HomeRig VedaMandala 9Sukta 74Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 9.74

Rishi: Unknown/uncertain in provided input
Devata: Soma Pavamāna as cosmic support and harmonizer (skambha/dharuṇa imagery)
Chandas: Jagatī (probable; verify)

दिवो यः स्कम्भो धरुणः स्वातत आपूर्णो अंशुः पर्येति विश्वतः । सेमे मही रोदसी यक्षदावृता समीचीने दाधार समिषः कविः ॥

दि॒वो यः स्क॒म्भो ध॒रुण॒: स्वा॑तत॒ आपू॑र्णो अं॒शुः प॒र्येति॑ वि॒श्वत॑: । सेमे म॒ही रोद॑सी यक्षदा॒वृता॑ समीची॒ने दा॑धार॒ समिष॑: क॒विः ॥

divó yáḥ skambhó dharuṇáḥ svā́tata āpū́rṇo aṃśúḥ páry eti viśvátāḥ | séme mahī́ ródasī yakṣad āvṛ́tā samīcīné dādhāra sám iṣáḥ kavíḥ ||

He who is the prop and support of heaven, stretched out in his own wideness—this full ray moves all around. He has embraced these two great worlds, and has upheld them facing each other; the seer gathers the powers of delight into harmony.

दि॒वः । यः । स्क॒म्भः । ध॒रुणः॑ । सुऽआ॑ततः । आऽपू॑र्णः । अं॒शुः । प॒रि॒ऽ एति॑ । वि॒श्वतः॑ । सः । इ॒मे इति॑ । म॒ही इति॑ । रोद॑सी॒ इति॑ । य॒क्ष॒त् । आ॒ऽवृता॑ । स॒मी॒ची॒ने इति॑ स॒म्ऽई॒ची॒ने । दा॒हा॒र॒ । सम् । इषः॑ । क॒विः ॥दिवः । यः । स्कम्भः । धरुणः । सुआततः । आपूर्णः । अंशुः । परि एति । विश्वतः । सः । इमे इति । मही इति । रोदसी इति । यक्षत् । आवृता । समीचीने इति सम्ईचीने । दाहार । सम् । इषः । कविः ॥divaḥ | yaḥ | skambhaḥ | dharuṇaḥ | su-ātataḥ | āpūrṇaḥ | aṃśuḥ | pari-eti | viśvataḥ | saḥ | ime iti | mahī iti | rodasī iti | yakṣat | āvṛtā | samīcīne itisam-īcīne | dāhāra | sam | iṣaḥ | kaviḥ

दिवःof heaven / of the sky
दिवः:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ ‘स्वर्ग/दिव्’)
यःwho
यः:
कर्तृ (relative subject)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्कम्भःpillar, prop, support
स्कम्भः:
कर्तृ/विशेष्य (subject; apposition to यः)
TypeNoun
Rootस्कम्भ (प्रातिपदिक; from √स्कम्भ् ‘to prop/support’)
धरुणःsupporter, holder
धरुणः:
कर्तृ/विशेषण (appositional epithet)
TypeNoun/Adjective
Rootधरुण (प्रातिपदिक; from √धृ ‘to hold’)
स्वाततःself-extended, spread by itself
स्वाततः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootस्वातत (कृदन्त-प्रातिपदिक; from √तन् ‘to stretch’ with स्व- ‘self’)
आपूर्णःfilled, full
आपूर्णः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootआ-√पॄ/पॢ (कृदन्त: पूर्ण ‘filled’)
अंशुःthe Soma-stalk/beam; Soma (as a ray/stalk)
अंशुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअंशु (प्रातिपदिक)
परिaround
परि:
क्रियाविशेषण (preverb to verb)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
एतिgoes, moves
एति:
क्रिया
TypeVerb
Root√इ (गमन)
विश्वतःon all sides, everywhere
विश्वतः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootविश्वतस् (अव्यय; from विश्व ‘all’ + -तस्)
सःhe / that one (Soma)
सः:
कर्तृ (resumptive subject)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इमेthese two
इमे:
कर्म/आश्रय (object of दाधार)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
महीgreat
मही:
विशेषण
TypeAdjective
Rootमही (प्रातिपदिक; ‘great’)
रोदसीthe two worlds: Heaven and Earth
रोदसी:
कर्म (that which is upheld)
TypeNoun
Rootरोदसी (प्रातिपदिक; dual tantum)
यक्षदावृताenclosed/covered with sacred power (ritual potency)
यक्षदावृता:
विशेषण
TypeAdjective (compound epithet)
Rootयक्षद्-आवृत (समास; yákṣad ‘worship/holy power’ + ā-√वृ ‘to cover/enclose’ → आवृत ‘enclosed’)
समीचीनेfacing each other, mutually turned
समीचीने:
विशेषण
TypeAdjective
Rootसमीचीन (प्रातिपदिक; from सम् + अञ्च् ‘to go/turn’)
दाधारhas upheld, has supported
दाधार:
क्रिया
TypeVerb
Root√धृ (धारण)
समिषःimpulse, ardour; (ritual) offering/food
समिषः:
विशेषण/सम्बोधन-भाव (appositional epithet of कविः/सः)
TypeNoun
Rootसमिष् (प्रातिपदिक; from सम् + √इष्/इष् ‘to impel/seek’; ‘impulse/ardour/food-offering’)
कविःseer, poet, wise one
कविः:
कर्तृ (apposition to सः)
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)