HomeRig VedaMandala 9Sukta 89Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 9.89

Devata: Soma Pavamāna

राजा सिन्धूनामवसिष्ट वास ऋतस्य नावमारुहद्रजिष्ठाम् । अप्सु द्रप्सो वावृधे श्येनजूतो दुह ईं पिता दुह ईं पितुर्जाम् ॥

राजा॒ सिन्धू॑नामवसिष्ट॒ वास॑ ऋ॒तस्य॒ नाव॒मारु॑ह॒द्रजि॑ष्ठाम् । अ॒प्सु द्र॒प्सो वा॑वृधे श्ये॒नजू॑तो दु॒ह ईं॑ पि॒ता दु॒ह ईं॑ पि॒तुर्जाम् ॥

rājā́ síndhūnām avasiṣṭa vā́sa ṛtásya nā́vam ā́ruhad rájiṣṭhām | apsú drapsó vāvṛdhe śyená-jūto dúha īm pitā́ dúha īm pitúr jām ||

King of the rivers, O Vasiṣṭha, he has put on his vesture; he has mounted the swiftest boat of ṛta. In the waters the drop has grown, driven by the falcon-force; the Father milks him forth, and he milks forth the kinship of the Father.

राजा॑ । सिन्धू॑नाम् । अ॒व॒सि॒ष्ट॒ । वासः॑ । ऋ॒तस्य॑ । नाव॑म् । आ । अ॒रु॒ह॒त् । रजि॑ष्ठाम् । अ॒प्ऽसु । द्र॒प्सः । व॒वृ॒धे॒ । श्ये॒नऽजू॑तः । दु॒हे । ई॒म् । पि॒ता । दु॒हे । ई॒म् । पि॒तुः । जाम् ॥राजा । सिन्धूनाम् । अवसिष्ट । वासः । ऋतस्य । नावम् । आ । अरुहत् । रजिष्ठाम् । अप्सु । द्रप्सः । ववृधे । श्येनजूतः । दुहे । ईम् । पिता । दुहे । ईम् । पितुः । जाम् ॥rājā | sindhūnām | avasiṣṭa | vāsaḥ | ṛtasya | nāvam | ā | aruhat | rajiṣṭhām | ap-su | drapsaḥ | vavṛdhe | śyena-jūtaḥ | duhe | īm | pitā | duhe | īm | pituḥ | jām

राजाking (sovereign)
राजा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक) < √राज्
सिन्धूनाम्of the rivers/streams
सिन्धूनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसिन्धु (प्रातिपदिक)
अवसिष्टO most excellent/most helpful (epithet)
अवसिष्ट:
सम्बोधन
TypeNoun/Adjective (vocative epithet)
Rootअवसिष्ट (सम्बोधन-रूप; प्रातिपदिक अवसिष्ट)
वासःdwelling, abode (seat)
वासः:
कर्तृ (समनाधिकरण/विशेष्य)
TypeNoun
Rootवासस्/वास (प्रातिपदिक)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/truth)
ऋतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
नावम्boat, ship
नावम्:
कर्म
TypeNoun
Rootनौ/नाव् (प्रातिपदिक)
आरुहत्mounted, ascended
आरुहत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootआ-√रुह्
रजिष्ठाम्the swiftest/most rapid
रजिष्ठाम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरजिष्ठ (प्रातिपदिक; अतिशय-तमत्)
अप्सुin the waters
अप्सु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
द्रप्सःdrop; Soma-drop
द्रप्सः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्रप्स (प्रातिपदिक)
वावृधेhas grown, has increased
वावृधे:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृध् (वर्धने) [वावृध्- (परिपूर्ण/आवृत्त-रूप)]
श्येनजूतःsped like a falcon / falcon-driven
श्येनजूतः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective (compound epithet)
Rootश्येन-जूत (समास: श्येन + जूत < √जु/√जव् ‘to speed/impel’)
दुहःmilker, one who milks
दुहः:
कर्तृ
TypeAgent noun (participle-like)
Rootदुह् (प्रातिपदिक/कृदन्त: √दुह् + कर्तरि -अः)
ईम्indeed, just
ईम्:
(निपात; क्रियाविशेषण/प्रयोग-बल)
TypeIndeclinable
Rootईम् (निपात/अव्यय)
पिताfather
पिता:
कर्तृ (समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
दुहःmilker
दुहः:
कर्तृ
TypeAgent noun (participle-like)
Rootदुह् (कृदन्त: √दुह् + कर्तरि -अः)
ईम्indeed
ईम्:
(निपात)
TypeIndeclinable
Rootईम् (अव्यय)
पितुःof the father
पितुः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
जाम्offspring/kin; (here) the child/lineage
जाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजा/जामि (प्रातिपदिक; ‘kin/offspring/lineage’)