Mantra 4
Sukta 9.42
Devata: Soma Pavamāna
Samhita Patha (Devanagari)
दुहानः प्रत्नमित्पयः पवित्रे परि षिच्यते । क्रन्दन्देवाँ अजीजनत् ॥
Samhita Patha (IAST)
दु॒हा॒नः प्र॒त्नमित्पय॑: प॒वित्रे॒ परि॑ षिच्यते । क्रन्द॑न्दे॒वाँ अ॑जीजनत् ॥
Transliteration
duhānó pratnám ít páyaḥ pavítre pári sicyate | krándan devā́n ajījanat ||
Translation
Milking out the ancient sweetness indeed, he is poured all around into the purifier; crying out, he awakens and brings forth the gods within.
Padapatha (Word Analysis)
दु॒हा॒नः । प्र॒त्नम् । इत् । पयः॑ । प॒वित्रे॑ । परि॑ । सि॒च्य॒ते॒ । क्रन्द॑न् । दे॒वान् । अ॒जी॒ज॒न॒त् ॥दुहानः । प्रत्नम् । इत् । पयः । पवित्रे । परि । सिच्यते । क्रन्दन् । देवान् । अजीजनत् ॥duhānaḥ | pratnam | it | payaḥ | pavitre | pari | sicyate | krandan | devān | ajījanat
Word by Word
दुहानः(Soma) milking/yielding
दुहानः:
कर्तृ
TypeVerb-derived participle
Root√दुह् (दुह्) / धुह्? → √दुह् ‘to milk, yield’
प्रत्नम्the ancient (one/thing)
प्रत्नम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootप्रत्न- (प्रातिपदिक) ‘ancient, former’
इत्indeed, just
इत्:
—
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात) < इद्/इत् emphatic particle
पयःmilk/juice
पयः:
कर्म
TypeNoun
Rootपयस्- (प्रातिपदिक) ‘milk; sap; juice’
पवित्रेin/into the filter
पवित्रे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपवित्र- (प्रातिपदिक) ‘filter, strainer (for Soma)’
परिaround/through
परि:
—
TypeIndeclinable (preverb)
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय) ‘around, through’
षिच्यतेis poured/sprinkled
षिच्यते:
—
TypeVerb
Root√सिच् (सिञ्चति) ‘to pour, sprinkle’
क्रन्दन्roaring
क्रन्दन्:
कर्तृ
TypeVerb-derived participle
Root√क्रन्द् (क्रन्दति) ‘to roar, cry out’
देवान्the gods
देवान्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक) ‘god’
अजीजनत्generated/produced
अजीजनत्:
—
TypeVerb
Root√जन् (जनति/जायते) with causative stem जनय-; Vedic injunctive/aorist causative