Mantra 2
Sukta 9.63
Rishi: Pavamāna Soma hymns (traditional attribution varies by Soma Maṇḍala)
Devata: Soma Pavamāna (with explicit relation to Indra)
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
इषमूर्जं च पिन्वस इन्द्राय मत्सरिन्तमः । चमूष्वा नि षीदसि ॥
Samhita Patha (IAST)
इष॒मूर्जं॑ च पिन्वस॒ इन्द्रा॑य मत्स॒रिन्त॑मः । च॒मूष्वा नि षी॑दसि ॥
Transliteration
iṣám ūrjáṃ ca pinvasa indrā́ya matsarín-tamaḥ | camū́ṣv ā́ ní sīdasi ||
Translation
Thou swellest in us the will-to-enjoy (iṣ) and the sustaining force (ūrj); most intoxication-giving for Indra, thou takest thy seat within the bowls—settling into the prepared vessels of the being.
Padapatha (Word Analysis)
इष॑म् । ऊर्ज॑म् । च॒ । पि॒न्व॒सः॒ । इन्द्रा॑य । म॒त्स॒रिन्ऽत॑मः । च॒मूषु॑ । आ । नि । सी॒द॒सि॒ ॥इषम् । ऊर्जम् । च । पिन्वसः । इन्द्राय । मत्सरिन्तमः । चमूषु । आ । नि । सीदसि ॥iṣam | ūrjam | ca | pinvasaḥ | indrāya | matsarin-tamaḥ | camūṣu | ā | ni | sīdasi
Word by Word
इषम्nourishment, refreshment
इषम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइष् (इष्/इषा- prātipadika ‘refreshment, nourishment’)
ऊर्जम्vigor, strength
ऊर्जम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऊर्ज्/ऊर्जा- (prātipadika ‘strength, sap, vigor’)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (avyaya)
पिन्वसिyou invigorate / you cause to swell
पिन्वसि:
क्रिया
TypeVerb
Rootपि√न्व् (पिन्वति) ‘to make swell, set in motion, invigorate’
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइन्द्र- (prātipadika; देवता-नाम)
मत्सरिन्तमःmost exhilarating (one)
मत्सरिन्तमः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण सोमः) / विधेयविशेषण
TypeAdjective
Rootमत्सरिन्- (adj. ‘exhilarating/intoxicating’; from √मद् ‘to be exhilarated’ + -सरिन्) + तमप्
चमूष्वाin the cups/vessels
चमूष्वा:
अधिकरण
TypeNoun
Rootचमू- (prātipadika ‘wooden cup/ladle; Soma-vessel’) + सु (loc.pl.)
निdown; into (as preverb)
नि:
—
TypeIndeclinable
Rootनि (upasarga/avyaya)
षीदसिyou sit down / you settle
षीदसि:
क्रिया
TypeVerb
Rootनि√षद् (षीदति) ‘to sit down, settle’