HomeRig VedaMandala 9Sukta 97Mantra 22
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 22

Sukta 9.97

Rishi: Soma Pavamāna seers
Devata: Soma Pavamāna (with vāk and gāvaḥ as assisting powers)
Chandas: Jagatī (likely; confirm metrically)

तक्षद्यदी मनसो वेनतो वाग्ज्येष्ठस्य वा धर्मणि क्षोरनीके । आदीमायन्वरमा वावशाना जुष्टं पतिं कलशे गाव इन्दुम् ॥

तक्ष॒द्यदी॒ मन॑सो॒ वेन॑तो॒ वाग्ज्येष्ठ॑स्य वा॒ धर्म॑णि॒ क्षोरनी॑के । आदी॑माय॒न्वर॒मा वा॑वशा॒ना जुष्टं॒ पतिं॑ क॒लशे॒ गाव॒ इन्दु॑म् ॥

tákṣad yádī manáso vénato vā́g jyéṣṭhasya vā dhármaṇi kṣór anī́ke | ā́d īm ā́yan váram ā́ vāvaśānā́ juṣṭáṃ pátiṃ kalaśé gā́va índum ||

When the Word, moved by the desiring mind, fashions him in the law of the supreme, in the shining face of the milk, then the seeking powers come to him, yearning for the boon: the rays (cows) in the vessel take the beloved lord, the Indu, into the jar.

तक्ष॑त् । यदि॑ । मन॑सः । वेन॑तः । वाक् । ज्येष्ठ॑स्य । वा॒ । धर्म॑णि । क्षोः । अनी॑के । आत् । ई॒म् । आ॒य॒न् । वर॑म् । आ । वा॒व॒शा॒नाः । जुष्ट॑म् । पति॑म् । क॒लशे॑ । गावः॑ । इन्दु॑म् ॥तक्षत् । यदि । मनसः । वेनतः । वाक् । ज्येष्ठस्य । वा । धर्मणि । क्षोः । अनीके । आत् । ईम् । आयन् । वरम् । आ । वावशानाः । जुष्टम् । पतिम् । कलशे । गावः । इन्दुम् ॥takṣat | yadi | manasaḥ | venataḥ | vāk | jyeṣṭhasya | vā | dharmaṇi | kṣoḥ | anīke | āt | īm | āyan | varam | ā | vāvaśānāḥ | juṣṭam | patim | kalaśe | gāvaḥ | indum

तक्षत्fashioned, formed
तक्षत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootतक्ष् (धातु)
यत्when/that which
यत्:
(सम्बन्धक)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
indeed, just
:
(निपात)
TypeIndeclinable
Rootई (निपात) / इति-प्रकारः
मनसःof the mind
मनसः:
सम्बन्ध (genitive) / अधिकरण-सम्बन्धः
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
वेनतःof the inspired/seer-like (one)
वेनतः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun/Adjective
Rootवेन (प्रातिपदिक) / वेनत् (वेदिक-रूप)
वाक्speech
वाक्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
ज्येष्ठस्यof the eldest/foremost
ज्येष्ठस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeAdjective
Rootज्येष्ठ (प्रातिपदिक)
वाor
वा:
(निपात)
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
धर्मणिin the law/ordinance, in the established order
धर्मणि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootधर्मन् (प्रातिपदिक)
क्षोरनीकेin the bright-faced/razor-edged (place/condition)
क्षोरनीके:
अधिकरण
TypeNoun/Adjective
Rootक्षोरनीक (प्रातिपदिक; वेदिक-समास)
आत्then, thereafter
आत्:
(सम्बन्धक)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग) + त् (निपात) → आत्
ईम्him/it
ईम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम) → ईम् (वेदिक-एन्क्लिटिक)
आयन्they came/approached
आयन्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootइ (धातु) + आ (उपसर्ग) → आ-इ
वरम्the choice boon / the best
वरम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootवर (प्रातिपदिक)
towards, unto
:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
वावशानाdesiring, eager
वावशाना:
कर्तृ (विशेषणम्) / सहकर्तृ
TypeParticiple
Rootवाश्/ववश् (धातु; वेदिक) → वावशान (कृदन्त)
जुष्टम्pleasing, welcomed
जुष्टम्:
कर्म-विशेषण
TypeParticiple/Adjective
Rootजुष् (धातु) → जुष्ट (कृदन्त)
पतिम्lord, master
पतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
कलशेin the vessel (soma-jar)
कलशे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootकलश (प्रातिपदिक)
गावःthe cows (i.e., milk/streams; also literal cows)
गावः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
इन्दुम्the Soma-drop, Indu
इन्दुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक)