Mantra 5
Sukta 9.67
Devata: Soma Pavamāna
Samhita Patha (Devanagari)
इन्दो व्यव्यमर्षसि वि श्रवांसि वि सौभगा । वि वाजान्त्सोम गोमतः ॥
Samhita Patha (IAST)
इन्दो॒ व्यव्य॑मर्षसि॒ वि श्रवां॑सि॒ वि सौभ॑गा । वि वाजा॑न्त्सोम॒ गोम॑तः ॥
Transliteration
índo vy avyàm arṣasi | ví śravāṃsi ví saúbhagā | ví vā́jān soma gómataḥ ||
Translation
O Indu, thou streamest wide through the filter; thou spreadest the hearings that awaken, thou spreadest the felicities; thou spreadest the victorious energies—O Soma rich in rays of Light (go), abundant in illumined plenty.
Padapatha (Word Analysis)
इन्दो॒ इति॑ । वि । अव्य॑म् । अ॒र्ष॒सि॒ । वि । श्रवां॑सि । वि । सौभ॑गा । वि । वाजा॑न् । सो॒म॒ । गोऽम॑तः ॥इन्दो इति । वि । अव्यम् । अर्षसि । वि । श्रवांसि । वि । सौभगा । वि । वाजान् । सोम । गोमतः ॥indo iti | vi | avyam | arṣasi | vi | śravāṃsi | vi | saubhagā | vi | vājān | soma | go-mataḥ
Word by Word
इन्दोO Indu (Soma)
इन्दो:
सम्बोधन (आह्वान) / कर्तृ-सम्बन्धी
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक) < √इन्द्/इन्दु- (सोम)
विapart, forth, widely
वि:
क्रियाविशेषण (उपसर्ग) / क्रियाप्रवर्तक
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
अव्य॑मर्षसिyou press/drive forth irresistibly; you surge unwearied
अव्य॑मर्षसि:
कर्तृ (त्वम् = इन्दुः)
TypeVerb
Root√मृष् (सहने/क्षान्तौ) + उपसर्ग वि + अव्य- (न-व्यय/अविनाश्य-भाव) (अव्ययम् + ऋषसि)
विforth, widely
वि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootवि (अव्यय/उपसर्ग)
श्रवां॑सिfames, glories, renown
श्रवां॑सि:
कर्म (वि… [करोषि/प्राप्नोषि] श्रवांसि) / फल
TypeNoun
Rootश्रवस् (प्रातिपदिक) < √श्रु (श्रवणे)
विforth, widely
वि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootवि (अव्यय/उपसर्ग)
सौभ॑गाprosperities, good fortunes
सौभ॑गा:
कर्म/फल
TypeNoun
Rootसौभग (प्रातिपदिक) < सु- + √भज् (भाग/सम्पत्तौ) → सौभग ‘good fortune’
विforth, widely
वि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootवि (अव्यय/उपसर्ग)
वाजा॑न्prizes, strengths, winnings
वाजा॑न्:
कर्म/फल
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक) ‘prize, strength, speed’
सोमO Soma
सोम:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
गोम॑तःfrom the cow-rich (source); abounding in cows
गोम॑तः:
अपादान/हेतु (यतः/यस्मात्) / विशेषण-सम्बन्ध
TypeAdjective
Rootगोमत् (प्रातिपदिक) < गो + -मत् (मतुप्) ‘possessing cows’