Mantra 4
Sukta 9.38
Rishi: Unknown/unspecified in provided input
Devata: Soma Pavamāna
Chandas: Undetermined here
Samhita Patha (Devanagari)
एष स्य मानुषीष्वा श्येनो न विक्षु सीदति । गच्छञ्जारो न योषितम् ॥
Samhita Patha (IAST)
ए॒ष स्य मानु॑षी॒ष्वा श्ये॒नो न वि॒क्षु सी॑दति । गच्छ॑ञ्जा॒रो न यो॒षित॑म् ॥
Transliteration
eṣa sya mānuṣīṣv ā śyeno na vikṣu sīdati | gacchan jāro na yoṣitam ||
Translation
This Soma comes to settle among human beings like a falcon amid the clans; he goes forward like a lover toward the beloved—swift, intimate, inevitable.
Padapatha (Word Analysis)
ए॒षः । स्यः । मानु॑षीषु । आ । श्ये॒नः । न । वि॒क्षु । सी॒द॒ति॒ । गच्छ॑न् । जा॒रः । न । यो॒षित॑म् ॥एषः । स्यः । मानुषीषु । आ । श्येनः । न । विक्षु । सीदति । गच्छन् । जारः । न । योषितम् ॥eṣaḥ | syaḥ | mānuṣīṣu | ā | śyenaḥ | na | vikṣu | sīdati | gacchan | jāraḥ | na | yoṣitam
Word by Word
एषःthis (one), he
एषः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्यःthis very one / he indeed
स्यः:
कर्तृ (एषः इत्यस्य सह) / बलवर्धक-निदर्शनम्
TypePronoun (enclitic/deictic)
Rootस्य (सर्वनाम-प्रातिपदिक; एष/सः-सम्बद्धः)
मानुषीषुamong/within human (women/folk)
मानुषीषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootमानुषी (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक; ‘मानुषी’ = मनुष्य-सम्बन्धिनी)
आtowards, unto
आ:
—
TypeIndeclinable (preverb/particle)
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
श्येनःa falcon, hawk
श्येनः:
कर्तृ (उपमान-रूपेण) / उपमा
TypeNoun
Rootश्येन (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
विक्षुamong the clans/settlements
विक्षु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवि॒क्ष्/विश् (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक; ‘विक्ष्’ = जनाः/प्रजाः, settlements)
सीदतिsits down, settles
सीदति:
क्रिया
TypeVerb
Root√सद् (सीदति)
गच्छन्going, moving
गच्छन्:
कर्तृ (सीदति इत्यस्य कर्तुः विशेषणम्)
TypeVerbal adjective (participle)
Root√गम् (गच्छत्-प्रत्ययान्त कृदन्त)
जारःlover, paramour
जारः:
कर्तृ (उपमान-रूपेण) / उपमा
TypeNoun
Rootजार (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
योषितम्a woman
योषितम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयोषित् (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक)