Mantra 18
Sukta 9.61
Rishi: Traditionally attributed within the Pavamāna Soma corpus (RV 9) to Soma-pavamāna seers; specific ṛṣi for 9.61 is transmitted in Anukramaṇī traditions (commonly within the Kaśyapa/others pavamāna attributions), but not recoverable from the provided input alone.
Devata: Soma Pavamāna
Chandas: Jagatī (typical for many RV 9 stanzas; exact meter should be verified against pada syllable count)
Samhita Patha (Devanagari)
पवमान रसस्तव दक्षो वि राजति द्युमान् । ज्योतिर्विश्वं स्वर्दृशे ॥
Samhita Patha (IAST)
पव॑मान॒ रस॒स्तव॒ दक्षो॒ वि रा॑जति द्यु॒मान् । ज्योति॒र्विश्वं॒ स्व॑र्दृ॒शे ॥
Transliteration
pavamāna rásas táva dákṣo ví rājati dyumā́n | jyótir víśvaṃ svárdṛśe ||
Translation
O Purifying One, your essence—your discerning power—shines out in a luminous mastery; it becomes the universal Light for the vision of the Sun-world.
Padapatha (Word Analysis)
पव॑मान । रसः॑ । तव॑ । दक्षः॑ । वि । रा॒ज॒ति॒ । द्यु॒ऽमान् । ज्योतिः॑ । विश्व॑म् । स्वः॑ । दृ॒शे ॥पवमान । रसः । तव । दक्षः । वि । राजति । द्युमान् । ज्योतिः । विश्वम् । स्वः । दृशे ॥pavamāna | rasaḥ | tava | dakṣaḥ | vi | rājati | dyu-mān | jyotiḥ | viśvam | svaḥ | dṛśe
Word by Word
पवमानःthe purifying (Soma), flowing/purifying one
पवमानः:
कर्तृ (अध्याहृत ‘अस्ति/भवति’ का कर्ता; तथा ‘राजति’ के कर्ता-सम्बन्ध में)
TypeAdjective (epithet)
Rootपवमान- (प्रातिपदिक; √पू ‘पवने/शोधने’ से वर्तमान कृदन्त ‘पवमान’)
रसःjuice, sap (Soma-juice)
रसः:
कर्तृ (सम्बन्ध/समनाधिकरण: ‘पवमानः रसः’ = ‘पवमान (सोम) का रस’/‘पवमान-रस’)
TypeNoun
Rootरस- (प्रातिपदिक)
तवof you, your
तव:
सम्बन्ध (genitive: ‘of you/thy’)
TypePronoun
Rootयुष्मद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दक्षःpower, skill, effective strength
दक्षः:
कर्तृ (क्रिया ‘राजति’ का कर्ता)
TypeNoun
Rootदक्ष- (प्रातिपदिक)
विapart, forth; intensifier with the verb
वि:
क्रियाविशेषण/उपसर्ग (राजति को विशेषित: ‘विराजति’ = ‘विशेषतः/विस्तरेण चमकता है’)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
राजतिshines, is resplendent
राजति:
क्रिया (कर्तृ: ‘दक्षः’)
TypeVerb
Root√राज् (दीप्तौ/शोभायाम्)
द्युमान्bright, radiant
द्युमान्:
विशेषण (दक्षः/राजति के कर्ता का विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्युमन्त्- (प्रातिपदिक; ‘द्युम्/द्युत्’ + मतुप्)
ज्योतिःlight, radiance
ज्योतिः:
कर्तृ/विधेय (अध्याहृत ‘अस्ति/भवति’; अथवा ‘पवमान-रस’ का विधेय: ‘(सः) ज्योतिः’)
TypeNoun
Rootज्योतिस्- (प्रातिपदिक)
विश्वम्all, universal, entire
विश्वम्:
विशेषण/विधेय-विशेषण (ज्योतिः का विशेषण: ‘सर्वं ज्योतिः’/‘ज्योतिः (यत्) सर्वम्’)
TypeAdjective (used substantively/attributively)
Rootविश्व- (प्रातिपदिक)
स्वःheaven, the celestial light/world
स्वः:
अधिकरण (लक्ष्य-स्थान/क्षेत्र: ‘स्वः-दृशे’ में ‘स्वः’ = स्वर्ग/दिवि)
TypeIndeclinable (nominal adverb) / Noun-stem used adverbially
Rootस्वर्/स्वः (अव्यय/नाम; ‘स्वर्ग/दिव्’)
दृशेfor seeing, for vision (to be seen/for the sight)
दृशे:
सम्प्रदान (दत्तिवाचक: ‘दृशे’ = ‘दर्शनाय/प्रकाशनाय’)
TypeNoun (action/abstract) / verbal noun
Rootदृश्- (प्रातिपदिक/धातु-आधारित; ‘दृश्’ से ‘दृश्/दृशि’ ‘दर्शन’)