HomeRig VedaMandala 9Sukta 84Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 9.84

Rishi: Ascribed in RV 9 to Pavāmāna seers (exact attribution for 9.84 not resolved from provided excerpt).
Devata: Soma Pavamāna (with Indra as receiver)
Chandas: Likely Jagatī or Triṣṭubh (verify against full hymn).

एष स्य सोमः पवते सहस्रजिद्धिन्वानो वाचमिषिरामुषर्बुधम् । इन्दुः समुद्रमुदियर्ति वायुभिरेन्द्रस्य हार्दि कलशेषु सीदति ॥

ए॒ष स्य सोम॑: पवते सहस्र॒जिद्धि॑न्वा॒नो वाच॑मिषि॒रामु॑ष॒र्बुध॑म् । इन्दु॑: समु॒द्रमुदि॑यर्ति वा॒युभि॒रेन्द्र॑स्य॒ हार्दि॑ क॒लशे॑षु सीदति ॥

eṣá syá sómaḥ pavate sahasrajíd hinvānáḥ vā́cam iṣirá̄m uṣárbudhám | índuḥ samudrám úd iyarti vāyúbhiḥ ā́ índrasya hā́rdi kalaśéṣu sīdati ||

This Soma indeed is purified, a winner of a thousand, driving forward the inspired speech—keen and dawn-awakening. The bright Indu heaves up the ocean with the winds, and comes to rest in the cups within the heart of Indra.

ए॒षः । स्यः । सोमः॑ । प॒व॒ते॒ । स॒ह॒स्र॒ऽजित् । हि॒न्वा॒नः । वाच॑म् । इ॒षि॒राम् । उ॒षः॒ऽबुध॑म् । इन्दुः॑ । स॒मु॒द्रम् । उत् । इ॒य॒र्ति॒ । वा॒युऽभिः॑ । आ । इन्द्र॑स्य । हार्दि॑ । क॒लशे॑षु । सी॒द॒ति॒ ॥एषः । स्यः । सोमः । पवते । सहस्रजित् । हिन्वानः । वाचम् । इषिराम् । उषःबुधम् । इन्दुः । समुद्रम् । उत् । इयर्ति । वायुभिः । आ । इन्द्रस्य । हार्दि । कलशेषु । सीदति ॥eṣaḥ | syaḥ | somaḥ | pavate | sahasra-jit | hinvānaḥ | vācam | iṣirām | uṣaḥ-budham | induḥ | samudram | ut | iyarti | vāyu-bhiḥ | ā | indrasya | hārdi | kalaśeṣu | sīdati

एषःthis (one)
एषः:
Kartā
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एष
स्यःindeed/this here
स्यः:
TypeParticle/Pronoun
Rootस्य (सर्वनाम-प्रातिपदिक; एषः स्यः = ‘this indeed/this here’)
सोमःSoma
सोमः:
Kartā
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
पवतेflows/purifies itself
पवते:
TypeVerb
Root√पू (पवते) ‘to purify, to flow’
सहस्रजित्winning a thousand (prizes)
सहस्रजित्:
TypeAdjective (epithet)
Rootसहस्र + √जि (जित्) (कृदन्त-समास)
हिfor/indeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
इन्वानःimpelling/urging on
इन्वानः:
Kartā
TypeParticiple
Root√इ (इन्व्/इन्) ‘to set in motion, impel’ (वर्तमान कृदन्त)
वाचम्speech
वाचम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
इषिराम्swift/impetuous
इषिराम्:
TypeAdjective
Rootइषिर (प्रातिपदिक; ‘swift/strong/refreshing’)
उषर्बुधम्awakening at dawn
उषर्बुधम्:
TypeAdjective
Rootउषर् + बुध (समास; ‘dawn-awakening/rousing at dawn’)
इन्दुःthe drop (Soma)
इन्दुः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक)
समुद्रम्the sea/ocean
समुद्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
उदियर्तिraises/sets in motion
उदियर्ति:
TypeVerb
Rootउद् + √यृ/√इ (यर्ति) ‘to raise, set in motion, send up’
वायुभिःwith the winds
वायुभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
हार्दिin the heart
हार्दि:
Adhikaraṇa
TypeNoun (locative form used adverbially)
Rootहृद् → हार्द (प्रातिपदिक; ‘in/at the heart’)
कलशेषुin the jars
कलशेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootकलश (प्रातिपदिक)
सीदतिsits/settles
सीदति:
TypeVerb
Root√सद् ‘to sit, settle, sink down’