Mantra 8
Sukta 9.67
Devata: Soma Pavamāna (with offering orientation to Indra)
Samhita Patha (Devanagari)
ककुहः सोम्यो रस इन्दुरिन्द्राय पूर्व्यः । आयुः पवत आयवे ॥
Samhita Patha (IAST)
क॒कु॒हः सो॒म्यो रस॒ इन्दु॒रिन्द्रा॑य पू॒र्व्यः । आ॒युः प॑वत आ॒यवे॑ ॥
Transliteration
kakúhaḥ sómyo rása índur índrāya pū́rvyaḥ | āyúḥ pavata āyáve ||
Translation
The Soma-essence, the Indu, pre-eminent and ancient, stands as a summit of taste and delight for Indra; it flows as life itself toward the one who seeks life—strengthening the continuity of the soul’s becoming.
Padapatha (Word Analysis)
क॒कु॒हः । सो॒म्यः । रसः॑ । इन्दुः॑ । इन्द्रा॑य । पू॒र्व्यः । आ॒युः । प॒व॒ते॒ । आ॒यवे॑ ॥ककुहः । सोम्यः । रसः । इन्दुः । इन्द्राय । पूर्व्यः । आयुः । पवते । आयवे ॥kakuhaḥ | somyaḥ | rasaḥ | induḥ | indrāya | pūrvyaḥ | āyuḥ | pavate | āyave
Word by Word
ककुहःlofty, high-crested (exalted)
ककुहः:
विशेषण (कर्तृपद ‘इन्दुः’ का) / Kartā-सम्बन्धी
TypeAdjective
Rootककुह- (प्रातिपदिक; ‘ककुह’ = शिखर/शीर्ष/उच्चता) अथवा ‘ककुभ्’ (दिशा/कुब्ज/उन्नत भाग) से व्युत्पन्न
सोम्यःSoma-like; belonging to Soma
सोम्यः:
विशेषण (इन्दुः का) / Kartā-सम्बन्धी
TypeAdjective
Rootसोम्य- (सोम + यत्; प्रातिपदिक)
रसःsap, juice, essence
रसः:
सम्बन्ध/समासार्थे विधेय (इन्दुः का ‘रस’ = सार/रस) / Kartā-सम्बन्धी
TypeNoun
Rootरस- (प्रातिपदिक)
इन्दुःthe bright drop (Soma)
इन्दुः:
कर्तृ (पवत का) / Kartā
TypeNoun
Rootइन्दु- (प्रातिपदिक; सोम का नाम)
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान (जिसके लिए) / Sampradāna
TypeNoun
Rootइन्द्र- (प्रातिपदिक)
पूर्व्यःancient, primeval, of old
पूर्व्यः:
विशेषण (इन्दुः का) / Kartā-सम्बन्धी
TypeAdjective
Rootपूर्व्य- (पूर्व + यत्; प्रातिपदिक)
आयुःlife, lifetime, vital force
आयुः:
कर्म (पवत का—‘आयुः’ को/रूपेण) अथवा विधेय-भाव (फल/प्राप्ति) / Karma
TypeNoun
Rootआयु- (प्रातिपदिक)
पवतflows; purifies itself
पवत:
क्रिया
TypeVerb
Root√पू (पवते) ‘शुद्धौ/प्रवाहे’
आयवेfor the life-seeker; for (granting) life
आयवे:
सम्प्रदान (जिसके लिए) / Sampradāna
TypeNoun
Rootआयु- (प्रातिपदिक) → आयव्- (दातृ/गन्तृ-प्रत्ययवत्; ‘आयु’ से ‘आयव’ = आयु-सम्बन्धी/जीवन-प्राप्ति-इच्छुक) अथवा ‘आयु’ का दत्तिवचन-रूप (वैदिक)