Mantra 4
Sukta 9.32
Rishi: Ascribed within Soma-Pavamāna tradition (exact rishi uncertain in provided input).
Devata: Soma Pavamāna.
Chandas: Likely Triṣṭubh (needs syllable verification).
Samhita Patha (Devanagari)
उभे सोमावचाकशन्मृगो न तक्तो अर्षसि । सीदन्नृतस्य योनिमा ॥
Samhita Patha (IAST)
उ॒भे सो॑माव॒चाक॑शन्मृ॒गो न त॒क्तो अ॑र्षसि । सीद॑न्नृ॒तस्य॒ योनि॒मा ॥
Transliteration
ubhé sómāvácākaśan mṛgó ná takto árṣasi | sī́dan ṛtásya yónim ā́ ||
Translation
O Soma, you make both worlds shine; like a well-driven wild creature you rush onward, and settling, you take your seat in the womb of Ṛta.
Padapatha (Word Analysis)
उ॒भे इति॑ । सो॒म॒ । अ॒व॒ऽचाक॑शत् । मृ॒गः । न । त॒क्तः । अ॒र्ष॒सि॒ । सीद॑न् । ऋ॒तस्य॑ । योनि॑म् । आ ॥उभे इति । सोम । अवचाकशत् । मृगः । न । तक्तः । अर्षसि । सीदन् । ऋतस्य । योनिम् । आ ॥ubhe iti | soma | ava-cākaśat | mṛgaḥ | na | taktaḥ | arṣasi | sīdan | ṛtasya | yonim | ā
Word by Word
उभेboth (two)
उभे:
Karma
TypeAdjective/Pronoun
Rootउभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सोमौthe two Somas
सोमौ:
Kartā
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
अचाकशन्they shone / became visible
अचाकशन्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootकश् (धातु; ‘दृश्/प्रकाशे’), सन्-आगम/अच्-आगम सहित: चकश्
मृगःa wild animal / deer
मृगः:
Kartā
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
(सम्बन्ध/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootन
तक्तःhewn, fashioned (swift/trimmed)
तक्तः:
Kartā (मृगः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (PPP)
Rootतक्ष् (धातु; ‘कर्तने/तक्षणे’) → तक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
अर्षसिyou rush / you flow
अर्षसि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootऋष्/अर्ष् (धातु; ‘गत्यर्थे/प्रवाहे’)
सीदन्sitting down, settling
सीदन्:
Kartā (अर्षसि-कर्तुः सह समन्वयः)
TypeVerbal participle
Rootसद् (धातु; ‘उपवेशने/स्थितौ’) → सीदत् (वर्तमान-कृदन्त)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/true rite)
ऋतस्य:
सम्बन्ध (योनेः)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
योनिम्womb, seat, source
योनिम्:
Karma
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
आto, unto; fully
आ:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable (preverb) / particle
Rootआ