HomeRig VedaMandala 9Sukta 74Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 9.74

Rishi: Soma-pavamāna seer tradition; Kakṣīvān is explicitly named as recipient/figure within the hymn’s horizon
Devata: Soma Pavamāna (in the kalaśa)
Chandas: Jagatī (probable)

अध श्वेतं कलशं गोभिरक्तं कार्ष्मन्ना वाज्यक्रमीत्ससवान् । आ हिन्विरे मनसा देवयन्तः कक्षीवते शतहिमाय गोनाम् ॥

अध॑ श्वे॒तं क॒लशं॒ गोभि॑र॒क्तं कार्ष्म॒न्ना वा॒ज्य॑क्रमीत्सस॒वान् । आ हि॑न्विरे॒ मन॑सा देव॒यन्त॑: क॒क्षीव॑ते श॒तहि॑माय॒ गोना॑म् ॥

ádha śvetáṃ kalaśáṃ góbhir aktáṃ kārṣmánnā vājí akramīt sasavā́n | ā́ hinvire mánasā deva-yántaḥ kakṣī́vate śatá-himāya gónām ||

Then the white jar, anointed with the rays, is ascended by the victorious force as it presses on. The god-seeking ones urge it forward by the mind—towards Kakṣīvān, for the hundred-wintered abundance of luminous herds (rays of knowledge).

अध॑ । श्वे॒तम् । क॒लश॑म् । गोभिः॑ । अ॒क्तम् । कार्ष्म॑न् । आ । वा॒जी । अ॒क्र॒मी॒त् । स॒स॒ऽवान् । आ । हि॒न्वि॒रे॒ । मन॑सा । दे॒व॒ऽयन्तः॑ । क॒क्षीव॑ते । श॒तऽहि॑माय । गोना॑म् ॥अध । श्वेतम् । कलशम् । गोभिः । अक्तम् । कार्ष्मन् । आ । वाजी । अक्रमीत् । ससवान् । आ । हिन्विरे । मनसा । देवयन्तः । कक्षीवते । शतहिमाय । गोनाम् ॥adha | śvetam | kalaśam | gobhiḥ | aktam | kārṣman | ā | vājī | akramīt | sasa-vān | ā | hinvire | manasā | deva-yantaḥ | kakṣīvate | śata-himāya | gonām

अधthen, now
अध:
TypeIndeclinable
Rootअध (avyaya)
श्वेतम्white, bright
श्वेतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootश्वेत (प्रातिपदिक)
कलशम्vessel, jar (Soma-vat)
कलशम्:
Karma
TypeNoun
Rootकलश (प्रातिपदिक)
गोभिःwith cows; with milk (ritual sense)
गोभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
अक्तम्smeared, anointed
अक्तम्:
Karma
TypeParticiple/Adjective
Rootअञ्ज् (धातु) → अक्त (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
कार्ष्मन्नाby pulling/strain; with force (as by pressing/straining)
कार्ष्मन्ना:
Karaṇa
TypeNoun (instrumental) / Adverbial-instr.
Rootकार्ष्मन् (प्रातिपदिक; ‘कर्षण/कर्ष्मन्’ से, ‘खींचना/तनाव’ भाव)
वाज्यक्रमीत्strode/stepped forth swiftly (as a prize-winning/strong one)
वाज्यक्रमीत्:
TypeVerb
Rootक्रम् (धातु) + वाज्य (उपसर्ग/पूर्वपद-विशेषण ‘वाजिन्/वाज्य’ = वेगवान्/बलवान्)
ससवान्impelled/pressed; invigorated (the Soma)
ससवान्:
Kartā
TypeParticiple (perfect-like) / Adjective
Rootसव्/सू (धातु; ‘प्रेरणे/सवने’) → ससवान् (कृदन्त, वान्-प्रत्यय; परिपूर्ण/परिणत भाव)
towards, forth
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
हिन्विरेthey impel, set in motion
हिन्विरे:
TypeVerb
Rootहिन्/हिन्व् (धातु ‘प्रेरणे’)
मनसाwith mind, by intention
मनसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
देवयन्तःseeking the gods; god-ward (worshipping)
देवयन्तः:
Kartā
TypeParticiple
Rootदेवय् (धातु/denom. ‘देवान् इच्छति/देवेषु प्रवृत्तः’) → देवयन्त् (शतृ-प्रत्यय)
कक्षीवतेto Kakṣīvat (the seer)
कक्षीवते:
Sampradāna
TypeNoun (proper)
Rootकक्षीवत् (ऋषि-नाम; प्रातिपदिक)
शतहिमायto the ‘hundred-wintered’ (very aged/venerable)
शतहिमाय:
Sampradāna
TypeAdjective (epithet)
Rootशतहिम (प्रातिपदिक; शत + हिम)
गोनाम्of cows; of cattle (i.e., wealth)
गोनाम्:
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)