Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

जलंधरयुद्धे मायाप्रयोगः — Jalandhara’s Māyā in the Battle with Śiva

अंतर्धानगतां मायां दृष्ट्वा बुद्धो हि शंकरः । चुक्रोधातीव संहारी लौकिकीं गतिमाश्रितः

aṃtardhānagatāṃ māyāṃ dṛṣṭvā buddho hi śaṃkaraḥ | cukrodhātīva saṃhārī laukikīṃ gatimāśritaḥ

Seeing Māyā vanish into concealment, Śaṅkara understood the matter clearly; then the great Dissolver, Lord of saṃhāra, grew intensely wrathful, assuming a worldly mode of action for the sake of the battle.

antardhāna-gatāmgone into hiding, vanished
antardhāna-gatām:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootantardhāna (प्रातिपदिक) + gata (गम्-धातु से क्त)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; tatpuruṣa “gone into disappearance/hidden”; qualifies māyām
māyāmmāyā, illusion
māyām:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootmāyā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootdṛś (धातु) + ktvā (क्त्वा)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त अव्यय) “having seen”
buddhaḥaware, awakened
buddhaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootbudh (धातु) + kta (क्त) / buddha (प्रातिपदिक)
FormKṛdanta PPP used adjectivally, Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; “aware/awakened”; agrees with śaṃkaraḥ
hiindeed
hi:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
FormNipāta (particle), emphasis
śaṃkaraḥŚaṅkara
śaṃkaraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootśaṃkara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
cukrodhabecame angry
cukrodha:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootkrudh (धातु)
FormLiṭ-lakāra (Perfect/लिट्), Prathama-puruṣa, Ekavacana, Parasmaipada
atīvaexceedingly
atīva:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootatīva (अव्यय)
FormIntensifier adverb (kriyāviśeṣaṇa)
saṃhārīthe destroyer
saṃhārī:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootsaṃ-hṛ (धातु) + ṇin (णिन्)
FormAgent noun (कर्तृवाचक कृदन्त) with ṇin; Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; epithet of Śiva
laukikīmworldly
laukikīm:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootlaukika (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; qualifies gatim
gatimstate, course
gatim:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootgati (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana
āśritaḥhaving resorted to
āśritaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootā-śri (धातु) + kta (क्त)
FormKṛdanta PPP, Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; takes object gatim: “having resorted to”

Suta Goswami

Tattva Level: pati

Shiva Form: Rudra

S
Shiva
M
Maya

FAQs

The verse highlights that Shiva is never deluded by Māyā; He recognizes concealment instantly and, for the protection of cosmic order, manifests an appropriate (worldly) mode—showing that the Lord remains transcendent even while acting within the world.

It supports Saguna-upāsanā: devotees worship Shiva as the active Lord who engages in līlā—taking forms and emotions like ‘wrath’ to subdue adharma—while the Linga signifies His unchanging, formless reality behind these manifest actions.

A practical takeaway is japa of the Pañcākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”) with steady discrimination (viveka) to see through Māyā’s concealment, supported by Shaiva markers like Tripuṇḍra (bhasma) and Rudrākṣa as reminders of Shiva’s saṃhāra of inner delusion.