Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

इक्ष्वाकुवंश-प्रसङ्गः, पुरंजय-दैवसाहाय्य-कथा, युवनाश्व-मांधातृ-उत्पत्तिः, सौभरि-वैराग्योपदेशः

ऊचुश् चैनं । भो भोः क्षत्रियवर्यास्माभिर् अभ्यर्थितेन भवतास्माकम् अरातिवधोद्यतानां साहाय्यं कृतम् इच्छामः । तद् भवतास्माकम् अभ्यागतानां प्रणयभङ्गो न कार्यः । इत्य् उक्तः पुरंजयः प्राह । सकलत्रैलोक्यनाथो यो ऽयं युष्माकम् इन्द्रः शतक्रतुर् अस्य यद्य् अहं स्कन्धारूढो युष्मदरातिभिः सह योत्स्ये तदाहं भवतां सहायः । इत्य् आकर्ण्य समस्तदेवैर् इन्द्रेण च बाढम् इत्य् एवं समन्विच्छितम् ॥

ūcuś cainaṃ | bho bhoḥ kṣatriyavaryāsmābhir abhyarthitena bhavatāsmākam arātivadhodyatānāṃ sāhāyyaṃ kṛtam icchāmaḥ | tad bhavatāsmākam abhyāgatānāṃ praṇayabhaṅgo na kāryaḥ | ity uktaḥ puraṃjayaḥ prāha | sakalatrailokyanātho yo 'yaṃ yuṣmākam indraḥ śatakratur asya yady ahaṃ skandhārūḍho yuṣmadarātibhiḥ saha yotsye tadāhaṃ bhavatāṃ sahāyaḥ | ity ākarṇya samastadevair indreṇa ca bāḍham ity evaṃ samanvicchitam ||

They said to him: “O best of kṣatriyas, since you have been entreated by us, we desire that you render aid to us who are poised to slay our foes. Therefore, for us who have come to you in trust, do not break the bond of friendship.” Thus addressed, Puraṁjaya replied: “Indra—your Śatakratu—is the lord of all the three worlds. If I, mounted upon his shoulders, should fight together with you against your enemies, then indeed I shall be your ally.” Hearing this, all the gods, and Indra as well, consented, saying, “So be it”—and thus the agreement was settled.

ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, बहुवचन
and
:
Sambandha
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
एनम्him
एनम्:
Karma
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
भोO!
भो:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeIndeclinable
Rootभो (अव्यय)
Formसम्बोधन-निपात (vocative particle)
भोःO!
भोः:
Sambodhana
TypeIndeclinable
Rootभोः (अव्यय)
Formसम्बोधन-निपात (vocative particle)
क्षत्रियवर्यbest of kṣatriyas
क्षत्रियवर्य:
Sambodhana
TypeNoun
Rootक्षत्रिय+वर्य (प्रातिपदिक); क्षत्रिय-वर्य (समास)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
अस्माभिःby us
अस्माभिः:
Karana (Agent/करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, बहुवचन
अभ्यर्थितेनrequested
अभ्यर्थितेन:
Karana (Qualifier/करण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअभि+अर्थ् (धातु)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘requested’ (qualifying bhavatā)
भवताby you
भवता:
Karana (Agent/करण)
TypeNoun
Rootभवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (आदरार्थ)
अस्माकम्of us; our
अस्माकम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
अरातिवधोद्यतानाम्of us who are ready to slay the enemies
अरातिवधोद्यतानाम्:
Sambandha (Genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootअराति+वध+उद्यत (प्रातिपदिक); अराति-वध-उद्यत (समास)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; अस्माकम् इति सम्बन्ध; ‘ready for enemy-slaying’
साहाय्यम्help
साहाय्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसाहाय्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
कृतम्done; granted
कृतम्:
Kriya (Predicate)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘done/granted’ (predicate)
इच्छामःwe desire
इच्छामः:
Kriya
TypeVerb
Rootइष्/इच्छ् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
तत्therefore
तत्:
Sambandha
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम/निपात)
Formतत्-निपात (therefore/then)
भवताby you
भवता:
Karana (Agent/करण)
TypeNoun
Rootभवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (आदरार्थ)
अस्माकम्of us
अस्माकम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
अभ्यागतानाम्of us who have come
अभ्यागतानाम्:
Sambandha (Genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootअभि+आ+गम् (धातु)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘having come/arrived’
प्रणयभङ्गःbreach of friendship/affection
प्रणयभङ्गः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रणय+भङ्ग (प्रातिपदिक); प्रणय-भङ्ग (समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
not
:
Pratishedha
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation)
कार्यःshould be done
कार्यः:
Kriya-vishesana/Predicate
TypeAdjective
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषण ‘to be done’
इतिthus
इति:
Sambandha
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरणार्थक अव्यय
उक्तःbeing thus addressed
उक्तः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootवच् (धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘having been addressed/said to’
पुरंजयःPuraṃjaya
पुरंजयः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरंजय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्राहsaid
प्राह:
Kriya
TypeVerb
Rootप्र+अह्/ब्रू (धातु)
Formलिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन
सकलत्रैलोक्यनाथःlord of all the three worlds
सकलत्रैलोक्यनाथः:
Karta (Apposition)
TypeNoun
Rootसकल+त्रैलोक्य+नाथ (प्रातिपदिक); सकल-त्रैलोक्य-नाथ (समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यःwho
यः:
Karta (Relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक
अयम्this
अयम्:
Karta
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
युष्माकम्of you
युष्माकम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Karta
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
शतक्रतुःŚatakratu (of a hundred rites)
शतक्रतुः:
Karta (Apposition)
TypeNoun
Rootशत+क्रतु (प्रातिपदिक); शत-क्रतु (समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; इन्द्रस्य उपाधि
अस्यof him
अस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन
यदिif
यदि:
Sambandha
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formशर्तवाचक अव्यय (conditional)
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन
स्कन्धारूढःmounted on (his) shoulder
स्कन्धारूढः:
Karta (Qualifier)
TypeAdjective
Rootस्कन्ध+आरूढ (कृदन्त); स्कन्ध-आरूढ (समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘mounted on the shoulder’
युष्मदरातिभिःwith your enemies
युष्मदरातिभिः:
Karana (Companion/करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद्+अराति (प्रातिपदिक); युष्मद्-अराति (समास)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
सहtogether with
सह:
Sahakaraka (Accompaniment/सह)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसह-योगे अव्यय (preposition/adverb: with)
योत्स्येI will fight
योत्स्ये:
Kriya
TypeVerb
Rootयुध् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
तदाthen
तदा:
Kala
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (then)
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन
भवताम्of you
भवताम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootभवत् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, बहुवचन (आदरार्थ)
सहायःhelper/ally
सहायः:
Karta (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootसहाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरणार्थक अव्यय
आकर्ण्यhaving heard
आकर्ण्य:
Purvakala
TypeVerb
Rootआ+कर्ण् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having heard’
समस्तदेवैःby all the gods
समस्तदेवैः:
Karana (Agent/करण)
TypeNoun
Rootसमस्त+देव (प्रातिपदिक); समस्त-देव (समास)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
इन्द्रेणby Indra
इन्द्रेण:
Karana (Agent/करण)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
बाढम्certainly
बाढम्:
Sambandha
TypeIndeclinable
Rootबाढम् (अव्यय)
Formसमर्थन/स्वीकृतिवाचक अव्यय (assent: certainly)
इतिthus
इति:
Sambandha
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरणार्थक अव्यय
एवम्thus
एवम्:
Kriya-vishesana
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (thus/in this way)
समन्विच्छितम्was agreed upon
समन्विच्छितम्:
Kriya (Predicate)
TypeVerb
Rootसम्+अनु+इष् (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘was agreed upon/assented to’

First: the gods (Devas) addressing Puraṁjaya; Then: Puraṁjaya replying (reported by the Purāṇic narrator in the larger Parasara→Maitreya frame)

Cosmic Hierarchy: Lokas

Concept: A righteous alliance is sealed by trust (praṇaya) and kept by honoring one’s word in service of a larger dharmic cause.

Vedantic Theme: Dharma

Application: Maintain integrity in commitments; collaborate with rightful authority for protective action rather than ego-driven heroism.

Vishishtadvaita: Cooperation between divine order (devas) and a human king as instrument aligns with the view that souls function as real modes/servants of Bhagavān’s purpose.

Vamsha: Surya

Dharma Exemplar: Friendship/loyalty (praṇaya) and kṣatriya alliance in defense of order

Key Kings: Puranjaya, Indra

Bhakti Type: Dasya

P
Puraṁjaya
I
Indra (Śatakratu)
D
Devas (the gods)
T
Trailokya (the three worlds)

FAQs

It signifies a sanctioned alliance of royal power with divine sovereignty—kṣatriya strength becomes effective when aligned with Indra’s world-ordering authority.

The gods appeal to praṇaya (trusted friendship), implying that refusing aid after accepting a request would be a moral breach; the narrative treats loyalty and protection as dharmic obligations.

Even when gods and kings act, their legitimacy rests on a higher cosmic order; Indra’s ‘lordship of the three worlds’ functions as a visible emblem of that overarching sovereignty ultimately grounded in Purāṇic theism.