Mantra 13
Sukta 9.62
Rishi: Traditionally attributed to a Soma-Pavamāna seer-family (often Kāśyapa/Āṅgirasa lineages in Book 9); exact r̥ṣi for 9.62 requires śākhā-anukramaṇī confirmation
Devata: Soma Pavamāna
Chandas: Gāyatrī (3 pādas of ~8 syllables; typical for many Pavamāna verses)
Samhita Patha (Devanagari)
एष स्य परि षिच्यते मर्मृज्यमान आयुभिः । उरुगायः कविक्रतुः ॥
Samhita Patha (IAST)
ए॒ष स्य परि॑ षिच्यते मर्मृ॒ज्यमा॑न आ॒युभि॑: । उ॒रु॒गा॒यः क॒विक्र॑तुः ॥
Transliteration
eṣá syá pári sicyate marmṛ́jyamāna āyú-bhiḥ | uru-gāyáḥ kaví-kratuḥ ||
Translation
This one is poured all around, being cleansed by the life-powers; wide in his chant of manifestation, with the seer’s will—Soma shapes the inner rite into spacious song and effective insight.
Padapatha (Word Analysis)
ए॒षः । स्यः । परि॑ । सि॒च्य॒ते॒ । म॒र्मृ॒ज्यमा॑नः । आ॒युऽभिः॑ । उ॒रु॒ऽगा॒यः । क॒विऽक्र॑तुः ॥एषः । स्यः । परि । सिच्यते । मर्मृज्यमानः । आयुभिः । उरुगायः । कविक्रतुः ॥eṣaḥ | syaḥ | pari | sicyate | marmṛjyamānaḥ | āyu-bhiḥ | uru-gāyaḥ | kavi-kratuḥ
Word by Word
एषःthis (one)
एषः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एष-
स्यःhe/that one (Vedic: ‘syáḥ’)
स्यः:
कर्तृ (एषः इत्यस्य सह-निर्देशकः)
TypePronoun
Rootस (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स्य- (वैदिकः)
परिaround; all around
परि:
—
TypeIndeclinable (Preverb/Adverb)
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
षिच्यतेis poured/sprinkled
षिच्यते:
— (कर्मणि; कर्ता अप्रकृतः)
TypeVerb
Root√सिच् (सिञ्चति) ‘to pour, sprinkle’
मर्मृज्यमानःbeing cleansed/purified
मर्मृज्यमानः:
कर्तृ (एषः/स्यः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeParticiple
Root√मृज् ‘to wipe/clean/purify’ (Intensive/Reduplicated base: मर्मृज्) + शानच्
आयुभिःwith vital powers / with lives (life-forces)
आयुभिः:
करण
TypeNoun
Rootआयु (प्रातिपदिक) ‘life, vital force’
उरुगायःwide-singing; far-resounding (in praise)
उरुगायः:
कर्तृ (एषः/स्यः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (epithet)
Rootउरुगाय (प्रातिपदिक; उरु ‘wide’ + गाय ‘song/praise’)
कविक्रतुःwhose resolve is that of a seer; seer-willed
कविक्रतुः:
कर्तृ (एषः/स्यः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (bahuvrīhi epithet)
Rootकविक्रतु (प्रातिपदिक; कवि ‘seer/poet’ + क्रतु ‘will/insight/ritual power’)