Mantra 16
Sukta 9.65
Rishi: Unknown/unspecified in provided input.
Devata: Soma Pavamāna.
Chandas: Likely Triṣṭubh/Jagatī; needs verification.
Samhita Patha (Devanagari)
राजा मेधाभिरीयते पवमानो मनावधि । अन्तरिक्षेण यातवे ॥
Samhita Patha (IAST)
राजा॑ मे॒धाभि॑रीयते॒ पव॑मानो म॒नावधि॑ । अ॒न्तरि॑क्षेण॒ यात॑वे ॥
Transliteration
rājā medhā́bhir īyate pávamāno manā́v ádhi | antárikṣeṇa yā́tave ||
Translation
The king, the self-purifying Soma, advances with inspired discernments; he takes his seat upon the mind and travels through the mid-world—moving between earth-bound nature and the luminous heights.
Padapatha (Word Analysis)
राजा॑ । मे॒धाभिः॑ । ई॒य॒ते॒ । पव॑मानः । म॒नौ । अधि॑ । अ॒न्तरि॑क्षेण । यात॑वे ॥राजा । मेधाभिः । ईयते । पवमानः । मनौ । अधि । अन्तरिक्षेण । यातवे ॥rājā | medhābhiḥ | īyate | pavamānaḥ | manau | adhi | antarikṣeṇa | yātave
Word by Word
राजाking (Soma as king)
राजा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक) < √राज् (दीप्तौ/शासने) व्युत्पत्तिः
मेधाभिःwith insights / with wisdoms
मेधाभिः:
करण
TypeNoun
Rootमेधा (प्रातिपदिक)
ईयतेgoes / moves
ईयते:
—
TypeVerb
Root√इ (गत्यर्थः) — आत्मनेपदम्
पवमानःpurifying, being purified (Soma)
पवमानः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण ‘राजा’/सोमः)
TypeAdjective (participle)
Rootपवमान (प्रातिपदिक), √पू (पवने/शोधने) शतृ-प्रत्ययान्तः
मनाःmind
मनाः:
अधिकारण/अन्तःकरण-आश्रय (क्रियायाः क्षेत्रम्)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
अधिupon, over
अधि:
अधिकारण (उपरि/अधिष्ठाने)
TypeIndeclinable
Rootअधि
अन्तरिक्षेणthrough the midspace / atmosphere
अन्तरिक्षेण:
करण
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
यातवेto go, in order to travel
यातवे:
प्रयोजन (क्रियार्थः)
TypeVerb (infinitive)
Root√या (गत्यर्थः) — तुमुन्/तवेन्-प्रत्ययान्तः (वैदिक infinitive)