Mantra 14
Sukta 9.62
Rishi: Traditionally attributed to a Soma-Pavamāna seer-family (often Kāśyapa/Āṅgirasa lineages in Book 9); exact r̥ṣi for 9.62 requires śākhā-anukramaṇī confirmation
Devata: Soma Pavamāna (in relation to Indra)
Chandas: Gāyatrī (3 pādas of ~8 syllables; typical for many Pavamāna verses)
Samhita Patha (Devanagari)
सहस्रोतिः शतामघो विमानो रजसः कविः । इन्द्राय पवते मदः ॥
Samhita Patha (IAST)
स॒हस्रो॑तिः श॒ताम॑घो वि॒मानो॒ रज॑सः क॒विः । इन्द्रा॑य पवते॒ मद॑: ॥
Transliteration
sahasrótiḥ śatā́magho vi-mā́no rájasaḥ kavíḥ | índrāya pavate mádaḥ ||
Translation
With thousandfold help and hundredfold bounty, the seer who measures out the mid-worlds purifies himself: the ecstasy of Soma flows for Indra—the force that empowers the victorious mind.
Padapatha (Word Analysis)
स॒हस्र॑ऽऊतिः । श॒तऽम॑घः । वि॒ऽमानः॑ । रज॑सः । क॒विः । इन्द्रा॑य । प॒व॒ते॒ । मदः॑ ॥सहस्रऊतिः । शतमघः । विमानः । रजसः । कविः । इन्द्राय । पवते । मदः ॥sahasra-ūtiḥ | śata-maghaḥ | vi-mānaḥ | rajasaḥ | kaviḥ | indrāya | pavate | madaḥ
Word by Word
सहस्रोतिःhaving thousandfold help/protection
सहस्रोतिः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण ‘मदः’ इत्यस्य)
TypeNoun (compound)
Rootसहस्र- (संख्या) + ऊति- (स्त्री., ‘सहायता/रक्षा’)
शतामघःof a hundred bounties; richly munificent
शतामघः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण ‘मदः’ इत्यस्य)
TypeAdjective (bahuvrīhi)
Rootशत- (संख्या) + मघ- (न., ‘दान/उपकार/समृद्धि’) → बहुव्रीहि ‘शत-मघ’
विमानःwide-ranging / lofty / far-measuring
विमानः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण ‘मदः’ इत्यस्य)
TypeAdjective/Noun
Rootवि- + मान (√मा ‘माने/मितौ’), ‘विमान’ (प्रा. ‘विस्तृत/उन्नत/विशिष्ट-मान’)
रजसःof the midspace/realm (rajas)
रजसः:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः; ‘कविः’ इत्यस्य)
TypeNoun
Rootरजस् (न., ‘अन्तरिक्ष/लोक/धूलि/रजः’)
कविःseer; wise poet
कविः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण ‘मदः’ इत्यस्य)
TypeNoun
Rootकवि (पुं., ‘ऋषि/द्रष्टा/प्रज्ञावान्’)
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइन्द्र (देवनाम)
पवतेis purified; flows (as purified Soma)
पवते:
क्रिया (वाक्यस्य मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Root√पू (पुनाति/पवते ‘to purify, to flow as purified’), आत्मनेपद
मदःthe exhilaration/rapture (Soma’s intoxicating joy)
मदः:
कर्तृ (पवते इत्यस्य कर्ता)
TypeNoun
Rootमद (पुं., ‘मद/उत्साह/आनन्द/मत्तता’; सोमरसजन्यः उत्साहः) अथवा √मद् ‘to exhilarate’ (भाववाचक)