HomeRig VedaMandala 9Sukta 72Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 9.72

Rishi: Soma-Pavamāna tradition (Book 9).
Devata: Soma Pavamāna (for Indra)
Chandas: Likely Jagatī (to be metrically confirmed).

नृधूतो अद्रिषुतो बर्हिषि प्रियः पतिर्गवां प्रदिव इन्दुॠत्वियः । पुरंधिवान्मनुषो यज्ञसाधनः शुचिर्धिया पवते सोम इन्द्र ते ॥

नृधू॑तो॒ अद्रि॑षुतो ब॒र्हिषि॑ प्रि॒यः पति॒र्गवां॑ प्र॒दिव॒ इन्दु॑ॠ॒त्विय॑: । पुरं॑धिवा॒न्मनु॑षो यज्ञ॒साध॑न॒: शुचि॑र्धि॒या प॑वते॒ सोम॑ इन्द्र ते ॥

nṛdhū́to ádriṣuto barhíṣi priyáḥ pátir gávāṃ pradíva índur ṛ́tviyaḥ | puraṃdhivā́n mánuṣo yajñá-sādhanaḥ śúcir dhiyā́ pavate sóma indra te ||

Purified by men and pressed by the stone, the beloved Indu flows upon the sacred seat; the lord of the rays of light, moving in the wide heaven, fit for the rite. Full of plenitude, serving the human being as the accomplisher of sacrifice, pure with the illumined thought, Soma streams for thee, O Indra.

नृऽधू॑तः । अद्रि॑ऽसुतः । ब॒र्हिषि॑ । प्रि॒यः । पतिः॑ । गवा॑म् । प्र॒ऽदिवः॑ । इन्दुः॑ । ऋ॒त्वियः॑ । पुर॑न्धिऽवान् । मनु॑षः । य॒ज्ञ॒ऽसाध॑नः । शुचिः॑ । धि॒या । प॒व॒ते॒ । सोमः॑ । इ॒न्द्र॒ । ते॒ ॥नृधूतः । अद्रिसुतः । बर्हिषि । प्रियः । पतिः । गवाम् । प्रदिवः । इन्दुः । ऋत्वियः । पुरन्धिवान् । मनुषः । यज्ञसाधनः । शुचिः । धिया । पवते । सोमः । इन्द्र । ते ॥nṛ-dhūtaḥ | adri-sutaḥ | barhiṣi | priyaḥ | patiḥ | gavām | pra-divaḥ | induḥ | ṛtviyaḥ | purandhi-vān | manuṣaḥ | yajña-sādhanaḥ | śuciḥ | dhiyā | pavate | somaḥ | indra | te

नृधूतःshaken/cleansed by men (i.e., by the pressers)
नृधूतः:
Kartā
TypeAdjective
Rootनृ- (प्रातिपदिक) + धूत (√धू ‘कम्पने/धुनने’, क्त) समासः
अद्रिषुतःpressed by the stones
अद्रिषुतः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअद्रि- (प्रातिपदिक ‘ग्रावन्/सोमपेषणशिला’) + सुत (√सु ‘सवने/प्रसवने’, क्त) समासः
बर्हिषिon the sacred grass (barhis)
बर्हिषि:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootबर्हिस् (प्रातिपदिक)
प्रियःdear, beloved
प्रियः:
Kartā
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
पतिःlord, master
पतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
गवाम्of cows (of kine; of rays/wealth)
गवाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
प्रदिवःof the highest heaven / of the upper sky
प्रदिवः:
Sambandha
TypeNoun
Rootप्रदिव् (प्रातिपदिक; ‘उच्च/परं दिवम्’)
इन्दुःthe drop (Soma)
इन्दुः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक)
ऋत्वियःritual, belonging to the rite/season (fit for sacrifice)
ऋत्वियः:
Kartā
TypeAdjective
Rootऋत्विय (प्रातिपदिक; ‘ऋतु-सम्बद्ध/यज्ञीय’)
पुरंधिवान्possessing abundance/bounty
पुरंधिवान्:
Kartā
TypeAdjective
Rootपुरंधि (प्रातिपदिक ‘समृद्धि/दान-सम्पत्ति’) + वत् (मतुप्/वतुप्) प्रत्यय
मनुषःof Manu (i.e., of mankind/Manu’s)
मनुषः:
Sambandha
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक) → मनुष (वेद. रूप)
यज्ञसाधनःaccomplishing the sacrifice
यज्ञसाधनः:
Kartā
TypeAdjective
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक) + साधन (√साध् ‘सिद्धौ/साधने’, ल्युट्/अन) समासः
शुचिःbright, pure
शुचिः:
Kartā
TypeAdjective
Rootशुचि (प्रातिपदिक)
धियाwith (sacred) thought/insight
धिया:
Karaṇa
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक)
पवतेpurifies/flows (as purified)
पवते:
TypeVerb
Root√पू (पवते; ‘शुद्धौ/पवने’) आत्मनेपद
सोमःSoma
सोमः:
Kartā
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
Sampradāna
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
तेfor you / to you
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)