Shloka 15

गर्भ-व्यवस्था, देवकी-गर्भ-स्तुति (गर्भस्तुतिः), जगदन्तर्गत-हरि-प्रतिपादनम्

Devanagari script

भूर्लोको ऽथ भुवर्लोकः स्वर्लोको ऽथ महर् जनः तपश् च ब्रह्मलोकश् च ब्रह्माण्डम् अखिलं शुभे

Transliteration

bhūrloko 'tha bhuvarlokaḥ svarloko 'tha mahar janaḥ tapaś ca brahmalokaś ca brahmāṇḍam akhilaṃ śubhe

Translation

O auspicious one, Bhūr-loka, Bhuvar-loka, Svarga-loka, and then Maharloka, Janaloka, Tapoloka, and Brahmaloka—these, arrayed in ordered tiers, together form the entire brahmāṇḍa, the complete universe.

Word by Word

• भूर्लोकः: the Bhū-loka (earth-world)
• भूर्लोकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूः (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भूः-लोकः = पृथिव्याः लोकः)

• अथ: then/and next
• अथ: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अनुक्रमसूचक-अव्यय (conjunctive/sequence particle)

• भुवर्लोकः: the Bhuvar-loka (mid-region world)
• भुवर्लोकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भुवर् (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (भुवर्-लोकः)

• स्वर्लोकः: the Svar-loka (heavenly world)
• स्वर्लोकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्वर् (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (स्वर्-लोकः)

• अथ: then/and next
• अथ: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अनुक्रमसूचक-अव्यय (conjunctive/sequence particle)

• महर्: Mahar (i.e., Mahar-loka)
• महर्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महर् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अव्ययवत्-प्रयोगः (महर्-लोकः इत्यर्थे)

• जनः: Jana (i.e., Jana-loka)
• जनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (जनलोकः इत्यर्थे)

• तपः: Tapa (i.e., Tapo-loka)
• तपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (तपोलोकः इत्यर्थे)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• ब्रह्मलोकः: Brahma-loka
• ब्रह्मलोकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्रह्मणः लोकः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• ब्रह्माण्डम्: the cosmic egg; the universe
• ब्रह्माण्डम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + अण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्रह्मणः अण्डम्)

• अखिलम्: entire, whole
• अखिलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (ब्रह्माण्डम् इति विशेष्यस्य)

• शुभे: O auspicious lady
• शुभे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th case), एकवचन; संबोधनम्

Speaker

Sage Parāśara (addressing Maitreya)

Cosmological Context

Cosmic Hierarchy: Lokas

Philosophical Teaching

Concept: The universe is structured as a graded series of lokas within the brahmāṇḍa.

Vedantic Theme: Dharma

Application: Contemplate the layered cosmos to cultivate humility and a sense of sacred order in life.

Vishishtadvaita: Cosmic plurality (many lokas) is held within a single ordered brahmāṇḍa under the Lord’s governance, supporting unity-with-difference.

Vaishnava Theology

Vishnu Form: Narayana (cosmic)

Characters & Entities

• Bhūr-loka
• Bhuvar-loka
• Svar-loka
• Maharloka
• Janaloka
• Tapoloka
• Brahmaloka
• Brahmāṇḍa

FAQs

What is the significance of the seven lokas listed in this Vishnu Purana verse?

They present the classical Purāṇic vertical structure of the universe, showing how the brahmāṇḍa is organized into ascending realms from Bhūr up to Brahmaloka.

How does Sage Parāśara explain the universe’s structure to Maitreya here?

He enumerates the major upper worlds in sequence, framing them collectively as the complete brahmāṇḍa—an ordered totality rather than unrelated regions.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this cosmological context?

Even when Vishnu is not named in the line, the Vishnu Purana’s cosmology functions as an expression of divine sovereignty—an intelligible cosmic order ultimately grounded in the Supreme Reality identified with Vishnu.