Mantra 5
Sukta 9.43
Devata: Soma Pavamāna
Samhita Patha (Devanagari)
इन्दुरत्यो न वाजसृत्कनिक्रन्ति पवित्र आ । यदक्षारति देवयुः ॥
Samhita Patha (IAST)
इन्दु॒रत्यो॒ न वा॑ज॒सृत्कनि॑क्रन्ति प॒वित्र॒ आ । यदक्षा॒रति॑ देव॒युः ॥
Transliteration
índur átyo ná vā́ja-sṛt kánikranti pavítra ā́ | yád ákṣārati deva-yúḥ ||
Translation
Indu, like a racing steed that brings the plenitude, keeps leaping into the purifier, when the god-seeking one streams forth and passes beyond.
Padapatha (Word Analysis)
इन्दुः॑ । अत्यः॑ । न । वा॒ज॒ऽसृत् । कनि॑क्रन्ति । प॒वित्रे॑ । आ । यत् । अक्षाः॑ । अति॑ । दे॒व॒ऽयुः ॥इन्दुः । अत्यः । न । वाजसृत् । कनिक्रन्ति । पवित्रे । आ । यत् । अक्षाः । अति । देवयुः ॥induḥ | atyaḥ | na | vāja-sṛt | kanikranti | pavitre | ā | yat | akṣāḥ | ati | deva-yuḥ
Word by Word
इन्दुःthe Soma-drop (Indu)
इन्दुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्दु- (प्रातिपदिक)
अत्यःa steed, horse
अत्यः:
कर्तृ (उपमान-कर्तृ; उपमा-प्रयोगे)
TypeNoun
Rootअत्य- (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
वाजसृत्speeding toward the prize/strength (vāja), prize-winning
वाजसृत्:
कर्तृ (उपमान-कर्तृ-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootवाज-सृत् (प्रातिपदिक; सृत् < √सृ ‘to run/flow’)
कनिक्रमन्तिthey step/run along, they hasten (repeatedly/quickly)
कनिक्रमन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√क्रम् (क्रमुँ पादविक्षेपे) + नि + क (तीव्रार्थ/पुनरुक्ति-प्रयोग)
पवित्रेin/through the strainer (filter)
पवित्रे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपवित्र- (प्रातिपदिक)
आtoward, forth
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (अव्यय/उपसर्ग)
यत्what, that which
यत्:
कर्म (अक्षारति इति क्रियायाः; ‘what/that which’)
TypePronoun
Rootयद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अक्षारतिit flows, it streams
अक्षारति:
क्रिया
TypeVerb
Root√क्षर् (क्षरँ सञ्चरणे/स्रवणे) + अ (प्रत्यय)
देवयुःthe god-seeking one (Soma)
देवयुः:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootदेव-यु (प्रातिपदिक; यु ‘to join/seek’ → ‘seeking the gods’)