Mantra 7
Sukta 9.61
Rishi: RV 9 Pavamāna tradition; specific attribution requires Anukramaṇī.
Devata: Soma Pavamāna (with Āditya association)
Chandas: Jagatī (to be verified)
Samhita Patha (Devanagari)
एतमु त्यं दश क्षिपो मृजन्ति सिन्धुमातरम् । समादित्येभिरख्यत ॥
Samhita Patha (IAST)
ए॒तमु॒ त्यं दश॒ क्षिपो॑ मृ॒जन्ति॒ सिन्धु॑मातरम् । समा॑दि॒त्येभि॑रख्यत ॥
Transliteration
etám u tyáṃ dáśa kṣípo mṛjánti síndhumātaram | sám ādityébhir akhyata ||
Translation
This very one the ten swift hands cleanse—him whose mother is the River; he becomes manifest in harmony with the Ādityas, the powers of vast order and truth.
Padapatha (Word Analysis)
ए॒तम् । ऊँ॒ इति॑ । त्यम् । दश॑ । क्षिपः॑ । मृ॒जन्ति॑ । सिन्धु॑ऽमातरम् । सम् । आ॒दि॒त्येभिः॑ । अ॒ख्य॒त॒ ॥एतम् । ऊँ इति । त्यम् । दश । क्षिपः । मृजन्ति । सिन्धुमातरम् । सम् । आदित्येभिः । अख्यत ॥etam | oṃ iti | tyam | daśa | kṣipaḥ | mṛjanti | sindhu-mātaram | sam | ādityebhiḥ | akhyata
Word by Word
एतम्this (one), him
एतम्:
कर्म
TypePronoun/Adjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उindeed, just
उ:
—
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
त्यम्that (yonder) one
त्यम्:
कर्म (एतम् के विशेषणरूपेण) अथवा सहकर्म
TypePronoun/Adjective
Rootत्यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दशten
दश:
— (विशेषण: क्षिपः) अथवा संख्या-निर्देश
TypeNumeral
Rootदशन् (संख्या-प्रातिपदिक)
क्षिपःsieves, strainers
क्षिपः:
कर्तृ (मृजन्ति के)
TypeNoun
Rootक्षिप् (स्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग प्रातिपदिक; ‘क्षिप्/क्षिपा’ = sieve/strainer; RV usage: sieves)
मृजन्तिthey cleanse/purify (they strain)
मृजन्ति:
—
TypeVerb
Rootमृज् (धातु) ‘to wipe/clean, to purify/strain’
सिन्धुमातरम्the river-mothered one (Soma), born of/connected with the streams
सिन्धुमातरम्:
कर्म (मृजन्ति के)
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootसिन्धु-मातर् (समास: षष्ठी-तत्पुरुष/बहुव्रीहि-भाव: ‘whose mother is the river/streams’)
सम्together, completely
सम्:
—
TypeIndeclinable (preverb)
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
आtowards, unto
आ:
—
TypeIndeclinable (preverb)
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
आदित्येभिःwith/by the Ādityas
आदित्येभिः:
करण (अख्यत—‘by/with the Ādityas’)
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
अख्यतhe appeared/was seen; he became manifest
अख्यत:
—
TypeVerb
Rootख्यै/ख्या (धातु) ‘to see, to appear, to be perceived; to make known’