Mantra 2
Sukta 9.42
Devata: Soma Pavamāna
Samhita Patha (Devanagari)
एष प्रत्नेन मन्मना देवो देवेभ्यस्परि । धारया पवते सुतः ॥
Samhita Patha (IAST)
ए॒ष प्र॒त्नेन॒ मन्म॑ना दे॒वो दे॒वेभ्य॒स्परि॑ । धार॑या पवते सु॒तः ॥
Transliteration
eṣá pratnéna mánmanā devó devébhyaḥ pári | dhā́rayā pavate sutáḥ ||
Translation
This one, with the ancient intention, a god moving around the gods, flows in a sustaining stream—Soma pressed out—circling and serving the divine powers within us.
Padapatha (Word Analysis)
ए॒षः । प्र॒त्नेन॑ । मन्म॑ना । दे॒वः । दे॒वेभ्यः॑ । परि॑ । धार॑या । प॒व॒ते॒ । सु॒तः ॥एषः । प्रत्नेन । मन्मना । देवः । देवेभ्यः । परि । धारया । पवते । सुतः ॥eṣaḥ | pratnena | manmanā | devaḥ | devebhyaḥ | pari | dhārayā | pavate | sutaḥ
Word by Word
एषःthis (one), he
एषः:
कर्तृ (सुतः/देवः का विशेषण-रूपेण) अथवा कर्तृ-पद
TypePronoun (Demonstrative)
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एष-
प्रत्नेनwith the ancient (way), by the old (custom)
प्रत्नेन:
करण (मन्मना सह—‘प्राचीन/पूर्ववत्’ भावेन)
TypeAdjective (used substantively/instrumentally)
Rootप्रत्न (विशेषण-प्रातिपदिक)
मन्मनाwith (his) thought/intent
मन्मना:
करण
TypeNoun
Rootमन्मन् (नपुंसकलिङ्ग-प्रातिपदिक; ‘thought, intention, mind’)
देवःthe god (Soma)
देवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
देवेभ्यःto/for the gods
देवेभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अस्परिaround, over, from all sides
अस्परि:
अधिकरण/दिशा-निर्देश (क्रियाविशेषणत्वेन)
TypeIndeclinable (particle/adverbial)
Rootअस् + परि (उपसर्गयुक्त अव्यय/निपात; वैदिक प्रयोग)
धारयाwith a stream, in a flow
धारया:
करण
TypeNoun
Rootधारा (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक; ‘stream, flow’)
पवतेpurifies itself, flows (as purified)
पवते:
क्रिया (कर्तरि प्रयोगः; कर्ता = सुतः/देवः)
TypeVerb
Root√पू (पवते) ‘to purify, to flow/clarify’
सुतःpressed (Soma)
सुतः:
कर्तृ (पवते इत्यस्य)
TypeParticiple (past passive) used as adjective/noun
Root√सु (सुत) क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; ‘pressed’