Mantra 6
Sukta 9.38
Rishi: Unknown/unspecified in provided input
Devata: Soma Pavamāna
Chandas: Undetermined here
Samhita Patha (Devanagari)
एष स्य पीतये सुतो हरिरर्षति धर्णसिः । क्रन्दन्योनिमभि प्रियम् ॥
Samhita Patha (IAST)
ए॒ष स्य पी॒तये॑ सु॒तो हरि॑रर्षति धर्ण॒सिः । क्रन्द॒न्योनि॑म॒भि प्रि॒यम् ॥
Transliteration
eṣa sya pītaye suto harir arṣati dharṇasiḥ | krandan yonim abhi priyam ||
Translation
This pressed Soma, tawny and streaming, moves for drinking, firm in its support; crying out, it hastens toward its dear womb—its own beloved seat of manifestation.
Padapatha (Word Analysis)
ए॒षः । स्यः । पी॒तये॑ । सु॒तः । हरिः॑ । अ॒र्ष॒ति॒ । ध॒र्ण॒सिः । क्रन्द॑न् । योनि॑म् । अ॒भि । प्रि॒यम् ॥एषः । स्यः । पीतये । सुतः । हरिः । अर्षति । धर्णसिः । क्रन्दन् । योनिम् । अभि । प्रियम् ॥eṣaḥ | syaḥ | pītaye | sutaḥ | hariḥ | arṣati | dharṇasiḥ | krandan | yonim | abhi | priyam
Word by Word
एषःthis (one)
एषः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्यःhe, that (same one)
स्यः:
कर्तृ (एषः इत्यस्य सह-सम्बन्धः/अनुवृत्तिः)
TypePronoun
Rootस (सर्वनाम-प्रातिपदिक; वैदिक-रूप)
पीतयेfor drinking
पीतये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootपीति- (स्त्रीलिङ्ग; √पा ‘पिबति’ इत्यस्मात् भाव/क्रिया-नाम)
सुतःpressed (Soma)
सुतः:
कर्तृ (अर्षति इत्यस्य)
TypeParticiple (Adjectival) / Noun
Root√सु (सुनोति ‘प्रसवति/स्रवति’; सोम-निर्माणे ‘सुत’ = pressed) → सुत- (कृदन्त-प्रातिपदिक)
हरिःthe tawny one (Soma/steed-like, golden)
हरिः:
कर्तृ (सुतः इत्यस्य विशेषण/सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootहरि- (प्रातिपदिक)
अर्षतिrushes, streams
अर्षति:
क्रिया
TypeVerb
Root√ऋष्/अर्ष् (अर्षति ‘वेगेन गच्छति/स्रवति’)
धर्णसिःthe supporter/strong one (bearing, sustaining)
धर्णसिः:
कर्तृ (अर्षति इत्यस्य; ‘धर्णसिः’ = धारक/धारयिता इति भावः)
TypeNoun
Rootधर्णसि- (प्रातिपदिक; वैदिक)
क्रन्दन्योनिम्the roaring womb/source (vat/pressing-vessel; resonant receptacle)
क्रन्दन्योनिम्:
कर्म
TypeNoun (compound)
Rootक्रन्दन- (√क्रन्द् ‘क्रन्दति’ ‘ध्वनति/गर्जति’) + योनि- (प्रातिपदिक) → समासः (कर्मधारय/तत्पुरुष-भावः)
अभिtowards, onto
अभि:
उपपद-सम्बन्धः (गत्यर्थे/अभिमुख्ये)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
प्रियम्the dear (place/thing), beloved
प्रियम्:
कर्म (अभि इत्यनेन सह ‘अभि प्रियम्’)
TypeAdjective / Noun
Rootप्रिय- (प्रातिपदिक)