Mantra 5
Sukta 9.38
Rishi: Unknown/unspecified in provided input
Devata: Soma Pavamāna
Chandas: Undetermined here
Samhita Patha (Devanagari)
एष स्य मद्यो रसोऽव चष्टे दिवः शिशुः । य इन्दुर्वारमाविशत् ॥
Samhita Patha (IAST)
ए॒ष स्य मद्यो॒ रसोऽव॑ चष्टे दि॒वः शिशु॑: । य इन्दु॒र्वार॒मावि॑शत् ॥
Transliteration
eṣa sya madyo raso 'va caṣṭe divaḥ śiśuḥ | ya indur vāram āviśat ||
Translation
This is his honeyed rasa, the child of heaven, that is seen here below—he, the bright drop, who has entered the enclosure.
Padapatha (Word Analysis)
ए॒षः । स्यः । मद्यः॑ । रसः॑ । अव॑ । च॒ष्टे॒ । दि॒वः । शिशुः॑ । यः । इन्दुः॑ । वार॑म् । आ । अवि॑शत् ॥एषः । स्यः । मद्यः । रसः । अव । चष्टे । दिवः । शिशुः । यः । इन्दुः । वारम् । आ । अविशत् ॥eṣaḥ | syaḥ | madyaḥ | rasaḥ | ava | caṣṭe | divaḥ | śiśuḥ | yaḥ | induḥ | vāram | ā | aviśat
Word by Word
एषःthis (one)
एषः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्यःhe/that very (one)
स्यः:
कर्तृ (एषः इत्यस्य सह-निर्देशकः) अथवा विशेषण-भावः
TypePronoun
Rootस्य (सर्वनाम-प्रातिपदिक; एष/सः-सम्बद्धः वैदिक-रूपः)
मद्यःintoxicating, exhilarating
मद्यः:
कर्तृ-विशेषणम् (एषः/स्यः) अथवा रसस्य विशेषणम्
TypeAdjective
Rootमद्य (प्रातिपदिक; ‘मद’ से)
रसःjuice, sap (Soma-juice)
रसः:
कर्तृ (चष्टे इत्यस्य) / विषयः
TypeNoun
Rootरस (प्रातिपदिक)
अवdown, forth (as a preverb/intensifier)
अव:
क्रियाविशेषणम् (चष्टे) — ‘नीचे/प्रकटतया’
TypeIndeclinable
Rootअव (उपसर्ग/निपात)
चष्टेappears, is seen / shows itself
चष्टे:
क्रिया
TypeVerb
Rootचक्ष् (धातु; वैदिक ‘चष्टे’ = ‘देखता/प्रकट करता/कथयति’)
दिवःof heaven, of the sky
दिवः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of heaven’
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक ‘दिव्’/‘द्यौ’)
शिशुःchild, young one
शिशुः:
कर्तृ (चष्टे) / रसस्य अपि विशेषण-भावः
TypeNoun
Rootशिशु (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ (आविशत्) — सम्बन्धवाक्य-प्रवर्तकः
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इन्दुःIndu (Soma), the bright drop
इन्दुः:
कर्तृ (आविशत्) / यः इत्यस्य विशेष्यः
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक)
वारम्covering, enclosure; (ritual) filter/space
वारम्:
कर्म (आविशत्) — ‘into the enclosure/covering’
TypeNoun
Rootवार (प्रातिपदिक)
आविशत्entered, went into
आविशत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootविश् (धातु) + आ (उपसर्ग)