HomeRig VedaMandala 9Sukta 81Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 9.81

Rishi: Not securely inferable from the excerpt alone.
Devata: Soma Pavamāna.
Chandas: Likely Triṣṭubh/Jagatī (requires verification).

अच्छा हि सोमः कलशाँ असिष्यददत्यो न वोळ्हा रघुवर्तनिर्वृषा । अथा देवानामुभयस्य जन्मनो विद्वाँ अश्नोत्यमुत इतश्च यत् ॥

अच्छा॒ हि सोम॑: क॒लशाँ॒ असि॑ष्यद॒दत्यो॒ न वोळ्हा॑ र॒घुव॑र्तनि॒र्वृषा॑ । अथा॑ दे॒वाना॑मु॒भय॑स्य॒ जन्म॑नो वि॒द्वाँ अ॑श्नोत्य॒मुत॑ इ॒तश्च॒ यत् ॥

ácchā hí sómaḥ kalaśā́n ásiṣyad átyo na vóḷhā raghu-vártanir vṛ́ṣā | áthā devā́nām ubháyasya jánmano vidvā́ṃ aśnoty amúta itáś ca yát ||

For Soma indeed speeds to the jars, like a swift steed bearing the load, a bull with rapid courses. Then the knower attains what belongs to the twofold birth of the gods—what is from yonder and what is from here.

अच्छ॑ । हि । सोमः॑ । क॒लशा॑न् । असि॑स्यदत् । अत्यः॑ । न । वोळ्हा॑ । र॒घुऽव॑र्तनिः । वृषा॑ । अथ॑ । दे॒वाना॑म् । उ॒भय॑स्य । जन्म॑नः । वि॒द्वान् । अ॒श्नो॒ति॒ । अ॒मुतः॑ । इ॒तः । च॒ । यत् ॥अच्छ । हि । सोमः । कलशान् । असिस्यदत् । अत्यः । न । वोळ्हा । रघुवर्तनिः । वृषा । अथ । देवानाम् । उभयस्य । जन्मनः । विद्वान् । अश्नोति । अमुतः । इतः । च । यत् ॥accha | hi | somaḥ | kalaśān | asisyadat | atyaḥ | na | voḷhā | raghu-vartaniḥ | vṛṣā | atha | devānām | ubhayasya | janmanaḥ | vidvān | aśnoti | amutaḥ | itaḥ | ca | yat

अच्छाtowards, hither
अच्छा:
Adhikaraṇa (गत्यर्थे—‘towards’)
TypeIndeclinable
Rootअञ्च् (अञ्चति) / अव्यय-प्रातिपदिक ‘अच्छा’
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
सोमःSoma
सोमः:
Kartā
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
कलशान्jars, vessels
कलशान्:
Karma
TypeNoun
Rootकलश (प्रातिपदिक)
असिष्यदत्flowed/ran (forth)
असिष्यदत्:
TypeVerb
Rootस्यन्द् (स्यन्दते/स्यन्दति) + सन्/इच्छार्थ-प्रयोग (वेद.)
अत्यःa steed, horse
अत्यः:
Kartā (उपमान-वाक्ये)
TypeNoun
Rootअत्य (प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात)
वोळ्हाa carrier, draught-animal
वोळ्हा:
Kartā (उपमान-वाक्ये)
TypeNoun (agent) / Participle-like
Rootवह् (वहति) → वोढृ/वोळ्हृ (वेद. रूप)
रघुवर्तनिःswift-tracked, moving on swift courses
रघुवर्तनिः:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective
Rootरघु + वर्तनिन् (प्रातिपदिक)
वृषाbull; vigorous one
वृषा:
Kartā-विशेषण
TypeNoun/Adjective
Rootवृषन्/वृष (प्रातिपदिक)
अथाthen
अथा:
TypeIndeclinable
Rootअथ (निपात)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
उभयस्यof both
उभयस्य:
Sambandha
TypeAdjective/Pronoun-like
Rootउभय (प्रातिपदिक)
जन्मनःof the birth/origin
जन्मनः:
Sambandha
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक)
विद्वान्knowing, wise
विद्वान्:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective (participle)
Rootविद् (वेद) → विद्वस् (प्रातिपदिक)
अश्नोतिattains, reaches
अश्नोति:
TypeVerb
Rootअश् (अश्नोति)
अमुतःfrom there, thence
अमुतः:
Apādāna (source: ‘from there’)
TypeIndeclinable/Pronoun (ablatival adverb)
Rootअमुतस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इतश्चand from here
इतश्च:
Apādāna (source: ‘from here’)
TypeIndeclinable
Rootइतस् + च
यत्what, that which
यत्:
Karma (अश्नोति—‘what(ever)’)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)