Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

विष्ण्वाराधन-फलम् तथा वर्णधर्माः

Worship of Vishnu through Varṇa-dharma

भौमान् मनोरथान् स्वर्गं स्वर्गवन्द्यं तथास्पदम् प्राप्नोत्य् आराधिते विष्णौ निर्वाणम् अपि चोत्तमम्

bhaumān manorathān svargaṃ svargavandyaṃ tathāspadam prāpnoty ārādhite viṣṇau nirvāṇam api cottamam

When Viṣṇu is truly worshipped, one attains the fulfillment of earthly desires, heaven, and even that exalted station revered by the dwellers of heaven—and beyond these, the supreme nirvāṇa itself.

भौमान्earthly
भौमान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootभौम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषण
मनोरथान्desires, wishes
मनोरथान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमनोरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः मनस् + रथ (षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘मनसः रथः’)
स्वर्गम्heaven
स्वर्गम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्वर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
स्वर्गवन्द्यम्venerated in heaven
स्वर्गवन्द्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootस्वर्ग + वन्द्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः स्वर्गे (सप्तमी) वन्द्यः इति—सप्तमी-तत्पुरुषः (‘worshipped in heaven’)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
आस्पदम्abode, seat
आस्पदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआस्पद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
प्राप्नोतिattains
प्राप्नोति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√आप् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
आराधितेwhen (he is) worshipped
आराधिते:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeVerb
Rootआ-राध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), सप्तमी-एकवचन (locative singular)
विष्णौin/with regard to Vishnu
विष्णौ:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
निर्वाणम्liberation, nirvana
निर्वाणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनिर्वाण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अपिalso, even
अपि:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
उत्तमम्supreme
उत्तमम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

Speaker: Parasara

Topic: विष्ण्वाराधनस्य फल-क्रमः—भौम-स्वर्ग-परमपद-निर्वाणम्

Teaching: Devotional

Quality: revealing

Cosmic Hierarchy: Lokas

Concept: विष्ण्वाराधनं लौकिक-सिद्धिं, स्वर्ग-भोगं, ततोऽपि देव-वन्द्यं परमस्थानं, अन्ततः उत्तम-निर्वाणं च ददाति।

Vedantic Theme: Moksha

Application: उपासना-प्रेरणार्थं फल-क्रमं ज्ञात्वा, लौकिकफल-आसक्तिं शिथिलीकृत्य परमलक्ष्यं (निर्वाण/मोक्ष) अभिमुखीकुर्यात्।

Vishishtadvaita: मोक्षः ‘निर्वाणम्’ इत्युक्तः अपि विष्णोः ‘पद’रूपेण—भगवत्सायुज्य/सेवा-लक्षणः, न केवलं शून्यत्वम्।

Vishnu Form: Narayana

Bhakti Type: Shanta

V
Vishnu
S
Svarga

FAQs

This verse presents Vishnu-worship as uniquely complete: it grants worldly aims, heavenly attainments, and ultimately the highest liberation (nirvāṇa).

Parāśara frames them as a graded sequence: devotion to Vishnu can fulfill legitimate earthly and heavenly aspirations, yet it culminates in the supreme end—nirvāṇa.

Vishnu is portrayed as the sovereign bestower of all results, including mokṣa, implying His status as the Supreme Reality and final refuge beyond even svarga.