Mantra 14
Sukta 9.61
Rishi: Traditionally attributed within the Pavamāna Soma corpus (RV 9) to Soma-pavamāna seers; specific ṛṣi for 9.61 is transmitted in Anukramaṇī traditions (commonly within the Kaśyapa/others pavamāna attributions), but not recoverable from the provided input alone.
Devata: Soma Pavamāna (in relation to Indra)
Chandas: Jagatī (typical for many RV 9 stanzas; exact meter should be verified against pada syllable count)
Samhita Patha (Devanagari)
तमिद्वर्धन्तु नो गिरो वत्सं संशिश्वरीरिव । य इन्द्रस्य हृदंसनिः ॥
Samhita Patha (IAST)
तमिद्व॑र्धन्तु नो॒ गिरो॑ व॒त्सं सं॒शिश्व॑रीरिव । य इन्द्र॑स्य हृदं॒सनि॑: ॥
Transliteration
tám íd vardhantu no gíro vatsáṃ saṃśíśvarīr iva | yá índrasya hṛdaṃsániḥ ||
Translation
Let our utterances increase him, as mothers increase the calf—him who is the winner of Indra’s heart (the inmost consent of illumined Force).
Padapatha (Word Analysis)
तम् । इत् । व॒र्ध॒न्तु॒ । नः॒ । गिरः॑ । व॒त्सम् । सं॒शिश्व॑रीःऽइव । यः । इन्द्र॑स्य । हृ॒द॒म्ऽसनिः॑ ॥तम् । इत् । वर्धन्तु । नः । गिरः । वत्सम् । संशिश्वरीःइव । यः । इन्द्रस्य । हृदम्सनिः ॥tam | it | vardhantu | naḥ | giraḥ | vatsam | saṃśiśvarīḥ-iva | yaḥ | indrasya | hṛdam-saniḥ
Word by Word
तम्him/that (Soma)
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इत्indeed/just
इत्:
—
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
वर्धन्तुlet (them) increase/strengthen
वर्धन्तु:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootवृध् (वर्धते) धातु
नःfor us/our
नः:
सम्प्रदान (हितार्थे) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
गिरःsongs/hymns
गिरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगिर् (स्त्रीलिङ्ग प्रातिपदिक) ‘वाक्/स्तोत्र’
वत्सम्a calf
वत्सम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवत्स (पुंलिङ्ग प्रातिपदिक)
संशिश्वरीः(like) fond mothers/cows yearning for the calf
संशिश्वरीः:
कर्तृ (उपमान-रूपेण) / विशेषण
TypeAdjective (used substantively) / Participle-like adjective
Rootसं-शिश्वरि (स्त्रीलिङ्ग प्रातिपदिक; ‘शिशु-वत्/वत्सल’)
इवlike/as
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव (उपमा-अव्यय)
यःwho (he)
यः:
कर्तृ
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (पुंलिङ्ग प्रातिपदिक)
हृदंसनिःthe one who sits in (Indra’s) heart / heart-abiding (Soma)
हृदंसनिः:
कर्तृ/विशेष्य (यः …)
TypeNoun (compound epithet)
Rootहृद् + सनि (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समासः: ‘हृदि अंसति/आसते’ अथवा ‘हृद्-अंसन’ ‘heart-seat/heart-dweller’)