Mantra 26
Sukta 9.66
Devata: Soma Pavamana (with Marut association)
Samhita Patha (Devanagari)
पवमानो रथीतमः शुभ्रेभिः शुभ्रशस्तमः । हरिश्चन्द्रो मरुद्गणः ॥
Samhita Patha (IAST)
पव॑मानो र॒थीत॑मः शु॒भ्रेभि॑: शु॒भ्रश॑स्तमः । हरि॑श्चन्द्रो म॒रुद्ग॑णः ॥
Transliteration
pávamāno rathī́tamaḥ śúbhrebhiḥ śubhráśastamaḥ | háriścandro marúdgaṇaḥ ||
Translation
Pavamāna, most fit for the chariot of the journey, with the pure ones, most praised for purity—golden-bright, a host of Maruts in his force.
Padapatha (Word Analysis)
पव॑मानः । र॒थिऽत॑मः । शु॒भ्रेभिः॑ । शु॒भ्रशः॑ऽतमः । हरि॑ऽचन्द्रः । म॒रुत्ऽग॑णः ॥पवमानः । रथितमः । शुभ्रेभिः । शुभ्रशःतमः । हरिचन्द्रः । मरुत्गणः ॥pavamānaḥ | rathi-tamaḥ | śubhrebhiḥ | śubhraśaḥ-tamaḥ | hari-candraḥ | marut-gaṇaḥ
Word by Word
पवमानःthe purifying one (Soma), flowing/being purified
पवमानः:
कर्तृ (विशेष्य-सम्बन्धः; सोमः/इन्द्रियः)
TypeAdjective (epithet)
Rootपवमान- (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पू (पवते) ‘शुद्धौ/पवने’)
रथीतमःmost chariot-like / best as a charioteer (swiftest)
रथीतमः:
कर्तृ (पवमानस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (superlative epithet)
Rootरथिन्- (प्रातिपदिक ‘रथ-सम्बद्धः/रथवान्’) + तमप् (तमस्-प्रत्ययः)
शुभ्रेभिःwith/through the bright (ones/things); with bright (rays/streams)
शुभ्रेभिः:
करण
TypeAdjective used substantively
Rootशुभ्र- (प्रातिपदिक)
शुभ्रशस्तमःmost splendidly praised / most glorious
शुभ्रशस्तमः:
कर्तृ (पवमानस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (superlative epithet)
Rootशुभ्र- + शस् (प्रातिपदिक ‘प्रशस्त/प्रशंस्य’) → शुभ्रशस्- + तमप्
हरिःthe tawny one; golden (Soma/steed-like)
हरिः:
कर्तृ (समनाधिकरण-विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootहरि- (प्रातिपदिक)
चन्द्रःbright, shining (one)
चन्द्रः:
कर्तृ (समनाधिकरणः)
TypeAdjective (used as noun/epithet)
Rootचन्द्र- (प्रातिपदिक; ‘दीप्त/आह्लादक’)
मरुद्गणःthe troop of the Maruts; Marut-host
मरुद्गणः:
कर्तृ (समनाधिकरणः)
TypeNoun (compound)
Rootमरुत्- (प्रातिपदिक) + गण- (प्रातिपदिक) → समासः (षष्ठी-तत्पुरुषः/कर्मधारय-भावः) ‘मरुतां गणः’