Mantra 8
Sukta 9.63
Rishi: Pavamāna Soma hymns (traditional attribution varies)
Devata: Soma Pavamāna
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
अयुक्त सूर एतशं पवमानो मनावधि । अन्तरिक्षेण यातवे ॥
Samhita Patha (IAST)
अयु॑क्त॒ सूर॒ एत॑शं॒ पव॑मानो म॒नावधि॑ । अ॒न्तरि॑क्षेण॒ यात॑वे ॥
Transliteration
áyukta sū́ra étaśaṃ pávamāno manā́v ádhi | antárikṣeṇa yā́tave ||
Translation
The luminous one has yoked the swift steed; Pavamāna, set upon the mind, travels through the mid-world—moving between earth and heaven in the field of inner becoming.
Padapatha (Word Analysis)
अयु॑क्त । सूरः॑ । एत॑शम् । पव॑मानः । म॒नौ । अधि॑ । अ॒न्तरि॑क्षेण । यात॑वे ॥अयुक्त । सूरः । एतशम् । पवमानः । मनौ । अधि । अन्तरिक्षेण । यातवे ॥ayukta | sūraḥ | etaśam | pavamānaḥ | manau | adhi | antarikṣeṇa | yātave
Word by Word
अयु॑क्तyoked / harnessed
अयु॑क्त:
(क्रिया) मुख्य क्रिया
TypeVerb
Rootयुज्
सूरःthe Sun (god)
सूरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसूर (प्रातिपदिक) / √सुर् (प्रशंसायाम्) (निरुक्त-सम्बन्ध)
एतशम्Etáśa (the swift horse)
एतशम्:
कर्म
TypeNoun
Rootएतश (प्रातिपदिक)
पवमानःpurifying, flowing (Soma)
पवमानः:
कर्तृ (सूरः इत्यस्य विशेषणम् / सहकर्तृ)
TypeParticiple (Adjective/Noun)
Rootपू (धातु) → पवमान (वर्तमान कृदन्त)
मनावधिup to/within the mind (as the limit)
मनावधि:
अधिकरण (सीमा/पर्यन्त-निर्देश)
TypeNoun + Indeclinable
Rootमनस् (प्रातिपदिक) + अवधि (अव्यय/उपसर्गीय-प्रयोग)
अन्तरिक्षेणthrough the mid-air / atmosphere
अन्तरिक्षेण:
करण
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
यातवेto go / to travel
यातवे:
प्रयोजन (क्रियार्थ)
TypeInfinitive
Rootया (धातु) → यातु (कृदन्त-प्रातिपदिक) / यातृ-भाव