Mantra 4
Sukta 9.67
Devata: Soma Pavamāna (Indu)
Samhita Patha (Devanagari)
इन्दुर्हिन्वानो अर्षति तिरो वाराण्यव्यया । हरिर्वाजमचिक्रदत् ॥
Samhita Patha (IAST)
इन्दु॑र्हिन्वा॒नो अ॑र्षति ति॒रो वारा॑ण्य॒व्यया॑ । हरि॒र्वाज॑मचिक्रदत् ॥
Transliteration
índur hinvāṇó arṣati tiró vārāṇy avyáyā | hárir vā́jam acikradat ||
Translation
The Indu, urged onward, streams across the enclosing coverings by the imperishable path; the tawny power cries out the plenitude of force, as if proclaiming the victory of the soul’s advance.
Padapatha (Word Analysis)
इन्दुः॑ । हि॒न्वा॒नः । अ॒र्ष॒ति॒ । ति॒रः । वारा॑णि । अ॒व्यया॑ । हरिः॑ । वाज॑म् । अ॒चि॒क्र॒द॒त् ॥इन्दुः । हिन्वानः । अर्षति । तिरः । वाराणि । अव्यया । हरिः । वाजम् । अचिक्रदत् ॥induḥ | hinvānaḥ | arṣati | tiraḥ | vārāṇi | avyayā | hariḥ | vājam | acikradat
Word by Word
इन्दुःthe Soma-drop (Indu)
इन्दुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्दु- (प्रातिपदिक) < √इन्द्/इन्दु (रस/सोम) परम्परागत
हिन्वानःimpelling, being urged on
हिन्वानः:
कर्तृ (इन्दोः विशेषणम्)
TypeParticiple (Adjective) from verb
Root√हिन् (हिनोति ‘प्रेरयति/चोदयति’)
अर्षतिflows, rushes
अर्षति:
क्रिया (कर्तृ: इन्दुः)
TypeVerb
Root√ऋष्/अर्ष् (अर्षति ‘प्रवाहति/धावति’)
तिरःacross, through
तिरः:
अधिकरण/दिशा-निर्देश (क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootतिरस् (अव्यय/उपसर्गार्थ) < PIE *ter- ‘across’
वाराणिthe coverings/filters (fleeces)
वाराणि:
कर्म (अर्षति—किं तिरः? वाराणि)
TypeNoun
Rootवार- (प्रातिपदिक) ‘आवरण/वार/वस्त्र/छादन’
अव्ययाwith the unfailing (power/stream)
अव्यया:
करण (येन/यया—‘अव्ययया’)
TypeAdjective
Rootअव्यय- (प्रातिपदिक) ‘अक्षय/अविनाशी’
हरिःthe tawny one (Soma)
हरिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहरि- (प्रातिपदिक) ‘हरितवर्ण/हरि (सोम/अश्व)’
वाजम्strength, prize, victory
वाजम्:
कर्म (अचिक्रदत्—किं?)
TypeNoun
Rootवाज- (प्रातिपदिक) ‘बल/अन्न/विजय/प्राइज’
अचिक्रदत्cried out, proclaimed (aloud)
अचिक्रदत्:
क्रिया (कर्तृ: हरिः)
TypeVerb
Root√क्रन्द् (क्रन्दति ‘नदति/घोषयति’) + अति- (उपसर्गार्थ/तीव्रता) ; रूपम्: अ-चि-क्रद-त् (रेडुप्लिकेटेड इम्पर्फेक्ट)