Mantra 3
Sukta 9.5
Devata: Soma Pavamāna
Samhita Patha (Devanagari)
ईळेन्यः पवमानो रयिर्वि राजति द्युमान् । मधोर्धाराभिरोजसा ॥
Samhita Patha (IAST)
ई॒ळेन्य॒: पव॑मानो र॒यिर्वि रा॑जति द्यु॒मान् । मधो॒र्धारा॑भि॒रोज॑सा ॥
Transliteration
īḷényāḥ pávamāno rayír ví rājati dyumān | mádhor dhā́rābhir ójasā ||
Translation
Worthy of aspiration, the self-purifying Soma shines out as the plenitude of being, full of luminous mind; by the streams of sweetness he manifests with force.
Padapatha (Word Analysis)
ई॒ळेन्यः॑ । पव॑मानः । र॒यिः । वि । रा॒ज॒ति॒ । द्यु॒ऽमान् । मधोः॑ । धारा॑भिः । ओज॑सा ॥ईळेन्यः । पवमानः । रयिः । वि । राजति । द्युमान् । मधोः । धाराभिः । ओजसा ॥īḷenyaḥ | pavamānaḥ | rayiḥ | vi | rājati | dyu-mān | madhoḥ | dhārābhiḥ | ojasā
Word by Word
ईळेन्यःpraiseworthy, worthy of invocation
ईळेन्यः:
विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective
Rootईळेन्य (प्रातिपदिक; from √ईळ्/√ईड् ‘to praise, invoke’)
पवमानःPavamāna (Soma), the purifying/flowing one
पवमानः:
कर्तृ
TypeParticiple (Adjectival) / Noun (epithet)
Root√पू (पूञ्) ‘to purify’ → पवमान (वर्तमान कृदन्त)
रयिःwealth, bounty
रयिः:
कर्तृ (सहकर्तृ/समनाधिकरण-भावः पवमानेन) अथवा विषयः
TypeNoun
Rootरयि (प्रातिपदिक)
विforth, widely, distinctly
वि:
क्रियाविशेषण (प्रकर्ष/विभाग/विशेष-प्रकाश)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
राजतिshines, is splendid
राजति:
क्रिया (कर्तृ: पवमानः/रयिः)
TypeVerb
Root√राज् ‘to shine, be splendid, rule’
द्युमान्luminous, radiant
द्युमान्:
विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective
Rootद्युमत् (प्रातिपदिक; from द्यु ‘light, heaven’)
मधोःof honey/sweetness (of Soma)
मधोः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of sweetness/mead (Soma-juice)’
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
धाराभिःwith streams, by flows
धाराभिः:
करण
TypeNoun
Rootधारा (प्रातिपदिक)
ओजसाwith strength, by vigor
ओजसा:
करण (सामर्थ्य-हेतुः)
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)