Adhyaya 362

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे नानार्थवर्गा नमैकषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ द्विषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः भूमिवनौषध्यादिवर्गाः अग्निर् उवाच वक्ष्ये भूपुराद्रिवनौषधिसिंहादिनर्गकान् भूरनन्ता कक्षमा धात्री क्ष्माप्याकुः स्याद्धरित्र्यपि

Así, en el Agni Mahāpurāṇa, concluye el capítulo sobre los “grupos de palabras de sentido múltiple” (nānārtha-vargāḥ), el capítulo trescientos sesenta y uno. Ahora comienza el capítulo trescientos sesenta y dos, la sección de grupos de palabras relativos a la tierra, los bosques, las plantas medicinales y afines. Agni dijo: «Expondré los grupos de sinónimos para términos como tierra, ciudad, montaña, bosque, hierbas medicinales, león y otras clases de palabras. ‘Bhū’ (tierra) también se llama Anantā, Kakṣamā, Dhātrī, Kṣmā, Āku, y asimismo Haritrī».

Verse 2

मृन्मृत्तिका प्रशस्ता तु मृत्सा मृत्स्ना च मृत्तिका जगत्त्रपिष्टपं लोकं भुवनं जगती समा

La arcilla también se llama mṛn; mṛttikā se denomina asimismo praśastā, mṛtsā y mṛtsnā. “Mundo” se expresa con los sinónimos trapīṣṭapa, loka, bhuvana, jagatī y samā.

Verse 3

अयनं वर्त्म मार्गाध्वपन्थानः पदवी सृतिः सरणिः पद्धत्तिः पद्या वर्तन्येकपदीति च

‘Ayana’, ‘vartman’, ‘mārga’, ‘adhvan’, ‘panthāna’, ‘padavī’, ‘sṛti’, ‘saraṇi’, ‘paddhati’, ‘padyā’, ‘vartani’ y ‘eka-padī’: todos estos términos significan “camino/senda”.

Verse 4

पूः स्त्री पुरीनगर्यौ वा पात्तनं पुटभेदनम् स्थानीयं निगमो ऽन्यत्तु यन्मूलनगरात्पुरम्

La palabra «pūḥ» es de género femenino; también se denomina «purī» o «nagarī». Un asentamiento se llama «pāṭṭana»; otro término es «puṭabhedana». La sede administrativa local se llama «sthānīya», y otro tipo es «nigama»; pero la ciudad derivada de, o dependiente de, una urbe raíz o principal (mūlanagara) se llama «puram».

Verse 5

तच्छाखानगरं वेशो वेश्याजनसमाश्रयः आपणस्तु निषद्यायां विपणिः पण्यवीथिका

Una ciudad subsidiaria se llama «śākhānagara» (ciudad-ramal). «veśa» es un barrio habitado por cortesanas. «āpaṇa» es una tienda, un lugar donde se sienta uno para comerciar; «vipaṇi» es un mercado; y «paṇyavīthikā» es una calle de mercancías (callejón de bazar).

Verse 6

रथ्या प्रतोली विशिखा स्याच्चयो वप्रमस्त्रियां प्राकारो वरणः शालः प्राचीरं प्रान्ततो वृतिः

«rathyā» significa camino de carros; «pratolī», casa de puerta o portal en arco; «viśikhā», un callejón o vía lateral. «caya» es un terraplén amontonado; «vapra» es un baluarte de tierra (rampart). En uso femenino, «prākāra» (muro de cerramiento) también se llama «varaṇa» y «śāla»; y «prācīra» designa la cerca o recinto limítrofe en el borde exterior de un asentamiento.

Verse 7

भित्तिः स्त्री कुह्यमेडूकं यदन्तर्नस्तकीकसं वासः कूटो द्वयोः शाला सभा सञ्जवनन्त्विदम्

«bhitti» significa pared. «strī» designa a la mujer. «kuhya» también significa rana. Aquello que se coloca dentro se llama «nastakīkasa». La morada es «vāsa». La cumbre o pico es «kūṭa». Un salón se llama «śālā» (también «sabhā»). Y esto se denomina «sañjavana» (esto es, un término que restaura o anima la vida).

Verse 8

चतुःशालं मुनीनान्तु पर्णशालोटजो ऽस्त्रियां चैत्यमायतनन्तुल्ये वाजिशाला तु मन्दुरा

Para los munis, una morada con cuatro salas se llama «catuḥśālā»; una choza de hojas se denomina «parṇaśālā» (también «oṭaja»). En género femenino, un santuario comparable a un «caitya» se llama «āyatana»; y «vājiśālā» es «mandurā», es decir, un establo de caballos.

Verse 9

हर्म्यादि धनिनां वासःप्रासादो देवभूभुजां स्त्री द्वार्द्वारं प्रतीहारः स्याद्वितर्दिस्तु वेदिका

El harmya y construcciones semejantes son la morada de los ricos; el prāsāda es el palacio o mansión de aspecto templario propio de reyes y de dioses. Strī significa el marco de la puerta; dvāradvāra, el vano o umbral de entrada; pratīhāra, el guardián de la puerta; y vitardi, la plataforma elevada o altar (vedikā).

Verse 10

कपोतपालिकायन्तु विटङ्कं पुं नपुंसकं कवाटमवरन्तुल्ये निःश्रेणिस्त्वधिरोहिणी

El término kapotapālikā designa un viṭaṅka; y la voz viṭaṅka se usa tanto en masculino como en neutro. Kavāṭa significa la hoja o postigo de la puerta y es sinónimo de avarantu. Niḥśreṇī se llama también adhirohiṇī, es decir, una escalera o medio de ascenso.

Verse 11

सम्मार्जनी शोधनी स्यात् सङ्करो ऽवकरस् तथा अद्रिगोत्रिगिरिग्रावा गहनं काननं वनं

‘Sammārjanī’ se llama también ‘śodhanī’, esto es, escoba o instrumento de limpieza. ‘Saṅkara’ es igualmente ‘avakara’, es decir, desechos y basura. ‘Adri, gotri, giri, grāvā’ designan montaña/roca; y ‘gahana, kānana, vana’ designan el bosque espeso.

Verse 12

आरामः स्यादुपवनं कृत्रिमं वनमेव यत् स्यादेतदेव प्रमदवनमन्तःपुरोचितं

Un ārāma (parque o jardín de recreo) es un upavana: un bosquecillo hecho de manera artificial, cultivado y dispuesto. Ese mismo tipo de arboleda se llama pramadavana, apropiada para el interior del palacio, las estancias de las mujeres.

Verse 13

वीथ्यालिरावलिः पङ्क्तिश्रेणीलेखास्तु राजयः वानस्पत्यः फलैः पुष्पात्तैरपुष्पाद्वनस्पतिः

Vīthī, āli y āvalī son nombres de una hilera o serie; y paṅkti, śreṇī y lekhā son igualmente nombres de líneas (rājayaḥ). Lo que da fruto se llama vānaspatya; lo que fructifica a partir de flores se llama vṛkṣa; y lo que da fruto sin florecer se denomina vanaspati.

Verse 14

ओषध्यः फलपाकान्ताः पलाशी द्रुद्रुमागमाः स्थाणु वा ना ध्रुवः शङ्कुः प्रफुल्लोत्फुल्लसंस्फुटाः

Se observan las plantas medicinales que culminan con la maduración del fruto, los brotes de hojas anchas y los árboles recién surgidos; asimismo, un tocón o poste inmóvil, una estaca fija a modo de señal, y las plantas en plena floración, que estallan y se abren por completo.

Verse 15

पलाशं छदनं पर्णमिध्ममेधः समित् स्त्रियां बोधिद्रुमश् चलदलो दधित्थग्राहिमन्मथाः

El Palāśa recibe también los nombres de Chādana, Parṇa, Idhma, Medha, Samit, Striyām, Bodhidruma, Caladala, Dadhittha, Grāhi y Manmatha.

Verse 16

तस्मिन् दधिफलः पुष्पफलदन्तशठावपि उडुम्बरे हेमदुग्धः कोविदारे द्विपत्रकः

Para ese árbol, los sinónimos son “Dadhiphala” y también “Puṣpaphala”, “Danta” y “Śaṭhā”. Para el Udumbara (higuera en racimos) el sinónimo es “Hemadugdha”, y para el árbol Kovidāra el sinónimo es “Dvipatraka”.

Verse 17

सप्तपर्णो विशालत्वक् कृतमालं सुवर्णकः आरेवतव्याधिघातसम्पाकचतुरङ्गुलाः

Saptaparṇa, Viśālatvak, Kṛtamāla, Suvarṇaka, Ārevata, Vyādhighāta, Sampāka y Caturaṅgula: éstos son nombres de sustancias medicinales.

Verse 18

स्याज्जम्बीरे दन्तशठो वरुणे तिक्तशावकः पुत्रागे पुरुषस्तुङ्गः केशरो देववल्लभः

Para el jambīra (cidro/limón), el sinónimo es dantaśaṭha; para el varuṇa, (el sinónimo es) tiktaśāvaka; para el putrāga, (los sinónimos son) puruṣatuṅga, keśara y devavallabha.

Verse 19

पारिभद्रे निम्बतरुर्मन्दारः पारिजातकः वञ्जुलश्चित्रकृच्चाथ द्वौ पीतनकपीतनौ

En el grupo (que comienza con) pārijāta/paribhadraka se cuentan: el árbol de nim, mandāra, pārijātaka, vañjula, citrakṛt; y también las dos variedades llamadas pītanaka y pītana.

Verse 20

आम्रातके मधूके तु गुडपुष्पमधुद्रुमौ पीलौ गुडफलः स्रंसी नादेयी चाम्बुवेतसः

Para el āmrātaka y el árbol madhūka, los nombres son: guḍapuṣpa y madhudruma. Para el árbol pīlu, los sinónimos son: guḍaphala, sraṃsī, nādeyī y ambuvetasa.

Verse 21

शोभाञ्जने शिग्रुतीक्ष्णगन्धकाक्षीरमोचकाः रक्तो ऽसौ मधुशिग्रुः स्यादरिष्टः फेणिलः समौ

‘Śobhāñjana’ se llama también Śigru, Tīkṣṇagandha, Kākṣīramocaka y Rakta (Śigru). Asimismo es conocido como Madhuśigru; y Ariṣṭa y Pheṇila son nombres sinónimos de él.

Verse 22

गालवःशावरो लोध्रस्तिरीटस्तिल्वमार्जनौ शेलुः श्लेष्मातकः शीत उद्दालो बहुवारकः

Gālava, Śāvara, Lodhra, Tirīṭa, Tilva y Mārjana; además Śelu, Śleṣmātaka, Śīta, Uddāla y Bahuvāraka: estos son nombres que designan árboles/plantas medicinales (según la materia médica).

Verse 23

वैकङ्कतः श्रुवावृक्षो ग्रन्थिलो व्याघ्रपादपि तिन्दुकः स्फूर्जकः कालो नादेयी भूमिजम्बुकः

Vaikaṅkata, Śruvā-vṛkṣa, Granthila, Vyāghrapāda, Tinduka, Sphūrjaka, Kāla, Nādeyī y Bhūmi-jambuka: estos son nombres/designaciones reconocidos de árboles/plantas medicinales (según se enumeran en este capítulo).

Verse 24

काकतिन्दौ पीलुकः स्यात् पाटलिर्मोक्षमुष्ककौ क्रमुकः पट्टिकाख्यः स्यात्कुम्भी कैटर्यकट्फले

En el Agni Purāṇa se declara que “Pīluka” también recibe el nombre de “Kākatindu”. “Pāṭalī” es asimismo conocida como “Mokṣamuṣka”. “Kramuka” también se llama “Paṭṭikā”. Y “Kaiṭarya” y “Kaṭphala” son igualmente conocidos como “Kumbhī”.

Verse 25

वीरवृक्षो ऽरुष्करो ऽग्निमुखी भल्लातकीं त्रिषु सवर्जकासनजीवाश् च पीतसाले ऽथ मालके

En el Agni Purāṇa, “Vīravṛkṣa”, “Aruṣkara” y “Agnimukhī” son nombres de “Bhallātakī”. Del mismo modo, para “Triṣu” se dan los nombres “Savarjaka”, “Āsana” y “Jīva”; y para “Pītasāla” se menciona también el nombre “Mālaka”.

Verse 26

सर्जाश्वकर्णौ वीरेन्द्रौ इन्द्रद्रुः ककुभो ऽर्जुनः इङ्गुदी तापसतरुर्मोचा शाल्मलिरेव च

El Agni Purāṇa enumera estos árboles: “Sarja” y “Aśvakarṇa”; “Vīrendra”; “Indradru”; “Kakubha”; “Arjuna”; “Iṅgudī”; “Tāpasataru” (el árbol de los ascetas); “Mocā”; y también “Śālmali”.

Verse 27

चिरविल्वो नक्तमालः करजश् च करञ्जके प्रकीर्यः पूतिकरजो मर्कट्यङ्गारवल्लरी

Para “Karañjaka” (Karañja) se emplean los nombres “Ciravilva”, “Naktamāla”, “Karaja”, y también “Prakīrya”, “Pūtikaraja”, “Markaṭī” y “Aṅgāravallarī”; todos ellos son sinónimos usados para la misma planta.

Verse 28

रोही रोहितकः प्लीहशत्रुर्दाडिमपुष्पकः गायत्री बालतनयः खदिरो दन्तधावनः

Los nombres reconocidos para esta sustancia medicinal son: “Rohī”; “Rohitaka”; “Plīhaśatru” (el ‘enemigo’ de los trastornos del bazo); “Dāḍimapuṣpaka” (“flor de granado”); “Gāyatrī”; “Bālatanaya” (“descendiente de Bala”); “Khadira”; y “Dantadhāvana” (“lo que se usa para limpiar los dientes”).

Verse 29

अरिमेदो विट्खदिरे कदरः खदिरे सिते पञ्चाङ्गुलो वर्धमानश् चञ्चुर्गन्धर्वहस्तकः

Arimeda recibe también el nombre de Viṭ-khadira. Kadara es otro nombre del khadira blanco. Pañcāṅgula, Vardhamāna, Cañcu y Gandharva-hastaka son denominaciones adicionales de esta planta.

Verse 30

पिण्डीतको मरुवकः पीतदारु च दारु च देवदारुः पूतिकाष्ठं श्यामा तु महिलाह्वया

Piṇḍītaka se llama también Maruvaka. Pītadāru se denomina asimismo Dāru y también Devadāru. Pūtikāṣṭha es conocido como Śyāmā; y Śyāmā recibe además el nombre de Mahilāhvayā.

Verse 31

लता गोवन्दनी गुन्दा प्रियङ्गुः फलिनी फली मण्डूकपर्णपत्रोर्णनटकट्वङ्गटुण्टुकाः

Latā, Govandanī, Gundā, Priyaṅgu, Phalinī, Phalī, Maṇḍūkaparṇī, Patrornanā, Naṭa, Kaṭvaṅga y Ṭuṇṭukā: éstos se enumeran como nombres vegetales/sinónimos en el contexto de la materia médica.

Verse 32

श्योनाकशुकनासर्क्षदीर्घवृन्तकुटन्नटाः पीतद्रुः सरलश्चाथ निचुलो ऽम्बुज इज्जलः

Śyonāka, Śukanāsa, Arkṣa, Dīrghavṛnta, Kuṭannaṭa, Pītadru, Sarala; y también Nicula, Ambuja e Ijjala: éstos son nombres reconocidos de árboles/plantas medicinales.

Verse 33

काकोडुम्बरिका फल्गुररिष्टः पिचुमर्दकः सर्वतोभद्रको निम्बे शिरीषस्तु कपीतनः

Kākoḍumbarikā y Phalgu; Ariṣṭa; Picumardaka; Sarvatobhadra en el caso de Nimba (neem); y Śirīṣa es también conocido como Kapītana.

Verse 34

वकुलो वञ्जुलः प्रोक्तः पिच्छिलागुरुशिंशपाः जया जयन्ती तर्कारी कणिका गणिकारिका

Se declara que Vakula también recibe el nombre de Vaṅjula; y se le conoce asimismo como Picchilā, Aguru, Śiṃśapā, Jayā, Jayantī, Tarkārī, Kaṇikā y Gaṇikārikā.

Verse 35

आपर्णमग्नमन्थः स्याद्वत्सको गिरिमल्लिका कालस्कन्धस्तमालः स्यात् तण्डुलीयो ऽल्पमारिषः

Āparṇā debe entenderse como Agnimantha; Vatsaka se llama también Girimallikā. Kāla-skandha es lo mismo que Tamāla; y Taṇḍulīya se denomina asimismo Alpamāriṣa.

Verse 36

सिन्धुवारस्तु निर्गुण्डी सैवास्फोता वनोद्भवा गणिका यूथिकाम्बष्ठा सप्तला नवमालिका

Sindhuvāra se llama también Nirguṇḍī; y asimismo es conocido como Āsphoṭā, Vanodbhavā, Gaṇikā, Yūthikā, Ambaṣṭhā, Saptalā y Navamālikā.

Verse 37

अतिमुक्तः पुण्ड्रकः स्यात्कुमारी तरणिः सहा तत्र शोणे कुरुवकस्तत्र पीते कुरुण्टकः

Atimukta se llama también Puṇḍraka; y es asimismo conocido como Kumārī, Taraṇi y Sahā. En la variedad roja se denomina Kuruvaka, y en la variedad amarilla se denomina Kuruṇṭaka.

Verse 38

नीला झिण्टी द्वयोर्वाणा भिण्टी सैरीयकस् तथा तस्मिन्रक्ते कुरुवकः पीते सहचरी द्वयोः

Para las dos (variedades), la azul se llama Jhiṇṭī y también Vāṇā; asimismo se denomina Bhiṇṭī y Sairīyaka. En ese conjunto, la variedad roja se llama Kuruvaka; la amarilla, para las dos, se llama Sahacarī.

Verse 39

धुस्तूरः कितवो धूर्तो रुचको मातुलङ्गके समीरणो मरुवकः प्रस्थपुष्पः फणिज्झकः

Dhustūra es conocido también por los nombres Kitava, Dhūrta, Rucaka, Mātulaṅgaka, Samīraṇa, Maruvaka, Prasthapuṣpa y Phaṇijjhaka.

Verse 40

कुठेरकस्तु पर्णासे ऽथास्फोतो वसुकार्कके शिवमल्ली पाशुपतो वृन्दा वृक्षादनी तथा

Kuṭheraka es (también llamado) Parṇāsa; Asphoṭa es (también llamado) Vasukārka; Śivamallī es (también llamado) Pāśupata; y Vṛndā es asimismo (llamada) Vṛkṣādanī.

Verse 41

जीवन्तिका वृक्षरुहा गुडूची तन्त्रिकामृता सोमवल्ली मधुर्णी मूर्वा तु मोरटी तथा

Jīvantikā, Vṛkṣaruhā, Guḍūcī, Tantrikā (también llamada Amṛtā), Somavallī, Madhurṇī, y asimismo Mūrvā y Moraṭī: éstos son nombres de plantas y enredaderas medicinales.

Verse 42

मधुलिका मधुश्रेणी गोकर्णी पीलुपर्ण्यपि पाठाम्बष्ठा विद्धकर्णी प्राचीना वनतिक्तिका

Madhulikā, Madhuśreṇī, Gokarṇī y también Pīluparṇī; Pāṭhā, Ambaṣṭhā, Viddhakarṇī, Prācīnā y Vanatiktikā: éstos son nombres de plantas medicinales.

Verse 43

कटुः कटुम्भरा चाथ चक्राङ्गी शकुलादनी आत्मगुप्ता प्रावृषायी कपिकच्छुश् च मर्कटी

«Kaṭu», «Kaṭumbharā»; y también «Cakrāṅgī», «Śakulādanī», «Ātmaguptā», «Prāvṛṣāyī», «Kapikacchu» y «Markaṭī»: éstos son nombres o sinónimos reconocidos de una misma planta medicinal o droga.

Verse 44

अपामार्गः शैखरिकः प्रत्यक्पर्णी मयूरकः फञ्जिका ब्राह्मणी भार्गी द्रवन्ति शम्बरी वृषा

Apāmārga—conocido también por los nombres Śaikharika, Pratyakparṇī, Mayūraka, Phañjikā, Brāhmaṇī, Bhārgī, Dravantī, Śambarī y Vṛṣā—queda así consignado con sus denominaciones sinónimas.

Verse 45

मण्डूकपर्णी भण्डीरी समङ्गा कालमेषिका रोदनी कच्छुरानन्ता समुद्रान्ता दुरालभा

Mandūkaparṇī, Bhaṇḍīrī, Samaṅgā, Kālameṣikā, Rodanī, Kacchurā, Anantā, Samudrāntā y Durālabhā: estos son nombres de hierbas medicinales.

Verse 46

पृश्निपर्णी पृथक्पर्णी कलशिर्धावनिर्गुहा निदिग्धिका स्पृशी व्याघ्री क्षुद्रा दुस्पर्शया सह

Pṛśniparṇī, Pṛthakparṇī, Kalaśīr, Dhāvanirguhā, Nidigdhikā, Spṛśī, Vyāghrī, Kṣudrā, junto con Dusparśā: estos son (así) nombres de hierbas medicinales.

Verse 47

अवल्गुजः सोमराजी सुवल्लिः सोमवल्लिका कालमेषी कृष्णफला वकुची पूतिफल्य् अपि

Avalguja es llamado también Somarājī, Suvallī, Somavallikā, Kālameṣī, Kṛṣṇaphalā, Vakucī y asimismo Pūtiphalī.

Verse 48

कणोषणोपकुल्या स्याच्छ्रेयसी गजपिप्पली चव्यन्तु चविका काकचिञ्ची गुञ्जे तु कृष्णला

Kaṇoṣaṇā recibe también el nombre de Upakulyā. Śreyasī es (otro nombre de) Gajapippalī. Cavī es llamada Cavikā. Kākaciñcī se denomina Guñjā; y Guñjā es asimismo conocida como Kṛṣṇalā.

Verse 49

विश्वा विषा प्रतिविषा वनशृङ्गाटगोक्षुरौ नारायणी शतमूली कालेयकहरिद्रवः

Viśvā; Viṣā; Prativiṣā; el śṛṅgāṭa silvestre (castaña de agua) y el gokṣura; Nārāyaṇī; Śatamūlī; Kāleyaka; y Haridrava: éstos son nombres de sustancias medicinales, mencionadas aquí en el marco del manejo de venenos y de la terapéutica antidótica.

Verse 50

दार्वी पचम्पचा दारु शुक्ला हैमवती वचा वचोग्रगन्धा षड्ग्रन्था गोलोमी शतपर्विका

Dārvī; Pacampacā; Dāru; Śuklā; Haimavatī; Vacā; Vacogragandhā; Ṣaḍgranthā; Golomī; y Śataparvikā—éstos son nombres o variedades de fármacos medicinales, tal como se enumeran en la materia médica.

Verse 51

आस्फोता गिरिकर्णी स्यात् सिंहास्यो वासको वृषः मिशी मधुरिकाच्छत्रा कोकिलाक्षेक्षुरक्षुरा

Āsphotā recibe también el nombre de Girikarṇī. Siṃhāsyā es conocida como Vāsaka y Vṛṣa. Miśī se llama asimismo Madhurikā y Chatrā; y de igual modo, Kokilākṣī, Ikṣurā y Akṣurā son sus denominaciones.

Verse 52

विडङ्गो ऽस्त्री कृमिघ्नः स्यात् वज्रद्रुस्नुक्स्नुही सुधा मृद्वीका गोस्तनी द्राक्षा वला वाट्यालकस् तथा

Viḍaṅga se llama también Astrī y Krimighna (el destructor de gusanos). Asimismo, Vajradruma, Snuk, Snuḥī y Sudhā; y Mṛdvīkā, Gostanī, Drākṣā, Valā y Vāṭyālaka—son nombres vegetales reconocidos como sinónimos.

Verse 53

काला मसूरविदला त्रिपुटा त्रिवृता त्रिवृत् मधुकं क्लीतकं यष्टिमधुका मधुयष्टिका

“Kālā”, “masūravidalā” y “tripuṭā” son nombres de trivṛt (la correhuela purgante). “Madhuka”, “klītaka”, “yaṣṭimadhukā” y “madhuyaṣṭikā” son nombres del regaliz (yaṣṭīmadhu).

Verse 54

विदारी क्षीरशुक्लेक्षुगन्धा क्रोष्ट्री च या सिता गोपी श्यामा शारिवा स्यादनन्तोत्पलशारिवा

Vidārī es conocida también con los nombres de Kṣīraśuklā, Ikṣugandhā y Kroṣṭrī; del mismo modo, Śārivā recibe los nombres de Sitā, Gopī, Śyāmā, Anantā y Utpala.

Verse 55

मोचा रम्भा च कदली भण्टाकी दुष्प्रधर्षिणी स्थिरा ध्रुवा सालपर्णी शृङ्गी तु वृषभो वृषः

Mocā, Rambhā, Kadalī, Bhaṇṭākī, Duṣpradharṣiṇī, Sthirā, Dhruvā, Sālaparṇī y Śṛṅgī: éstos son también nombres sinónimos; asimismo se la llama Vṛṣabha y Vṛṣa.

Verse 56

गाङ्गेरुकी नागबला मुषली तालमूलिका ज्योत्स्नी पटोलिका जाली अजशृङ्गी विषाणिका

Gāṅgerukī, Nāgabalā, Muṣalī, Tālamūlikā, Jyotsnī, Paṭolikā, Jālī, Ajaśṛṅgī y Viṣāṇikā: éstos son nombres de hierbas medicinales.

Verse 57

स्याल्लाङ्गलिक्यग्निशिखा ताम्बूली नागवल्ल्यपि हरेणू रेणुका कौन्ती ह्रीवेरो दिव्यनागरं

Se incluyen también lāṅgalikī, agniśikhā, tāmbūlī y nāgavallī; asimismo hareṇū, reṇukā, kauntī, hrīvera y divya-nāgara: un conjunto de sustancias medicinales y aromáticas nombradas.

Verse 58

कालानुसार्यवृद्धाश्मपुष्पशीतशिवानि तु शैलेयं तालपर्णी तु दैत्या गन्धकुटी मुरा

‘Kālānusārya’, ‘Vṛddhāśma’, ‘Puṣpa’, ‘Śīta’ y ‘Śivā’; así como ‘Śaileya’, ‘Tālaparṇī’, ‘Daityā’, ‘Gandhakuṭī’ y ‘Murā’: son nombres reconocidos para sustancias medicinales en la materia médica.

Verse 59

ग्रन्थिपर्णं शुकं वर्हि वला तु त्रिपुटा त्रुटिः शिवा तामलकी चाथ हनुर्हट्टविलासिनी

“Granthiparṇa” es también conocido como “Śuka” y “Varhi”; “Valā” (también se llama) “Tripuṭā” y “Truṭi”; y “Śivā” recibe asimismo el nombre de “Tāmalakī”, así como “Hanuḥ” y “Haṭṭavilāsinī”.

Verse 60

कुटं नटं दशपुरं वानेयं परिपेलवम् तपस्वनी जटामांसी पृक्का देवी लता लशूः

Kuta, Naṭa, Daśapura, Vāneya, Paripelava, Tapasvinī, Jaṭāmāṃsī, Pṛkkā, Devī, Latā y Laśū: éstos son (enumerados) como sustancias/nombres medicinales.

Verse 61

कर्चुरको द्राविडको गन्धमूली शठी स्मृता स्यद्दृक्षगन्धा छगलान्त्रा वेगी वृद्धदारकः

Śaṭhī (un rizoma medicinal aromático) es recordada también con los nombres Karcuraka, Drāviḍaka, Gandhamūlī, Dṛkṣagandhā, Chagalāntrā, Vegī y Vṛddhadāraka.

Verse 62

तुण्डिकेरी रक्तफला विम्बिका पीलुपर्ण्य् अपि चाङ्गेरी चुक्रिकाम्बष्टा स्वर्णक्षीरी हिमावती

Tuṇḍikerī, Raktaphalā, Vimbikā y también Pīluparṇī; asimismo Āṅgerī, Cukrikā, Ambaṣṭā, Svarṇakṣīrī e Himāvatī: éstos son los nombres (sinónimos) de plantas medicinales.

Verse 63

सहस्रवेधी चुक्रो ऽम्लवेतसः शतवेध्यपि जीवन्ती जीवनी जीवा भूमिनिम्वः किरातकः

“(Se llama) Sahasravedhī”; (también) Cukra; (también) Amlavetasa; e incluso Śatavedhya. (Asimismo se conoce como) Jīvantī, Jīvanī y Jīvā; (igualmente) Bhūminimba; (y) Kirātaka.

Verse 64

कूर्चशीर्षो मधुकरश् चन्द्रः कपिवृकस् तथा दद्रुघ्नः स्यादेडगजो वर्षाभूः शीथहानिणी

(Esta sustancia/planta medicinal) también es conocida con los nombres Kūrcaśīrṣa, Madhukara, Candra, Kapivṛka, Dadrughna, Eḍagaja, Varṣābhū y Śīthahāniṇī.

Verse 65

कुनन्दती निकुम्भस्त्रा यमानी वार्षिका तथा लशुनङ्गृञ्चनारिष्टमहाकन्दरसोनकाः

Kunandatī, Nikumbhastrā, Yamānī (ajwain), Vārṣikā; así como Laśuna (ajo), Aṅgṛñcana, Ariṣṭa, Mahākanda y Rasonaka (ajo) figuran entre las sustancias medicinales enumeradas aquí.

Verse 66

वाराही वदरा गृष्टिः काकमाची तु वायसी शतपुष्पा सितच्छत्रातिच्छत्रा मधुरा मिसिः

Vārāhī también se llama Vadarā y Gṛṣṭi. Kākamācī es (también) conocida como Vāyasī. Śatapuṣpā se denomina asimismo Sita-chatrā y Ati-chatrā. Madhurā es (también) llamada Misī.

Verse 67

अवाक्पुष्पी कारवी च सरणा तु प्रसारणी कटम्भरा भद्रवला कर्वूरश् च शटी ह्य् अथ

Avākpuṣpī; Kāravī; Saraṇā—también llamada Prasāraṇī; Kaṭambharā; Bhadravalā; Karvūra; y Śaṭī: estos son los nombres/entradas que siguen.

Verse 68

पटोलः कुलकस्तिक्तः कारवेल्लः कटिल्लकः कुष्माण्डकस्तु कर्कारुरिर्वारुः कर्कटी स्त्रियौ

Paṭola (calabaza puntiaguda) también se llama Kulaka y Tikta. Kāravella (melón amargo) también se denomina Kaṭillaka. Kuṣmāṇḍaka (melón de invierno/calabaza ceniza) recibe el nombre de Karkāru; Irvāru y Karkaṭī son formas femeninas (nombres usados para una calabaza o enredadera).

Verse 69

इक्ष्वाकुः कटुतुम्बी स्याद्विशाला त्विन्द्रवारुणी अर्शेघ्नः शूरणः कन्दो मुस्तकः कुरुविन्दकः

Ikṣvāku recibe también el nombre de Kaṭutumbī; Viśālā es (asimismo) llamada Indrā-vāruṇī. Śūraṇa se denomina Arśa-ghna (“destructor de las hemorroides”) y también Kanda (“tubérculo”). Mustaka es (igualmente) llamado Kuruvindaka.

Verse 70

वंशे त्वक्सारकर्मारवेणुमस्करतेजनाः छत्रातिच्छत्रपालघ्नौ मालातृणकभूस्तृणे

Para vaṁśa (bambú), se emplean los términos tvaksāra, karmāra, veṇu, maskara y tejanāḥ. Para chatra (paraguas), se usan atichatra y chatrapālaghna. Para tṛṇa (hierba), se usan mālā, tṛṇaka y bhūstṛṇa.

Verse 71

तृणराजाह्वयस्तालो घोण्टा क्रमुकपुगकौ शार्दूलद्वीपिनौ व्यघ्रे हर्यक्षः केशरी हरिः

‘Tāla’ es también llamado Tṛṇarāja; (la misma cosa) se llama asimismo Ghoṇṭā; y también es conocida como Kramuka y Pugaka. Para el tigre existen los nombres Śārdūla y Dvīpin; y para el tigre (de nuevo) están también Vyāghra, Haryakṣa, Keśarī y Hari.

Verse 72

कोलः पौत्री वराहः स्यात् कोक ईहामृगो वृकः लूतोर्णनाभौ तु समौ तन्तुवायश् च मर्कटे

‘Kola’ y ‘Pautrī’ son nombres para el jabalí. ‘Koka’ y ‘Īhāmṛga’ designan al lobo. ‘Lūta’ y ‘Ūrṇanābha’ son sinónimos (ambos significan “araña”); y ‘Tantuvāya’ es un nombre para el mono.

Verse 73

वृश्चिकः शूककीटः स्यात्सारङ्गस्तोककौ समौ कृकवाकुस्ताम्रचूडः पिकः कोकिल इत्य् अपि

‘Vṛścika’ denota al escorpión; ‘śūkakīṭa’ es una clase de insecto. ‘Sāraṅga’ y ‘tokaka’ son sinónimos. ‘Kṛkavāku’ es (también) llamado ‘tāmracūḍa’; y ‘pika’ es igualmente ‘kokila’ (el cuco).

Verse 74

कके तु करटारिष्टौ वकः कह्व उदाहृतः कोकश् चक्रश् चक्रवाको कादम्बः कलहंसकः

Para el “cuervo”, los sinónimos son karaṭa y ariṣṭa. La garza también se llama kahva. El ave cakravāka recibe los nombres koka y cakra; y el kādamba (ganso/pato) es llamado kalahaṃsaka.

Verse 75

पतङ्गिका पुत्तिका स्यात्सरघा मधुमक्षिका सकुलदन्ती निर्दंष्ट्रेति ख द्विरेफपुष्पलिड्भृङ्गषट्पदभ्रमराअलयः

‘Pataṅgikā’ y ‘puttikā’ son nombres de la “abeja”; asimismo ‘saraghā’ y ‘madhumakṣikā’. También se dice que ‘sakuladantī’ y ‘nirdaṃṣṭrā’ son sus denominaciones. Además, ‘dvirepha’, ‘puṣpaliṭ’, ‘bhṛṅga’, ‘ṣaṭpada’, ‘bhramara’ y ‘ālaya’ son sinónimos de la “abeja”.

Verse 76

केकी शिख्यस्य वाक्केका शकुन्तिशकुनिद्विजाः स्त्री पक्षतिः पक्षमूलञ्चञ्चुस्तोटिरुभे स्त्रियौ

Para el “pavo real”, la palabra es kekī; su cresta se llama śikhā; y su grito se denomina kekā. Śakunti y śakuni son términos femeninos que significan “ave”. Pakṣati designa el ala, y pakṣamūla la raíz o base del ala. Caṅcu (pico) y stoṭi (pico/hocico) son ambos términos femeninos.

Verse 77

गतिरुड्डिनसण्डीनौ कुलायो नीडमस्त्रियां पेशी कोषो द्विहीने ऽण्डं पृथुकः शावकः शिशुः

Gati, uḍḍina y saṇḍīna son términos para “ave”; kulāya y nīḍa son términos para “nido”. Peśī y koṣa designan una envoltura o vaina. Aṇḍa significa “huevo” (y también “testículo”). Pṛthuka, śāvaka y śiśu son términos para “cría”, “hijo” o “descendencia”.

Verse 78

पोतः पाको ऽर्भको डिम्भः सन्दोहव्यूहको गणः स्तोमौघनिकरव्राता निकुरम्बं कदम्बकं सङ्घातसञ्चयौ वृन्दं पुञ्जराशी तु कूटकं

Pota, pāka, arbhaka y ḍimbha significan “niño/infante”. Sandoha, vyūha y gaṇa significan “asamblea” o “colección”. Stoma, ogha, nikara y vrāta significan “masa”, “montón” o “multitud”. Nikuramba y kadambaka significan “racimo” o “conjunto en ramillete”. Saṅghāta y sañcaya significan “acumulación”. Vṛnda significa “grupo”. Puñja y rāśi significan “pila/montón”, y kūṭaka también denota “montón apilado”.