान्दध्मुर्महारवान् । द‍ृष्ट्वा सपत्नानुत्सिक्तान्बलभित् कुपितो भृशम् ॥ २४ ॥

Arista, Aristanemi, Maya, Tripuradhipa y otros como los Paulomas, Kaleyas y Nivatakavacas también estaban presentes.

Verse 23

तस्यासन्सर्वतो यानैर्यूथानां पतयोऽसुरा: । नमुचि: शम्बरो बाणो विप्रचित्तिरयोमुख: ॥ १९ ॥ द्विमूर्धा कालनाभोऽथ प्रहेतिर्हेतिरिल्वल: । शकुनिर्भूतसन्तापो वज्रदंष्ट्रो विरोचन: ॥ २० ॥ हयग्रीव: शङ्कुशिरा: कपिलो मेघदुन्दुभि: । तारकश्चक्रद‍ृक् शुम्भो निशुम्भो जम्भ उत्कल: ॥ २१ ॥ अरिष्टोऽरिष्टनेमिश्च मयश्च त्रिपुराधिप: । अन्ये पौलोमकालेया निवातकवचादय: ॥ २२ ॥ अलब्धभागा: सोमस्य केवलं क्लेशभागिन: । सर्व एते रणमुखे बहुशो निर्जितामरा: ॥ २३ ॥ सिंहनादान्विमुञ्चन्त: शङ्खान्दध्मुर्महारवान् । द‍ृष्ट्वा सपत्नानुत्सिक्तान्बलभित् कुपितो भृशम् ॥ २४ ॥

Todos estos demonios habían sido privados de su parte del néctar y solo compartieron el trabajo. A menudo habían derrotado a los semidioses en la batalla.

Verse 24

तस्यासन्सर्वतो यानैर्यूथानां पतयोऽसुरा: । नमुचि: शम्बरो बाणो विप्रचित्तिरयोमुख: ॥ १९ ॥ द्विमूर्धा कालनाभोऽथ प्रहेतिर्हेतिरिल्वल: । शकुनिर्भूतसन्तापो वज्रदंष्ट्रो विरोचन: ॥ २० ॥ हयग्रीव: शङ्कुशिरा: कपिलो मेघदुन्दुभि: । तारकश्चक्रद‍ृक् शुम्भो निशुम्भो जम्भ उत्कल: ॥ २१ ॥ अरिष्टोऽरिष्टनेमिश्च मयश्च त्रिपुराधिप: । अन्ये पौलोमकालेया निवातकवचादय: ॥ २२ ॥ अलब्धभागा: सोमस्य केवलं क्लेशभागिन: । सर्व एते रणमुखे बहुशो निर्जितामरा: ॥ २३ ॥ सिंहनादान्विमुञ्चन्त: शङ्खान्दध्मुर्महारवान् । द‍ृष्ट्वा सपत्नानुत्सिक्तान्बलभित् कुपितो भृशम् ॥ २४ ॥

Rodeando por todos lados a Mahārāja Bali estaban los comandantes y capitanes de los asuras, sentados en sus respectivos carros: Namuci, Śambara, Bāṇa, Vipracitti, Ayomukha, Dvimūrdhā, Kālanābha, Praheti, Heti, Ilvala, Śakuni, Bhūtasantāpa, Vajradaṁṣṭra, Virocana, Hayagrīva, Śaṅkuśirā, Kapila, Meghadundubhi, Tāraka, Cakradṛk, Śumbha, Niśumbha, Jambha, Utkala, Ariṣṭa, Ariṣṭanemi, Maya señor de Tripura, los hijos de Puloma, los Kāleyas y los Nivātakavacas, entre otros. Privados de su porción de amṛta, sólo habían compartido la fatiga del batido del océano; aun así, en el frente de batalla habían vencido muchas veces a los devas. Para animar a sus ejércitos, rugían como leones y soplaban con estruendo las caracolas sagradas. Al ver a esos feroces rivales enardecidos, Balabhit, el señor Indra, se enfureció sobremanera.

Verse 25

ऐरावतं दिक्करिणमारूढ: शुशुभे स्वराट् । यथा स्रवत्प्रस्रवणमुदयाद्रिमहर्पति: ॥ २५ ॥

Sentado sobre Airāvata, el elefante direccional que puede ir a cualquier parte, el soberano Indra resplandecía como el sol que surge del Udayagiri, colmado de estanques y manantiales.

Verse 26

तस्यासन्सर्वतो देवा नानावाहध्वजायुधा: । लोकपाला: सहगणैर्वाय्वग्निवरुणादय: ॥ २६ ॥

Rodeando a Indra, rey del cielo, estaban los devas, sentados en diversos vehículos y adornados con estandartes y armas. Allí se hallaban también Vāyu, Agni, Varuṇa y otros lokapālas, junto con sus séquitos.

Verse 27

तेऽन्योन्यमभिसंसृत्य क्षिपन्तो मर्मभिर्मिथ: । आह्वयन्तो विशन्तोऽग्रे युयुधुर्द्वन्द्वयोधिन: ॥ २७ ॥

Devas y asuras avanzaron unos hacia otros y se hirieron mutuamente con palabras que atravesaban el corazón. Luego se acercaron y combatieron cara a cara, en duelos por parejas.

Verse 28

युयोध बलिरिन्द्रेण तारकेण गुहोऽस्यत । वरुणो हेतिनायुध्यन्मित्रो राजन्प्रहेतिना ॥ २८ ॥

Oh rey, Bali luchó contra Indra; Guha (Kārttikeya) contra Tāraka; Varuṇa contra Heti; y Mitra contra Praheti.

Verse 29

यमस्तु कालनाभेन विश्वकर्मा मयेन वै । शम्बरो युयुधे त्वष्ट्रा सवित्रा तु विरोचन: ॥ २९ ॥

Yamarāja combatió con Kālanābha; Viśvakarmā con el dánava Maya; Tvaṣṭā con Śambara; y el dios Sol con Virocana.

Verse 30

अपराजितेन नमुचिरश्विनौ वृषपर्वणा । सूर्यो बलिसुतैर्देवो बाणज्येष्ठै: शतेन च ॥ ३० ॥ राहुणा च तथा सोम: पुलोम्ना युयुधेऽनिल: । निशुम्भशुम्भयोर्देवी भद्रकाली तरस्विनी ॥ ३१ ॥

Aparājita luchó contra Namuci, y los dos Aśvinī-kumāra contra Vṛṣaparvā. El dios Sol combatió contra los cien hijos de Mahārāja Bali, encabezados por Bāṇa, y el dios Luna contra Rāhu. El dios del viento luchó contra Puloma, y la poderosísima Durgādevī, llamada Bhadrakālī, combatió contra Śumbha y Niśumbha.

Verse 31

अपराजितेन नमुचिरश्विनौ वृषपर्वणा । सूर्यो बलिसुतैर्देवो बाणज्येष्ठै: शतेन च ॥ ३० ॥ राहुणा च तथा सोम: पुलोम्ना युयुधेऽनिल: । निशुम्भशुम्भयोर्देवी भद्रकाली तरस्विनी ॥ ३१ ॥

Aparājita luchó contra Namuci, y los dos Aśvinī-kumāra contra Vṛṣaparvā. El dios Sol combatió contra los cien hijos de Mahārāja Bali, encabezados por Bāṇa, y el dios Luna contra Rāhu. El dios del viento luchó contra Puloma, y la poderosísima Durgādevī, llamada Bhadrakālī, combatió contra Śumbha y Niśumbha.

Verse 32

वृषाकपिस्तु जम्भेन महिषेण विभावसु: । इल्वल: सह वातापिर्ब्रह्मपुत्रैररिन्दम ॥ ३२ ॥ कामदेवेन दुर्मर्ष उत्कलो मातृभि: सह । बृहस्पतिश्चोशनसा नरकेण शनैश्चर: ॥ ३३ ॥ मरुतो निवातकवचै: कालेयैर्वसवोऽमरा: । विश्वेदेवास्तु पौलोमै रुद्रा: क्रोधवशै: सह ॥ ३४ ॥

¡Oh Mahārāja Parīkṣit, domador de enemigos! Vṛṣākapi (Śiva) luchó contra Jambha, y Vibhāvasu (Agni) contra Mahiṣāsura. Ilvala, junto con su hermano Vātāpi, combatió a los hijos de Brahmā. Durmarṣa luchó contra Kāmadeva; el demonio Utkala contra las diosas Mātṛkā; Bṛhaspati contra Uśanas (Śukrācārya); y Śanaiścara (Saturno) contra Narakāsura. Los Maruts lucharon contra Nivātakavaca; los Vasus contra los Kālakeya; los Viśvedeva contra los Pauloma; y los Rudras contra los Krodhavaśa, dominados por la ira.

Verse 33

वृषाकपिस्तु जम्भेन महिषेण विभावसु: । इल्वल: सह वातापिर्ब्रह्मपुत्रैररिन्दम ॥ ३२ ॥ कामदेवेन दुर्मर्ष उत्कलो मातृभि: सह । बृहस्पतिश्चोशनसा नरकेण शनैश्चर: ॥ ३३ ॥ मरुतो निवातकवचै: कालेयैर्वसवोऽमरा: । विश्वेदेवास्तु पौलोमै रुद्रा: क्रोधवशै: सह ॥ ३४ ॥

¡Oh Mahārāja Parīkṣit, domador de enemigos! Vṛṣākapi (Śiva) luchó contra Jambha, y Vibhāvasu (Agni) contra Mahiṣāsura. Ilvala, junto con su hermano Vātāpi, combatió a los hijos de Brahmā. Durmarṣa luchó contra Kāmadeva; el demonio Utkala contra las diosas Mātṛkā; Bṛhaspati contra Uśanas (Śukrācārya); y Śanaiścara (Saturno) contra Narakāsura. Los Maruts lucharon contra Nivātakavaca; los Vasus contra los Kālakeya; los Viśvedeva contra los Pauloma; y los Rudras contra los Krodhavaśa, dominados por la ira.

Verse 34

वृषाकपिस्तु जम्भेन महिषेण विभावसु: । इल्वल: सह वातापिर्ब्रह्मपुत्रैररिन्दम ॥ ३२ ॥ कामदेवेन दुर्मर्ष उत्कलो मातृभि: सह । बृहस्पतिश्चोशनसा नरकेण शनैश्चर: ॥ ३३ ॥ मरुतो निवातकवचै: कालेयैर्वसवोऽमरा: । विश्वेदेवास्तु पौलोमै रुद्रा: क्रोधवशै: सह ॥ ३४ ॥

Oh Mahārāja Parīkṣit, supresor de enemigos, el Señor Śiva luchó contra Jambha, y Vibhāvasu luchó contra Mahiṣāsura. Ilvala, junto con su hermano Vātāpi, luchó contra los hijos del Señor Brahmā. Durmarṣa luchó contra Cupido, el demonio Utkala contra las semidiosas Mātṛkā, Bṛhaspati contra Śukrācārya, y Śanaiścara contra Narakāsura. Los Maruts lucharon contra los Nivātakavaca, los Vasus contra los demonios Kālakeya, los semidioses Viśvedeva contra los demonios Pauloma, y los Rudras lucharon contra los demonios Krodhavaśa.

Verse 35

त एवमाजावसुरा: सुरेन्द्रा द्वन्द्वेन संहत्य च युध्यमाना: । अन्योन्यमासाद्य निजघ्नुरोजसा जिगीषवस्तीक्ष्णशरासितोमरै: ॥ ३५ ॥

Todos estos semidioses y demonios se reunieron en el campo de batalla con espíritu de lucha y se atacaron unos a otros con gran fuerza. Deseando la victoria, lucharon en parejas, golpeándose severamente con flechas afiladas, espadas y lanzas.

Verse 36

भुशुण्डिभिश्चक्रगदर्ष्टिपट्टिशै: शक्त्युल्मुकै: प्रासपरश्वधैरपि । निस्त्रिंशभल्ल‍ै: परिघै: समुद्गरै: सभिन्दिपालैश्च शिरांसि चिच्छिदु: ॥ ३६ ॥

Se cortaron las cabezas unos a otros, usando armas como bhuśuṇḍis, cakras, mazas, ṛṣṭis, paṭṭiśas, śaktis, ulmukas, prāsas, paraśvadhas, nistriṁśas, lanzas, parighas, mudgaras y bhindipālas.

Verse 37

गजास्तुरङ्गा: सरथा: पदातय: सारोहवाहा विविधा विखण्डिता: । निकृत्तबाहूरुशिरोधराङ्‍‍घ्रय- श्छिन्नध्वजेष्वासतनुत्रभूषणा: ॥ ३७ ॥

Los elefantes, caballos, carros, aurigas, soldados de infantería y diversos tipos de transportes, junto con sus jinetes, fueron hechos pedazos. Los brazos, muslos, cuellos y piernas de los soldados fueron cercenados, y sus banderas, arcos, armaduras y ornamentos fueron destrozados.

Verse 38

तेषां पदाघातरथाङ्गचूर्णिता- दायोधनादुल्बण उत्थितस्तदा । रेणुर्दिश: खं द्युमणिं च छादयन् न्यवर्ततासृक् स्रुतिभि: परिप्लुतात् ॥ ३८ ॥

Debido al impacto en el suelo de las piernas de los demonios y semidioses y las ruedas de los carros, partículas de polvo volaron violentamente hacia el cielo y formaron una nube de polvo que cubrió todas las direcciones del espacio exterior, hasta el sol. Pero cuando las partículas de polvo fueron seguidas por gotas de sangre rociadas por todo el espacio, la nube de polvo ya no pudo flotar en el cielo.

Verse 39

शिरोभिरुद्धूतकिरीटकुण्डलै: संरम्भद‍ृग्भि: परिदष्टदच्छदै: । महाभुजै: साभरणै: सहायुधै: सा प्रास्तृता भू: करभोरुभिर्बभौ ॥ ३९ ॥

En el curso de la batalla, el campo de guerra quedó sembrado de las cabezas cortadas de los héroes, con sus ojos aún fijos y sus dientes apretando los labios con ira. Yelmos y pendientes se esparcieron de estas cabezas cercenadas. De manera similar, muchos brazos decorados con ornamentos y empuñando diversas armas, así como muslos que parecían trompas de elefante, estaban esparcidos por aquí y por allá.

Verse 40

कबन्धास्तत्र चोत्पेतु: पतितस्वशिरोऽक्षिभि: । उद्यतायुधदोर्दण्डैराधावन्तो भटान् मृधे ॥ ४० ॥

Muchos troncos sin cabeza surgieron en ese campo de batalla. Con armas en sus brazos, esos troncos fantasmales, que podían ver con los ojos de las cabezas caídas, atacaron a los soldados enemigos.

Verse 41

बलिर्महेन्द्रं दशभिस्त्रिभिरैरावतं शरै: । चतुर्भिश्चतुरो वाहानेकेनारोहमार्च्छयत् ॥ ४१ ॥

El Mahārāja Bali atacó entonces a Indra con diez flechas y a Airāvata, el elefante portador de Indra, con tres flechas. Con cuatro flechas atacó a los cuatro jinetes que custodiaban las patas de Airāvata, y con una flecha atacó al conductor del elefante.

Verse 42

स तानापतत: शक्रस्तावद्भ‍ि: शीघ्रविक्रम: । चिच्छेद निशितैर्भल्ल‍ैरसम्प्राप्तान्हसन्निव ॥ ४२ ॥

Antes de que las flechas del Mahārāja Bali pudieran alcanzarlo, Indra, Rey del cielo, experto en el manejo de flechas, sonrió y contrarrestó las flechas con otro tipo de flechas, conocidas como bhalla, que eran extremadamente afiladas.

Verse 43

तस्य कर्मोत्तमं वीक्ष्य दुर्मर्ष: शक्तिमाददे । तां ज्वलन्तीं महोल्काभां हस्तस्थामच्छिनद्धरि: ॥ ४३ ॥

Cuando el Mahārāja Bali vio las expertas actividades militares de Indra, no pudo contener su ira. Así, tomó otra arma, conocida como śakti, que ardía como una gran tea. Pero Indra cortó esa arma en pedazos mientras aún estaba en la mano de Bali.

Verse 44

तत: शूलं तत: प्रासं ततस्तोमरमृष्टय: । यद् यच्छस्त्रं समादद्यात्सर्वं तदच्छिनद् विभु: ॥ ४४ ॥

Luego Bali Mahārāja empuñó uno tras otro el śūla, el prāsa, el tomara, las ṛṣṭis y otras armas; pero cualquier arma que tomaba, Indra la cercenaba al instante y la hacía pedazos.

Verse 45

ससर्जाथासुरीं मायामन्तर्धानगतोऽसुर: । तत: प्रादुरभूच्छैल: सुरानीकोपरि प्रभो ॥ ४५ ॥

Oh Rey, entonces Bali Mahārāja desapareció y recurrió a la māyā asúrica. De aquella ilusión surgió una montaña gigantesca que apareció sobre las cabezas del ejército de los semidioses.

Verse 46

ततो निपेतुस्तरवो दह्यमाना दवाग्निना । शिला: सटङ्कशिखराश्चूर्णयन्त्यो द्विषद्बलम् ॥ ४६ ॥

De aquella montaña cayeron árboles ardiendo en un incendio forestal. También cayeron fragmentos de roca, con puntas afiladas como picos, que aplastaban las cabezas del ejército de los semidioses.

Verse 47

महोरगा: समुत्पेतुर्दन्दशूका: सवृश्चिका: । सिंहव्याघ्रवराहाश्च मर्दयन्तो महागजा: ॥ ४७ ॥

Entonces surgieron grandes serpientes, dandasūkas y escorpiones venenosos. Leones, tigres, jabalíes y enormes elefantes también cayeron sobre el ejército de los semidioses, aplastándolo todo.

Verse 48

यातुधान्यश्च शतश: शूलहस्ता विवासस: । छिन्धि भिन्धीति वादिन्यस्तथा रक्षोगणा: प्रभो ॥ ४८ ॥

Oh Rey, entonces aparecieron cientos de yātudhānas y grupos de rākṣasas, hombres y mujeres—completamente desnudos y con tridentes en las manos—gritando: «¡Córtenlos! ¡Atraviésenlos!»

Verse 49

ततो महाघना व्योम्नि गम्भीरपरुषस्वना: । अङ्गारान्मुमुचुर्वातैराहता: स्तनयित्नव: ॥ ४९ ॥

Entonces aparecieron en el cielo densas nubes, azotadas por vientos recios; con un trueno grave y áspero, comenzaron a llover carbones encendidos.

Verse 50

सृष्टो दैत्येन सुमहान्वह्नि: श्वसनसारथि: । सांवर्तक इवात्युग्रो विबुधध्वजिनीमधाक् ॥ ५० ॥

Un fuego inmenso, creado por el asura Bali y acompañado por vientos huracanados, comenzó a abrasar al ejército de los semidioses, terrible como el fuego Sāṁvartaka del tiempo de la disolución.

Verse 51

तत: समुद्र उद्वेल: सर्वत: प्रत्यद‍ृश्यत । प्रचण्डवातैरुद्धूततरङ्गावर्तभीषण: ॥ ५१ ॥

Después, el océano se desbordó; con olas y remolinos terribles, levantados por vientos furiosos, apareció por doquier ante la vista de todos.

Verse 52

एवं दैत्यैर्महामायैरलक्ष्यगतिभीरणे । सृज्यमानासु मायासु विषेदु: सुरसैनिका: ॥ ५२ ॥

Así, mientras los asuras, maestros de la gran māyā y de movimientos invisibles, creaban ilusiones en la batalla, los soldados de los semidioses se abatieron y entristecieron.

Verse 53

न तत्प्रतिविधिं यत्र विदुरिन्द्रादयो नृप । ध्यात: प्रादुरभूत् तत्र भगवान्विश्वभावन: ॥ ५३ ॥

Oh rey, cuando Indra y los demás semidioses no hallaron modo de contrarrestar las acciones de los asuras, meditaron con todo el corazón en Bhagavān, el sustentador del universo; y Él apareció allí de inmediato.

Verse 54

तत: सुपर्णांसकृताङ्‍‍घ्रिपल्ल‍व: पिशङ्गवासा नवकञ्जलोचन: । अद‍ृश्यताष्टायुधबाहुरुल्ल‍स- च्छ्रीकौस्तुभानर्घ्यकिरीटकुण्डल: ॥ ५४ ॥

Entonces Śrī Hari, la Suprema Personalidad de Dios, se hizo visible a los semidioses, sentado sobre la espalda de Garuḍa y extendiendo Sus pies de loto, tiernos como brotes, sobre los hombros de Garuḍa. Vestido de amarillo, resplandeciente con la gema Kaustubha y la gloria de Śrī Lakṣmī, con corona y pendientes invaluables, y con ocho brazos portando diversas armas, el Señor apareció en todo Su esplendor.

Verse 55

तस्मिन्प्रविष्टेऽसुरकूटकर्मजा माया विनेशुर्महिना महीयस: । स्वप्नो यथा हि प्रतिबोध आगते हरिस्मृति: सर्वविपद्विमोक्षणम् ॥ ५५ ॥

Apenas el Señor, de poder trascendental supremo, entró en el campo de batalla, se desvaneció la ilusión nacida de las artimañas de los asuras, como cesan los peligros de un sueño cuando llega el despertar. En verdad, el simple recuerdo de Śrī Hari libera de toda adversidad.

Verse 56

द‍ृष्ट्वा मृधे गरुडवाहमिभारिवाह आविध्य शूलमहिनोदथ कालनेमि: । तल्ल‍ीलया गरुडमूर्ध्नि पतद् गृहीत्वा तेनाहनन्नृप सवाहमरिं त्र्यधीश: ॥ ५६ ॥

Oh rey, cuando el demonio Kālanemi, montado en un león, vio en la batalla al Señor, amo de los tres mundos, llevado por Garuḍa, de inmediato hizo girar su tridente y lo arrojó hacia la cabeza de Garuḍa. Pero Śrī Hari lo atrapó como si fuera un juego y, con esa misma arma, dio muerte al enemigo Kālanemi junto con su montura, el león.

Verse 57

माली सुमाल्यतिबलौ युधि पेततुर्य च्चक्रेण कृत्तशिरसावथ माल्यवांस्तम् । आहत्य तिग्मगदयाहनदण्डजेन्द्र तावच्छिरोऽच्छिनदरेर्नदतोऽरिणाद्य: ॥ ५७ ॥

Después, los poderosísimos demonios Mālī y Sumālī cayeron en la batalla cuando el Señor les cercenó la cabeza con Su disco. Entonces Mālyavān atacó; rugiendo como un león, golpeó con su afilada maza a Garuḍa, rey de las aves. Pero Śrī Hari, la Persona original, usó el Sudarśana-cakra para cortar también la cabeza de ese enemigo.