Mantra 3
Sukta 9.42
Devata: Soma Pavamāna (Soma in the act of purification)
Samhita Patha (Devanagari)
वावृधानाय तूर्वये पवन्ते वाजसातये । सोमाः सहस्रपाजसः ॥
Samhita Patha (IAST)
वा॒वृ॒धा॒नाय॒ तूर्व॑ये॒ पव॑न्ते॒ वाज॑सातये । सोमा॑: स॒हस्र॑पाजसः ॥
Transliteration
vāvṛdhānā́ya tū́rvaye páʋante vā́ja-sātaye | sómāḥ sahásra-pājasaḥ ||
Translation
For the ever-growing swift force within, the Soma-streams purify themselves, moving toward the winning of plenitude; these are the Somas of a thousand powers of light.
Padapatha (Word Analysis)
व॒वृ॒धा॒नाय॑ । तूर्व॑ये । पव॑न्ते । वाज॑ऽसातये । सोमाः॑ । स॒हस्र॑ऽपाजसः ॥ववृधानाय । तूर्वये । पवन्ते । वाजसातये । सोमाः । सहस्रपाजसः ॥vavṛdhānāya | tūrvaye | pavante | vāja-sātaye | somāḥ | sahasra-pājasaḥ
Word by Word
वावृधानायto/for the growing (one); for the increaser
वावृधानाय:
सम्प्रदान (यस्यार्थे/याय) — ‘वर्धमानाय/वर्धिताय’
Typeविशेषण (कृदन्त-रूपेण)
Root√वृध् (वर्धते) / प्रातिपदिक: वावृधान- (वृध्-धातोः क्त/क्विप्-आधारितः ‘वर्धमान/वर्धित’ अर्थे)
तूर्वयेto Turvi (a person/hero); for Turvi
तूर्वये:
सम्प्रदान — ‘तूर्वि-नाम्ने’
Typeसंज्ञा/विशेषण
Rootप्रातिपदिक: तूर्वि- (पुरुषनाम/विशेषण; ‘तूर्वि’ इति)
पवन्तेthey flow/purify themselves
पवन्ते:
(अकर्मक) कर्तृ-क्रिया; कर्ता = ‘सोमाः’
Typeक्रिया
Root√पू (पवते) ‘शुद्धौ/प्रवाहे’
वाजसातयेfor the winning/attainment of prize (strength, booty)
वाजसातये:
सम्प्रदान — ‘वाज-प्राप्त्यर्थम्’
Typeसंज्ञा
Rootप्रातिपदिक: वाजसाति- (वाज + साति ‘प्राप्ति/विजय/लाभ’)
सोमाःthe Soma (drops/juices)
सोमाः:
कर्ता — पवन्ते इति क्रियायाः
Typeसंज्ञा
Rootप्रातिपदिक: सोम-
सहस्रपाजसःhaving thousandfold might/splendour
सहस्रपाजसः:
कर्ता-विशेषणम् (सोमाः)
Typeविशेषण
Rootबहुव्रीहिः/तत्पुरुषसमास-प्रातिपदिक: सहस्र-पाजस्- (पाजस् ‘तेजस्/बलम्/शक्ति’)