Mantra 3
Sukta 9.32
Rishi: Ascribed in the Soma-Pavamāna corpus to seers of the Pavitra/Soma tradition (exact rishi uncertain in provided input).
Devata: Soma Pavamāna (Soma in the act of self-purification/clarification).
Chandas: Likely Triṣṭubh (based on common 9th maṇḍala pavamāna usage; requires pada syllable count confirmation).
Samhita Patha (Devanagari)
आदीं हंसो यथा गणं विश्वस्यावीवशन्मतिम् । अत्यो न गोभिरज्यते ॥
Samhita Patha (IAST)
आदीं॑ हं॒सो यथा॑ ग॒णं विश्व॑स्यावीवशन्म॒तिम् । अत्यो॒ न गोभि॑रज्यते ॥
Transliteration
ādī́m haṃsó yáthā gaṇáṃ víśvasyāvīvaśan matím | átyo ná góbhir ajyate ||
Translation
Then the Swan of the heights rouses the host, awakening the thought of all; he is anointed with the Rays of Light like a swift steed.
Padapatha (Word Analysis)
आत् । ई॒म् । हं॒सः । यथा॑ । ग॒णम् । विश्व॑स्य । अ॒वी॒व॒श॒त् । म॒तिम् । अत्यः॑ । न । गोभिः॑ । अ॒ज्य॒ते॒ ॥आत् । ईम् । हंसः । यथा । गणम् । विश्वस्य । अवीवशत् । मतिम् । अत्यः । न । गोभिः । अज्यते ॥āt | īm | haṃsaḥ | yathā | gaṇam | viśvasya | avīvaśat | matim | atyaḥ | na | gobhiḥ | ajyate
Word by Word
आtowards; him/it
आ:
कर्म (ईम् = ‘him/it’ as object)
TypeIndeclinable (preverb) + Pronoun (enclitic)
Rootआ (उपसर्ग) / इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एनम्
हंसःthe swan (metaphorically Soma)
हंसः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहंस (प्रातिपदिक)
यथाas, like
यथा:
—
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
गणम्a flock, troop
गणम्:
कर्म (उपमान-रूपेण)
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक)
विश्वस्यof all, of the whole
विश्वस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
आवीवशत्he kept seeking/impelling (made to desire)
आवीवशत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवीवश् (धातु; desiderative/intensive-type reduplication from √वश्/√वश् ‘to wish/seek, strive’ in Vedic usage)
मतिम्thought, intention, devotion
मतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक)
अत्यःa steed, racer
अत्यः:
कर्तृ (द्वितीय-उपमा-वाक्ये)
TypeNoun
Rootअत्य (प्रातिपदिक)
नlike
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
गोभिःwith cows; with kine (i.e., with milk/offerings)
गोभिः:
करण
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
अज्यतेis anointed, is smeared
अज्यते:
क्रिया
TypeVerb
Root√अञ्ज् (अञ्जति) ‘to anoint, smear’