Mantra 25
Sukta 9.61
Rishi: Kavi Bhārgava (traditional)
Devata: Soma Pavamāna
Chandas: Trishtubh/Jagatī (requires scan)
Samhita Patha (Devanagari)
अपघ्नन्पवते मृधोऽप सोमो अराव्णः । गच्छन्निन्द्रस्य निष्कृतम् ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒प॒घ्नन्प॑वते॒ मृधोऽप॒ सोमो॒ अरा॑व्णः । गच्छ॒न्निन्द्र॑स्य निष्कृ॒तम् ॥
Transliteration
apaghnán pavate mṛ́dho ’pa sómo arā́vṇaḥ | gácchann índrasya niṣkṛtám ||
Translation
Soma flows, striking away the hostile pressures; the faultless one drives them off, moving toward Indra’s open space of release—toward the prepared field where the luminous mind can act freely.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒प॒ऽघ्नन् । प॒व॒ते॒ । मृधः॑ । अप॑ । सोमः॑ । अरा॑व्णः । गच्छ॑न् । इन्द्र॑स्य । निः॒ऽकृ॒तम् ॥अपघ्नन् । पवते । मृधः । अप । सोमः । अराव्णः । गच्छन् । इन्द्रस्य । निःकृतम् ॥apa-ghnan | pavate | mṛdhaḥ | apa | somaḥ | arāvṇaḥ | gacchan | indrasya | niḥ-kṛtam
Word by Word
अपघ्नन्striking away, repelling
अपघ्नन्:
Kartā (सोमः—कर्तृविशेषणम्)
TypeVerb (participle)
Rootअप-हन् (धातु √हन् ‘हनने’) → कृत्: शतृ (वर्तमान कृदन्त)
पवतेpurifies/flows (as the purifying Soma)
पवते:
Kriyā (मुख्यक्रिया; कर्ता = सोमः)
TypeVerb
Root√पू (पवते) ‘शुद्धौ/पवने’
मृधःhostilities, harms
मृधः:
Karma (अपघ्नन्—यत् अपहन्ति)
TypeNoun
Rootमृध् (प्रातिपदिक: मृध्/मृध) ‘हानिः, उपद्रवः, शत्रुता’
अपaway
अप:
—
TypeIndeclinable
Rootअप (उपसर्ग/अव्यय)
सोमःSoma
सोमः:
Kartā (पवते इत्यस्य कर्ता)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक) < √सु ‘सवने/प्रसवे’ (रसः, देवता)
अराव्णःfoe-destroying / hostile to foes
अराव्णः:
Kartā (सोमस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअराव्ण (प्रातिपदिक; ‘अरावन्’/‘अराव्ण’—अराति/अरि-सम्बद्धः, शत्रुवत्/अरातिहन् इत्यर्थे वैदिक विशेषणम्)
गच्छन्going, proceeding
गच्छन्:
Kartā (सोमः—कर्तृविशेषणम्)
TypeVerb (participle)
Root√गम् ‘गत्यर्थे’ → कृत्: शतृ (वर्तमान कृदन्त)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
Sambandha (निष्कृतम्—इन्द्रसम्बद्धम्)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
निष्कृतम्the outlet/exit (the prepared opening/pressing-out place)
निष्कृतम्:
Karma/Adhikaraṇa (गच्छन्—यत्र/यत् प्रति गच्छति; ‘इन्द्रस्य निष्कृतम्’ = इन्द्रस्य निष्कृतस्थानम्/निर्गमनम्)
TypeNoun/Adjective (past participial noun)
Rootनिष्-√कृ ‘निर्गमने/निर्णये’ → कृत्: क्त (भूतकृदन्त); प्रातिपदिक: निष्कृत (निष्कृतम्)