HomeRig VedaMandala 9Sukta 74Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 9.74

Rishi: Unknown/uncertain in provided input
Devata: Soma Pavamāna as ruler of rain/waters and leader of luminous herds; linked with Aditi and ṛta
Chandas: Jagatī (probable; verify)

महि प्सरः सुकृतं सोम्यं मधूर्वी गव्यूतिरदितेॠतं यते । ईशे यो वृष्टेरित उस्रियो वृषापां नेता य इतऊतिॠग्मियः ॥

महि॒ प्सर॒: सुकृ॑तं सो॒म्यं मधू॒र्वी गव्यू॑ति॒रदि॑तेॠ॒तं य॒ते । ईशे॒ यो वृ॒ष्टेरि॒त उ॒स्रियो॒ वृषा॒पां ने॒ता य इ॒तऊ॑तिॠ॒ग्मिय॑: ॥

máhi psáraḥ súkṛtaṃ somyáṃ mádhurvī́ gavyū́tir áditer ṛtáṃ yaté | ī́śe yó vṛ́ṣṭer itá usríyo vṛ́ṣā́pāṃ netā́ yá itá-ūtír ṛgmyáḥ ||

Great is the flowing movement—the well-made, Soma-born sweetness; wide is the pasture-path of Aditi, the ṛta that goes forward. He rules from here the rain and the shining herds; a bull, leader of the waters, his help from here is hymn-worthy.

महि॑ । प्सरः॑ । सुऽकृ॑तम् । सो॒म्यम् । मधु॑ । उ॒र्वी । गव्यू॑तिः । अदि॑तेः । ऋ॒तम् । य॒ते । ईशे॑ । यः । वृ॒ष्टेः । इ॒तः । उ॒स्रियः॑ । वृषा॑ । अ॒पाम् । ने॒ता । यः । इ॒तःऽऊ॑तिः । ऋ॒ग्मियः॑ ॥महि । प्सरः । सुकृतम् । सोम्यम् । मधु । उर्वी । गव्यूतिः । अदितेः । ऋतम् । यते । ईशे । यः । वृष्टेः । इतः । उस्रियः । वृषा । अपाम् । नेता । यः । इतःऊतिः । ऋग्मियः ॥mahi | psaraḥ | su-kṛtam | somyam | madhu | urvī | gavyūtiḥ | aditeḥ | ṛtam | yate | īśe | yaḥ | vṛṣṭeḥ | itaḥ | usriyaḥ | vṛṣā | apām | netā | yaḥ | itaḥ-ūtiḥ | ṛgmiyaḥ

महिgreatly; great
महि:
Karma (गुण/परिमाण-निर्देशः)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक) / मह् (वृद्धौ) (निरुक्त-समर्थन)
प्सरःthe flowing juice (Soma-stream)
प्सरः:
Kartā
TypeNoun
Rootप्सरस् (प्रातिपदिक; ‘रस/धार’ अर्थे, सोम-रसस्य)
सुकृतम्well-made; well-prepared
सुकृतम्:
Kartā (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootसु-कृत (प्रातिपदिक; कृ ‘करणे’)
सोम्यम्Soma-like; belonging to Soma
सोम्यम्:
Kartā (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootसोम्य (प्रातिपदिक; सोम-सम्बन्धि)
मधूर्वीthe sweet (honeyed) stream
मधूर्वी:
Kartā
TypeNoun
Rootमधुर्वी (प्रातिपदिक; मधु ‘sweet’ + -र्वी)
गव्यूतिःthe cow-path; track of the cows
गव्यूतिः:
Kartā (सम्बन्ध/उपमा-भावे)
TypeNoun
Rootगव्यूति (प्रातिपदिक; गो + व्युति ‘मार्ग/पथ’)
अदितेःof Aditi
अदितेः:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootअदिति (प्रातिपदिक)
ऋतम्ṛta; cosmic order/truth
ऋतम्:
Karma (प्राप्य/गम्य-रूपेण)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
यतेstrives; makes effort
यते:
Kriyā
TypeVerb
Rootयत् (यत्ने/प्रयत्ने) धातु
ईशेrules; has mastery
ईशे:
Kriyā
TypeVerb
Rootईश् (ऐश्वर्ये/ईश्वरे) धातु
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वृष्टेःof the rain
वृष्टेः:
Sambandha
TypeNoun
Rootवृष्टि (प्रातिपदिक; वृष् ‘वर्षणे’)
इत्indeed; just
इत्:
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात; वैदिक-प्रयोगे ‘एव/हि/खलु’)
उस्रियःthe ruddy ones; (dawn-)cows
उस्रियः:
Kartā (सह-कर्तृ/अनुचर-भावे)
TypeNoun
Rootउस्रिय (प्रातिपदिक; ‘उषस्/गो’ सम्बन्धि; ‘dawns/cows’)
वृषाthe bull; the mighty one
वृषा:
Kartā
TypeNoun
Rootवृषन्/वृष (प्रातिपदिक)
अपाम्of the waters
अपाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक; ‘जल’)
नेताleader; guide
नेता:
Kartā
TypeNoun
Rootनीतृ (प्रातिपदिक; नी ‘नयने’)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इतindeed
इत:
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
ऊतिःhelp; aid
ऊतिः:
Kartā (अभिधेय-रूपेण)
TypeNoun
Rootऊति (प्रातिपदिक; अव्/ऊ ‘रक्षणे/सहाय्ये’)
ऋग्मियःpraiseworthy with hymns; hymn-worthy
ऋग्मियः:
Kartā (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootऋग्मिय (प्रातिपदिक; ऋच् ‘ऋक्’ + -मिय ‘स्तुत्य’)