HomeRig VedaMandala 9Sukta 97Mantra 46
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 46

Sukta 9.97

Rishi: Pavamāna Soma seers (Anukramaṇī attribution within RV 9 corpus; exact individual uncertain here)
Devata: Soma Pavamāna (with explicit offering ‘for Indra’)
Chandas: Jagatī (probable; confirm by metrical scan)

एष स्य ते पवत इन्द्र सोमश्चमूषु धीर उशते तवस्वान् । स्वर्चक्षा रथिरः सत्यशुष्मः कामो न यो देवयतामसर्जि ॥

ए॒ष स्य ते॑ पवत इन्द्र॒ सोम॑श्च॒मूषु॒ धीर॑ उश॒ते तव॑स्वान् । स्व॑र्चक्षा रथि॒रः स॒त्यशु॑ष्म॒: कामो॒ न यो दे॑वय॒तामस॑र्जि ॥

eṣá syá te pavate indra sómaś camū́ṣu dhī́ra uśaté távasvān | svàr-cakṣā rathiráḥ satyá-śuṣmaḥ kā́mo ná yó devayatā́m asarji ||

This Soma flows for thee, O Indra—wise and eager in the bowls, full of power. He is visioned by the light (sun-eyed), moving like a chariot, with a true and irresistible force; like Desire itself he is released for those who turn godward.

ए॒षः । स्यः । ते॒ । प॒व॒ते॒ । इ॒न्द्र॒ । सोमः॑ । च॒मूषु॑ । धीरः॑ । उ॒श॒ते । तव॑स्वान् । स्वः॑ऽचक्षाः । र॒थि॒रः । स॒त्यऽशु॑ष्मः । कामः॑ । न । यः । दे॒व॒ऽय॒ताम् । अस॑र्जि ॥एषः । स्यः । ते । पवते । इन्द्र । सोमः । चमूषु । धीरः । उशते । तवस्वान् । स्वःचक्षाः । रथिरः । सत्यशुष्मः । कामः । न । यः । देवयताम् । असर्जि ॥eṣaḥ | syaḥ | te | pavate | indra | somaḥ | camūṣu | dhīraḥ | uśate | tavasvān | svaḥ-cakṣāḥ | rathiraḥ | satya-śuṣmaḥ | kāmaḥ | na | yaḥ | deva-yatām | asarji

एषःthis (one)
एषः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्यःindeed, just
स्यः:
TypeIndeclinable
Rootस्य (निपात/प्रागृह्य-प्रयोगः; देइक्तिक-एन्क्लिटिक)
तेto/for you; of you
ते:
सम्प्रदान/सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पवतेis purified; flows (as purified)
पवते:
क्रिया
TypeVerb
Root√पू (पवते) / √पु (to purify)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सोमःSoma
सोमः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
चमूषुin the ladles/cups
चमूषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootचमू (प्रातिपदिक)
धीः(as) inspired thought; wise (one)
धीः:
कर्तृ (विशेषण-भावेन) / भावः
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक)
उशतेdesires; longs
उशते:
क्रिया
TypeVerb
Root√वश्/√उश् (उशते) ‘to desire, long for’
तवस्वान्mighty; possessing strength
तवस्वान्:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootतवस् (प्रातिपदिक) + वत् (मतुप्-प्रत्ययार्थः ‘possessing’)
स्वर्चक्षाःbright-eyed; having radiant sight
स्वर्चक्षाः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootस्वर् (स्वः/स्वर् ‘light, heaven’) + चक्षस् (प्रातिपदिक) / चक्ष्-सम्बद्धम्
रथिरःchariot-borne; charioteering
रथिरः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootरथि-र (प्रातिपदिक; ‘charioteer-like/going by chariot’)
सत्यशुष्मःof true vigor; truly powerful
सत्यशुष्मः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक) + शुष्म (प्रातिपदिक ‘might, vigor’) (समासः)
कामःdesire; longing
कामः:
उपमान (उपमेय-सम्बन्धः) / कर्तृ-विशेषणम्
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवयताम्of the god-seeking (worshippers)
देवयताम्:
सम्बन्ध
TypeAdjective (substantivized)
Rootदेवयत् (प्रातिपदिक; ‘god-seeking, pious’)
असर्जिwas released; was sent forth
असर्जि:
क्रिया
TypeVerb
Root√सृज् (to let go, send forth)