Mantra 20
Sukta 9.66
Rishi: Traditionally: Soma Pavamāna corpus; specific rishi attribution varies by Anukramaṇī for this hymn (needs project-level authority file).
Devata: Agni (as pavamāna/purifying).
Chandas: Likely Gāyatrī/Anuṣṭubh-like short; verify metrically (verse appears shorter than Jagatī).
Samhita Patha (Devanagari)
अग्निॠषिः पवमानः पाञ्चजन्यः पुरोहितः । तमीमहे महागयम् ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒ग्निॠषि॒: पव॑मान॒: पाञ्च॑जन्यः पु॒रोहि॑तः । तमी॑महे महाग॒यम् ॥
Transliteration
agníŕ̥ṣiḥ pávamānaḥ pā́ñcajanyaḥ puróhitaḥ | tám īmahe mahāgáyam ||
Translation
Agni, the seer, purifying in his flow, belonging to the five peoples, set in front as the guiding priest—we seek him, the great giver of felicity and increase.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒ग्निः । ऋषिः॑ । पव॑मानः । पाञ्च॑ऽजन्यः । पु॒रःऽहि॑तः । तम् । ई॒म॒हे॒ । म॒हा॒ऽग॒यम् ॥अग्निः । ऋषिः । पवमानः । पाञ्चजन्यः । पुरःहितः । तम् । ईमहे । महागयम् ॥agniḥ | ṛṣiḥ | pavamānaḥ | pāñca-janyaḥ | puraḥ-hitaḥ | tam | īmahe | mahāgayam
Word by Word
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
ऋषिःseer, sage
ऋषिः:
कर्तृ (अग्नेः विशेषण-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootऋषि- (प्रातिपदिक)
पवमानःpurifying (as he flows), Pavamāna
पवमानः:
कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective (participle)
Rootपवमान- (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पू/पु (पवते) ‘to purify, to flow’)
पाञ्चजन्यःbelonging to/for the five tribes (pañca-janāḥ)
पाञ्चजन्यः:
कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपाञ्चजन्य- (प्रातिपदिक; पञ्च + जन्य ‘of the five peoples’)
पुरोहितःpurohita, household priest (set in front)
पुरोहितः:
कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootपुरोहित- (प्रातिपदिक; पुरस् + हित ‘placed in front’)
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ईमहेwe seek/implore, we worship
ईमहे:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√यम् (यच्छति/यमते) → ईमहे (वेदिक रूप; आत्मनेपदम्)
महागयम्of great house/abode; greatly bountiful
महागयम्:
कर्म (तम्-विशेषणम्)
TypeAdjective (epithet)
Rootमहागय- (प्रातिपदिक; महा + गय ‘house/abode, wealth’—वेदिक)