Previous Verse
Next Verse

Shloka 36

पूर्वगतिवर्णनम् (Pūrvagati-varṇana) — “Description of the Prior Course / Earlier Lineage Account”

इत्युक्त्वा पुनरप्याह गतक्रोधो मुनीश्वरः । शिवं संस्मृत्य मनसा ज्ञानदं भुक्तिमुक्तिदम्

ityuktvā punarapyāha gatakrodho munīśvaraḥ | śivaṃ saṃsmṛtya manasā jñānadaṃ bhuktimuktidam

Having spoken thus, the lord among sages—his anger now gone—spoke again, mentally remembering Śiva, the giver of true knowledge, who bestows both worldly enjoyment (bhukti) and final liberation (mukti).

itithus
iti:
Vākyārtha-dyotaka (वाक्यार्थ-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormParticle/quotative (इति-प्रयोग)
uktvāhaving said
uktvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त अव्यय-भाव), from √vac; action prior to main verb
punaragain
punar:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
FormAdverb (पुनरित्यादि क्रियाविशेषण)
apialso/even
api:
Sambandha-dyotaka (सम्बन्ध-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormParticle (सम्भावना/समुच्चयार्थक)
āhasaid/spoke
āha:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootah (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); parasmaipada
gata-krodhaḥwhose anger had gone; calm
gata-krodhaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootgata (गम्-धातु, क्त-प्रत्यय कृदन्त) + krodha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); बहुव्रीहि: yasya krodhaḥ gataḥ saḥ
muni-īśvaraḥlord of sages
muni-īśvaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmuni (प्रातिपदिक) + īśvara (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुष: munīnām īśvaraḥ
śivamŚiva
śivam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśiva (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन)
saṃsmṛtyahaving remembered
saṃsmṛtya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootsmṛ (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), with prefix sam-; prior action
manasāwith the mind
manasā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (तृतीया/3), Singular (एकवचन)
jñāna-damgiver of knowledge
jñāna-dam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootjñāna (प्रातिपदिक) + da (√dā धातु, द-प्रत्यय/दन्-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन); karmadhāraya/tatpurusha sense: jñānaṃ dadāti iti; adjective qualifying śivam
bhukti-mukti-damgiver of enjoyment and liberation
bhukti-mukti-dam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhukti (प्रातिपदिक) + mukti (प्रातिपदिक) + da (√dā धातु, द-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन); द्वन्द्व (itaretara) bhukti-mukti + tatpurusha with -da: giver of both enjoyment and liberation; adjective qualifying śivam

Suta Goswami (narrating the episode; quoting a sage speaking after remembering Shiva)

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Sthala Purana: Not a Jyotirliṅga episode; it is a narrative hinge: the sage pacifies anger and recollects Śiva as jñānada and bhukti-muktida, highlighting Śiva’s role as bestower of both worldly and transcendent fruits.

Significance: Encourages smaraṇa (remembrance) of Śiva as a direct means to pacify passions and orient the mind toward knowledge and liberation.

Type: stotra

Shakti Form: Pārvatī

Role: teaching

S
Shiva

FAQs

It highlights Śiva as Pati—the supreme Lord who removes agitation (anger) and, when remembered with a purified mind, grants jñāna that leads the soul from worldly aims (bhukti) toward final release (mukti).

The verse emphasizes manasa-smaraṇa (mental recollection) of Śiva, which complements external worship such as Liṅga-pūjā; in Saguna devotion, remembering Śiva’s compassionate, knowledge-giving form is itself a valid mode of upāsanā.

A simple practice is Shiva-smaraṇa: calm the mind, let anger subside, and mentally contemplate Śiva while repeating a mantra such as the Pañcākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”) as an inner offering.