HomeRig VedaMandala 9Sukta 69Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 9.69

Devata: Soma Pavamāna

उक्षा मिमाति प्रति यन्ति धेनवो देवस्य देवीरुप यन्ति निष्कृतम् । अत्यक्रमीदर्जुनं वारमव्ययमत्कं न निक्तं परि सोमो अव्यत ॥

उ॒क्षा मि॑माति॒ प्रति॑ यन्ति धे॒नवो॑ दे॒वस्य॑ दे॒वीरुप॑ यन्ति निष्कृ॒तम् । अत्य॑क्रमी॒दर्जु॑नं॒ वार॑म॒व्यय॒मत्कं॒ न नि॒क्तं परि॒ सोमो॑ अव्यत ॥

ukṣā́ mimāti práti yanti dhēnávo devásya devī́r úpa yanti niṣkṛtám | áty akramīd árjunaṃ vā́ram avyáyam átkaṃ ná niktáṃ pári sómo avyat ||

The bull measures it out; the cows move forward to meet him—divine energies of the god draw near to the clarified outlet. He has crossed beyond the bright, imperishable enclosure; Soma is woven around it like a garment dipped and dyed.

उ॒क्षा । मि॒मा॒ति॒ । प्रति॑ । य॒न्ति॒ । धे॒नवः॑ । दे॒वस्य॑ । दे॒वीः । उप॑ । य॒न्ति॒ । निः॒ऽकृ॒तम् । अति॑ । अ॒क्र॒मी॒त् । अर्जु॑नम् । वार॑म् । अ॒व्यय॑म् । अत्क॑म् । न । नि॒क्तम् । परि॑ । सोमः॑ । अ॒व्य॒त॒ ॥उक्षा । मिमाति । प्रति । यन्ति । धेनवः । देवस्य । देवीः । उप । यन्ति । निःकृतम् । अति । अक्रमीत् । अर्जुनम् । वारम् । अव्ययम् । अत्कम् । न । निक्तम् । परि । सोमः । अव्यत ॥ukṣā | mimāti | prati | yanti | dhenavaḥ | devasya | devīḥ | upa | yanti | niḥ-kṛtam | ati | akramīt | arjunam | vāram | avyayam | atkam | na | niktam | pari | somaḥ | avyata

उक्षाthe bull (Soma as bull)
उक्षा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootउक्षन् (प्रातिपदिक) / उक्ष् (धातु, ‘सिञ्चने/वर्षणे’)
मिमातिmeasures out / apportions
मिमाति:
क्रिया
TypeVerb
Rootमा (धातु, ‘माने/मितौ’)
प्रतिtowards, in response
प्रति:
उपपद-सम्बन्ध (दिशा/प्रत्यभिमुखता)
TypeIndeclinable
Rootप्रति
यन्तिgo, come
यन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootया (धातु, ‘गत्यर्थः’)
धेनवःthe milch-cows (streams of Soma/offerings)
धेनवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
देवस्यof the god
देवस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
देवीःthe divine (feminine ones)
देवीः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
उपnear, up to
उप:
उपपद-सम्बन्ध (सामीप्य)
TypeIndeclinable
Rootउप
यन्तिgo, come
यन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootया (धातु, ‘गत्यर्थः’)
निष्कृतम्the outlet/issue, the place of emergence (the straining/pressing outlet)
निष्कृतम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootनिष्कृत (कृदन्त/प्रातिपदिक; नि॒स् + कृ ‘करणे’)
अतिover, beyond
अति:
उपपद-सम्बन्ध (अतिक्रम)
TypeIndeclinable
Rootअति
अक्रमीत्stepped over, passed
अक्रमीत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootक्रम् (धातु, ‘पादविक्षेपे/गत्यर्थः’)
अर्जुनम्the bright/white
अर्जुनम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootअर्जुन (प्रातिपदिक)
वारम्enclosure/covering; (also) water/ward (context: a barrier/covering)
वारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवार (प्रातिपदिक)
अव्ययम्imperishable, unchanging
अव्ययम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootअव्यय (प्रातिपदिक)
अत्कम्a cloak/covering
अत्कम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअत्क (प्रातिपदिक; ‘अत्क’ RV: cloak/covering/garment)
like, as
:
उपमान-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Root
निक्तम्smeared, anointed
निक्तम्:
कर्म (उपमानपदस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootनिक्त (कृदन्त/प्रातिपदिक; नि + अञ्ज्/निज् ‘लेपने/मर्दने’ → ‘smeared, inlaid’)
परिaround
परि:
उपपद-सम्बन्ध (परितः)
TypeIndeclinable
Rootपरि
सोमःSoma
सोमः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
अव्यतwas woven / wrapped himself (spread around)
अव्यत:
क्रिया
TypeVerb
Rootवे/वय् (धातु, ‘वयने/तन्तुवायने’)