Mantra 3
Sukta 9.60
Devata: Soma Pavamāna (with explicit linkage to Indra)
Chandas: Gāyatrī (explicitly invoked; the verse is a gāyatrī-style invocation though full metrical verification is not provided here)
Samhita Patha (Devanagari)
अति वारान्पवमानो असिष्यदत्कलशाँ अभि धावति । इन्द्रस्य हार्द्याविशन् ॥
Samhita Patha (IAST)
अति॒ वारा॒न्पव॑मानो असिष्यदत्क॒लशाँ॑ अ॒भि धा॑वति । इन्द्र॑स्य॒ हार्द्या॑वि॒शन् ॥
Transliteration
áti vārā́n páv amāno asisyadat kalaśā́ṃ abhi dhā́vati | índrasya hā́rdyā́viśan ||
Translation
Purifying, he has sped beyond the strainers; he rushes toward the jars, entering into the heart of Indra (the illumined force).
Padapatha (Word Analysis)
अति॑ । वारा॑न् । पव॑मानः । अ॒सि॒स्य॒द॒त् । क॒लशा॑न् । अ॒भि । धा॒व॒ति॒ । इन्द्र॑स्य । हार्दि॑ । आ॒ऽवि॒शन् ॥अति । वारान् । पवमानः । असिस्यदत् । कलशान् । अभि । धावति । इन्द्रस्य । हार्दि । आविशन् ॥ati | vārān | pavamānaḥ | asisyadat | kalaśān | abhi | dhāvati | indrasya | hārdi | ā-viśan
Word by Word
अतिover, beyond
अति:
—
TypeIndeclinable
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय)
वारान्streams (of liquid), flows
वारान्:
Karma
TypeNoun
Rootवार (प्रातिपदिक; ‘वार’ = जल/तरंग/प्रवाह/वृष्टि-धारा; सोम-प्रवाहे प्रयुज्यते)
पवमानःthe purifying one (Soma)
पवमानः:
Kartā
TypeAdjective (used substantively)
Rootपवमान (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पू/पु ‘पवते’ = शुद्धौ/प्रवाहे; वर्तमान-कृदन्त)
असिष्यदत्flowed, streamed
असिष्यदत्:
—
TypeVerb
Root√स्यन्द् (स्यन्दते/स्यन्दति) ‘to flow, stream’ (वेदिक्: सि-प्रत्यय/आगमयुक्त रूप)
कलशान्jars, vessels
कलशान्:
Karma
TypeNoun
Rootकलश (प्रातिपदिक)
अभिtowards, onto
अभि:
—
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
धावतिrushes, runs
धावति:
—
TypeVerb
Root√धाव् (धावति) ‘to run, rush, stream’
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
हार्द्यानिheart(-places), hearts; the heart’s (recesses)
हार्द्यानि:
Karma
TypeNoun/Adjective (substantivized)
Rootहार्द्य (प्रातिपदिक; हृद्-सम्बन्धि ‘of the heart, heartfelt’)
विशन्entering
विशन्:
Kartā (participial, agreeing with subject)
TypeVerb (participle)
Root√विश् (विशति) ‘to enter’