Mantra 16
Sukta 9.62
Rishi: Traditionally attributed to a Soma-Pavamāna seer-family (often Kāśyapa/Āṅgirasa lineages in Book 9); exact r̥ṣi for 9.62 requires śākhā-anukramaṇī confirmation
Devata: Soma Pavamāna
Chandas: Gāyatrī (3 pādas of ~8 syllables; typical for many Pavamāna verses)
Samhita Patha (Devanagari)
पवमानः सुतो नृभिः सोमो वाजमिवासरत् । चमूषु शक्मनासदम् ॥
Samhita Patha (IAST)
पव॑मानः सु॒तो नृभि॒: सोमो॒ वाज॑मिवासरत् । च॒मूषु॒ शक्म॑ना॒सद॑म् ॥
Transliteration
pavámānaḥ sutó nṛ́-bhiḥ sómo vā́jam-ivāsarat | camū́ṣu śákmanā́sadám ||
Translation
Self-purifying, pressed by the human powers, Soma has run forth like plenitude of strength; into the bowls he settles by his effective might—taking his seat within the prepared vessels of the nature.
Padapatha (Word Analysis)
पव॑मानः । सु॒तह् । नृऽभिः॑ । सोमः॑ । वाज॑म्ऽइव । अ॒स॒र्चत् । च॒मूषु॑ । शक्म॑ना । आ॒ऽसद॑म् ॥पवमानः । सुतह् । नृभिः । सोमः । वाजम्इव । असर्चत् । चमूषु । शक्मना । आसदम् ॥pavamānaḥ | sutaḥ | nṛ-bhiḥ | somaḥ | vājam-iva | asarcat | camūṣu | śakmanā | āsadam
Word by Word
पवमानःthe purifying (Soma), flowing/being purified
पवमानः:
कर्तृ (सोमस्य विशेषणम्; कर्ता-सम्बन्धी)
TypeAdjective (epithet)
Rootपवमान- (प्रातिपदिक; √पू/√पव् ‘शुद्धौ/पवने’ से वर्तमान कृदन्त)
सुतःpressed, expressed (Soma)
सुतः:
कर्तृ (सोमस्य विशेषणम्)
TypeAdjective/Participle
Rootसुत- (√सु ‘अभिषवे/प्रसवे’ से क्त-प्रत्यय)
नृभिःby men, by the priests
नृभिः:
करण (यैः—‘by men/priests’)
TypeNoun
Rootनृ- (प्रातिपदिक)
सोमःSoma
सोमः:
कर्ता
TypeNoun
Rootसोम- (प्रातिपदिक)
वाजम्prize, strength, (victory-)booty
वाजम्:
कर्म (यत् प्राप्यते/गम्यते—‘prize/strength’)
TypeNoun
Rootवाज- (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
— (उपमान-सम्बन्धे)
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
असरत्he/it flowed, ran
असरत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√सृ (सरति) + अङ् (लुङ्, परस्मैपद)
चमूषुin the ladles/vats (pressing-vessels)
चमूषु:
अधिकरण (स्थाने—‘in the vats/bowls’)
TypeNoun
Rootचमू- (प्रातिपदिक)
शक्मनाwith strength, mightily
शक्मना:
करण (बलात्/शक्त्या—‘with might’)
TypeNoun (instrumental of manner/means)
Rootशक्मन्- (प्रातिपदिक; ‘बल/शक्ति’)
सदम्seat, abode, station
सदम्:
कर्म/गति-लक्ष्य (यत्र/यत् प्रति गमनम्—‘seat/abode’)
TypeNoun
Rootसद- (प्रातिपदिक; ‘आसन/निवास/सभा’)