Mantra 5
Sukta 9.45
Rishi: Ascription varies; verify RV 9.45.1 in Anukramaṇī.
Devata: Soma Pavamāna (Indu, the purified Soma)
Chandas: To be verified for RV 9.45.1.
Samhita Patha (Devanagari)
समी सखायो अस्वरन्वने क्रीळन्तमत्यविम् । इन्दुं नावा अनूषत ॥
Samhita Patha (IAST)
समी॒ सखा॑यो अस्वर॒न्वने॒ क्रीळ॑न्त॒मत्य॑विम् । इन्दुं॑ ना॒वा अ॑नूषत ॥
Transliteration
samī́ sakhā́yo asvaran váne krī́ḷantam átyavim | índuṁ nā́vā anūṣata ||
Translation
Together the comrades sounded forth, hailing the Indu in the inner forest—him who plays beyond the sheep-like tamas; as boats they bore him onward (over the currents of becoming).
Padapatha (Word Analysis)
सम् । ई॒म् इति॑ । सखा॑यः । अ॒स्व॒र॒न् । वने॑ । क्रीळ॑न्तम् । अति॑ऽअविम् । इन्दु॑म् । ना॒वाः । अ॒नू॒ष॒त॒ ॥सम् । ईम् इति । सखायः । अस्वरन् । वने । क्रीळन्तम् । अतिअविम् । इन्दुम् । नावाः । अनूषत ॥sam | īm iti | sakhāyaḥ | asvaran | vane | krīḷantam | ati-avim | indum | nāvāḥ | ānūṣata
Word by Word
समीtogether; in company
समी:
Adhikaraṇa (क्रियाविशेषण/देश-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग) + इ (अव्ययीभाव) → समी
सखा॑यःcompanions, friends
सखा॑यः:
Kartā
TypeNoun
Rootसखि- (प्रातिपदिक)
अस्वरन्they sounded/sang
अस्वरन्:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Rootस्वर् (धातु; ‘स्वरति/स्वर्’ = ध्वनिते, गायत्/स्तौति)
वनेin the wood/forest
वने:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootवन- (प्रातिपदिक)
क्रीळन्तम्playing, sporting
क्रीळन्तम्:
Karma (विशेष्यः इन्दुम्) / कर्मणि विशेषण
TypeParticiple (Adjective) / Kṛdanta
Rootक्रीळ् (धातु) → क्रीळन्त् (वर्तमान कृदन्त, शतृ)
अत्यविम्the ‘over-ewe’ (a Vedic epithet; swift/overflowing one)
अत्यविम्:
Karma (क्रीळन्तम् इत्यस्य सह-विशेषण; ‘अत्यविम्’ = ‘अत्यव्या सह/अत्यव्या-रूपेण’ इति वैदिक प्रयोगः)
TypeNoun (compound) / Adjective used substantively
Rootअति (उपसर्ग/पूर्वपद) + अवि- (प्रातिपदिक ‘sheep/ewe’) → अत्यवि-
इन्दुम्Indu (Soma), the drop
इन्दुम्:
Karma
TypeNoun
Rootइन्दु- (प्रातिपदिक; सोमः)
नावाwith a boat; by boat
नावा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootनौ- (प्रातिपदिक) → नावा (इन्स्ट्रु. एक.)
अनूषतthey praised/celebrated (him)
अनूषत:
Kriyā (द्वितीया क्रिया)
TypeVerb
Rootवच्/उष्? (वैदिक धातु: अनु + वच्/उष् ‘to praise/utter’; परम्परया: अनु + वच् → अनुवोचत्/अनूषत् वैदिक रूप)