Mantra 4
Sukta 9.45
Rishi: Ascription varies; verify RV 9.45.4 in Anukramaṇī.
Devata: Soma Pavamāna
Chandas: To be verified for RV 9.45.4.
Samhita Patha (Devanagari)
अत्यू पवित्रमक्रमीद्वाजी धुरं न यामनि । इन्दुर्देवेषु पत्यते ॥
Samhita Patha (IAST)
अत्यू॑ प॒वित्र॑मक्रमीद्वा॒जी धुरं॒ न याम॑नि । इन्दु॑र्दे॒वेषु॑ पत्यते ॥
Transliteration
áty ū̀ pavítram akramīd vājī́ dhúraṃ ná yā́mani | índur devéṣu patyate ||
Translation
He has overstepped the filter; like a strong racer taking the yoke on the course, Indu presses forward and wins lordship among the gods—establishing mastery of the purified delight in the luminous powers.
Padapatha (Word Analysis)
अति॑ । ऊँ॒ इति॑ । प॒वित्र॑म् । अ॒क्र॒मी॒त् । वा॒जी । धुर॑म् । न । याम॑नि । इन्दुः॑ । दे॒वेषु॑ । प॒त्य॒ते॒ ॥अति । ऊँ इति । पवित्रम् । अक्रमीत् । वाजी । धुरम् । न । यामनि । इन्दुः । देवेषु । पत्यते ॥ati | oṃ iti | pavitram | akramīt | vājī | dhuram | na | yāmani | induḥ | deveṣu | patyate
Word by Word
अत्युAtyu (the Soma), the swift one
अत्यु:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअत्यु- (प्रातिपदिक; सोम/इन्दु का नाम)
पवित्रम्the filter/strainer (pavitra)
पवित्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपवित्र- (प्रातिपदिक; √पू ‘शोधने/पवने’ से)
अक्रमीत्stepped/advanced, strode
अक्रमीत्:
—
TypeVerb
Root√क्रम् (गत्यर्थ)
वाजीthe prize-winner, swift/strong (one)
वाजी:
कर्तृ (अत्यु का विशेषण)
TypeNoun/Adjective
Rootवाजिन्- (प्रातिपदिक; ‘वाज’ से)
धुरम्the yoke-pole / yoke (load)
धुरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधुर्/धुरा- (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात)
यामनिin the course/track, on the way
यामनि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootयामन्- (प्रातिपदिक)
इन्दुःIndu (Soma drop)
इन्दुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्दु- (प्रातिपदिक; सोम)
देवेषुamong the gods
देवेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
पत्यतेflies/streams, rushes (toward/among)
पत्यते:
—
TypeVerb
Root√पत् (गत्यर्थ/पतने) → आत्मनेपदी ‘पत्यते’ (वैदिक प्रयोग)